Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 18 Aug 2025

6. Cung Trầm Tưởng

Đối với những người yêu thơ và yêu nhạc cái tên Cung Trầm Tưởng luôn được nhớ tới với “một thời tình ca Việt Nam”.

Thơ ông mới, lạ. Dường như Cung Trầm Tưởng đã mang vào thơ ông, mang vào thơ Việt Nam, mang về Việt Nam, rõ hơn, mang về Sài Gòn một chút nắng gió, một chút sương mù, một chút tuyết, cái rét lạnh của Paris. Thơ Việt Nam được phổ nhạc tới lúc đó đã có khá nhiều rồi. Nhưng đến Cung Trầm Tưởng và Phạm Duy nó trở thành một hiện tượng. Có cả một tập thơ được phổ nhạc. Nó khẳng định cái nhân  duyên giữa nhạc và thơ. Có xa không, có lạ không cái mối tình với “tóc vàng sợi nhỏ?”.

Nó xóa bỏ một số giới hạn hay ít nhất nới rộng một số giới hạn. Giới hạn địa lý. Giới hạn của tình.

Lên xe tiễn em đi

Chưa bao giờ buồn thế

Trời mùa đông Paris

Suốt đài làm chia ly

Tiễn em về xứ mẹ

Anh nói bằng tiếng hôn

Không còn gì lâu hơn

Một trăm ngày xa cách

Trong ngôn ngữ của chúng ta, người ta nói: chia ly, biệt ly, “làm một cuộc chia ly”, kiểu như Nguyễn Bính “Một mình làm một cuộc chia ly”. Cung Trầm Tưởng nói: “làm chia ly”, “suốt đời làm chia ly”. Có một chút khác biệt giữa hai cách nói ấy. “Làm một cuộc chia ly”thì hai chữ “chia ly”

chỉ là danh từ. Còn “suốt đời làm chia ly” thì hai từ “chia ly” trở thành danh động từ. Câu thơ của Nguyễn Bính cho đến bây giờ hình như vẫn mới.  Cùng một ý ấy chưa ai nói hay hơn ông: “Một mình làm một cuộc chia ly”.

“Làm chia ly” và “Nói bằng tiếng hôn” cũng là cách nói, đến Cung Trầm Tưởng mới có. Và cũng đến ông thơ lục bát Việt Nam như được khoác một bộ áo mới:

Chiều đông tuyết lũng âm u

Bâng khuâng chiều tới tiếp thu trời buồn

Nhớ ngày tầu cũng đi luôn

Ga thôn trơ nỗi băng nguồn héo hon

Phường xa nhịp sắt bon bon

Tầu như dưới tỉnh núi còn vọng âm

Sân ga mái giọt âm thầm

Máu đi có nhớ hồi tâm đêm nào

Mình tôi với tuyết non cao

Với cồn phố tịnh buốt vào thịt da

Vào thời điểm tập “Tình Ca” ra đời cũng là lúc các phòng trà ca nhạc ở Sài Gòn hoạt động mạnh giúp thêm vào việc phổ biến rộng rãi tác phẩm chung này của Cung Trầm Tưởng và Phạm Duy.

Cung Trầm Tưởng, Nguyên Sa và Hoàng Anh Tuấn đã góp phần rất lớn vào việc đổi mới thi ca Việt Nam một thời. Rồi khi các nhạc sĩ đem thơ của họ phổ nhạc thì có thể nói họ cũng góp phần đổi mới cả âm nhạc Việt Nam nữa. Biến cố 1975 khiến sinh hoạt Văn Học Nghệ Thuật miền Nam tắt hẳn.

Bao nhiêu tang thương biến đổi. Kể từ ngày ra khỏi nước sau những năm tù cải tạo, Cung Trầm Tưởng đã cho xuất bản 5 tập thơ: Lục Bát Cung Trầm Tưởng, Lời Viết Hai Tay, Bài Ca Níu Quan Tài và Những Dấu Chân Ngang Trên Một Triền Phiếm Định. Chỉ cần nghe cách ông đặt tên cho các tác phẩm của mình sau này người ta có thể biết Cung Trầm Tưởng đã có nhiều thay đổi trong cách nghĩ, cách viết. Chính ông cũng tự cho rằng, trước kia thơ ông chủ yếu là một tiếng hát trữ tình, lãng mạn của tình yêu đôi lứa, có hơi hướm dị chủng và một màu sắc tư tưởng không mấy vui về một thân phận bị triền miên cuốn hút trong chiến tranh khốc liệt, đầy tính phi lý, làm hao tổn sinh lực quốc gia, băng hoại nhân tính và nhân tình. Sau 1975 thơ ông chuyển sang một chân trời khác, người làm thơ rời bỏ tháp ngà mơ mộng và duy ngã để hòa nhập vào một nhân gian rộng lớn hơn, với những giọt nước mắt cụ thể của hàng triệu con người cá biệt, cụ thể, bị áp bức, bị chà đạp, bị vây khổn, bị khổ sai một cách rất là cụ thể.

Tóc vấn phong ba em đứng mũi

Một thuyền lèo lái cõi càn khôn

Đau thương nhuốm mắt em kỳ diệu

Ngời tỏ lưu ly, tuyệt bích hồn

Phố ấy Đồng Đăng trùng điệp núi

Đá mòn thành tượng của tình chung

Em đứng ôm con bồng mưa nắng

Sắt son dũng cảm đến kỳ cùng

Cung Trầm Tưởng đang muốn đổi mới cái nhìn của mọi người đối với pho tượng Hòn Vọng Phu hay ông đang ca ngợi chính những người đàn bà đang sống quanh chúng ta?

Em như dây đàn lục

Rưng rưng tì bà hành

Như thuở mới linh phong

Trong trời ngây ngất

Em lao như chim hộc

Em tuyệt như mây hồng

Quả thật thơ Cung Trầm Tưởng có nhiều thay đổi. Sự thay đổi ông nhìn như một sự mất mát. Nhưng cũng cho đó là một sự mất mát cần thiết, cái giá mà tuổi tác, lịch sử và cuộc trải nghiệm qua một cõi nhân sinh rối rắm, lắm hệ lụy bắt người làm thơ phải trả. Ông khẳng định:

“Thi sĩ phải đảm nhận cái đau khổ của dân tộc mình”. Những Dấu Chân Ngang Trên Một Triền Phiếm Định là dấu tích cụ thể của Cung Trầm Tưởng đối với nỗi đau khổ của dân tộc theo cách nghĩ và cách nói của ông, với tư cách là một thi sĩ vậy.

Sĩ Phú