Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

7. Đặng Trần Huân

Chữ Nghĩa Bề Bề của Đặng Trần Huân gồm 20 đoản văn viết về những chuyện liên quan tới các nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ, ca sĩ … nhặt ra từ những cuốn sách các lỗi người ta quen gọi là những hạt sạn. Ai đã từng đọc sách Đặng Trần Huân đều biết rằng, ngoài văn chương, ông còn thích kể truyện cười. Ông đã cho xuất bản nhiều tập truyện cười, đặt dưới một cái tên chung là Chuyện Cấm Đàn Bà. Ngay cái tên cuốn sách lần này của ông, cũng đầy vẻ ỡm ờ theo cái kiểu Đặng Trần Huân. Ai không biết cái câu Chữ Nghĩa Bề Bề lấy ở đâu ra, xin hãy tìm trong ca dao Việt Nam. Nhưng Chữ Nghĩa Bề Bề không phải chỉ là những chuyện để cười, mặc dầu đọc bất cứ trang nào của cuốn sách, người ta cũng có lúc phải cười một mình.

Ở trang 83 tác giả viết:

“Đọc một cuốn sách hay, dù là một cuốn sách gần như toàn bích mà bỗng gặp một chi tiết nhỏ nhỏ, rất nhỏ bị viết sai, độc giả khựng lại, nhăn mặt giống như đang ăn bát cơm gạo tám thơm trắng ngần mà gặp một mảnh sành”. Đặng Trần Huân đã nhặt ra không biết bao nhiêu mảnh sành, hạt sạn như thế, trong sách của chính các bạn bè ông và những người khác nữa. Nếu đó là những truyện dài, truyện ngắn, nghĩa là những sáng tác, chúng ta có thể coi như những điều đáng tiếc.

Nhưng nếu sự việc lại xảy ra đối với các sách nghiên cứu, sách học thì sao?

Chúng tôi xin trích dẫn một đoạn Đặng Trần Huân nói về cuốn Từ Điển Việt Anh của Bùi Phụng, xuất bản tại Hà Nội năm 1977, tái bản năm 1986, được nhà nước khen ngợi, để mọi người cùng suy nghĩ và tự rút ra những kết luận. Soạn giả Bùi Phụng dịch các từ:

Á đông là: Asian.

Các nước Á đông là: Asian countries.

Phim hoạt họa là: Walt Disney movie.

Bí danh là: Pen-name.

Lung tung là: Roll and drum.

Học thuyết chủ nghĩa cộng sản là: Accept the communist doctrine.

Trong tiếng Việt có từ Âu tây có nghĩa là châu Âu, là phương Tây, nhưng từ Á đông không có nghĩa là châu Á, mà chỉ có nghĩa là miền đông châu Á. Tiếng Anh từ Asian có nghĩa thuộc về châu Á nhưng không có nghĩa là miền đông châu Á. Vì thế, không thể dịch Asian countries là các nước Á đông mà chỉ có nghĩa là các nước Á châu. Nói như Bùi Phụng thì Ấn Độ, Ba Tư cũng là hai nước Á đông như Nhật Bản, Cao Ly hay sao, vì đó là những Asian countries.

Để nói về phim hoạt họa người Anh, Mỹ viết cartoon movie chứ không dùng Walt Disney movie. Walt Disney là người Mỹ nổi tiếng khắp thế giới về những phim hoạt họa của ông như Cô Bé Lọ Lem, Bạch Tuyết, nhưng tên ông chưa trở thành một danh từ chung như các nhà khoa học Watt, Hertz hay Bell. Bí danh là một tên hiệu để dấu tung tích thật của mình, còn pen name là bút danh mà các nhà văn ký trên tác phẩm. Học thuyết chủ nghĩa cộng sản dịch là Communist doctrine là đủ và đúng rồi, can chi phải thêm “accept”là “chấp nhận” vừa thừa vừa sai nghĩa.

Về chính tả, soạn giả đã quá dễ dãi trong một cuốn tự điển. Chúng ta thấy ông dùng những từ như anh mấy tôi [you and me] gái giá [widow] răng há [whore] săn seo [wrinkled] hoi hóp [very weakly] v.v … Phát âm mấy chỉ là phát âm sai của từ với mà đồng bào miền quê hay mắc phải. Khi nói tới các chị em ăn sương người ta mỉa mai là giang hồ, giăng há chứ không viết là răng há. Da người khi ngâm nước có thể săn lại, và người già thì da nhăn nheo chứ không nói săn seo. Người ta cũng nói thoi thóp chứ không dùng hoi hóp. Người có chồng hay vợ chết gọi là góa, đôi khi chấp nhận hóa. Ở miền Nam đồng bào nói là ở giá, gái giá, giá chồng nhưng không viết là giá.

Cuốn từ điển của ông Bùi Phụng còn nhiều, còn rất nhiều điều cần phải nói lại như vậy. Chúng trở thành không phải là những hạt sạn nữa mà là những cục đá, tảng đá. Người ta cũng có thể viện lẽ, chúng ta chưa có một hàn lâm viện để phán xét xem ai đúng, ai sai, trong những trường hợp xử dụng từ ngữ như vậy. Nhưng chấp nhận lập luận ấy thì không thể viết sách được nữa, vì không còn điều kiện thông cảm. Vì thế, Chữ Nghĩa Bề Bề của Đặng Trần Huân không phải chỉ là cuốn sách để đọc chơi. Nó có ý nghĩa nghiêm chỉnh hơn thế nhiều.