Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 17 Aug 2025

4. Cao Tần

Thơ Cao Tần được xuất bản năm 1987. Cả tập chỉ gồm có hai mươi bài thơ. Nhưng, như lời giới thiệu củanhà văn Võ Phiến, nó đã gây chấn động trong sinh hoạt văn nghệ tha hương. Nhớ lại, trong mấy thập niên sau cùng của thế kỷ vừa qua, theo ước tính của tạp chí Newsweek, chỉ nguyên nhà cầm quyền Xô viết đã tống xuất khỏi nước “gần trọn một thế hệ những văn nghệ sĩ xuất sắc nhất của Nga”. Thế hệ văn nghệ sĩ ấy của Nga lưu lạc khắp mọi nơi trên thế giới. Nhà thơ Alekxandr Galich kêu rằng, ở Paris họ mất ngôn ngữ và tất cả xung quanh đều câm nín. Solzhenitsyn tiếng rằng vẫn tiếp tục viết nhưng không cho in được gì đáng kể. Vladimir Maximov trên một tờ báo của di dân Nga viết: “bây giờ chuyện làm người quan trọng hơn chuyện làm nhà văn”.

Jerzy Kosinski, nhà văn di cư Ba Lan đã học và viết thành công tác phẩm bằng Anh ngữ, mỉa mai các nhà văn Nga rằng: “Thay vì viết lách, họ ngồi trong các quán cà phê Pháp, nói tiếng Nga, bàn chuyện giải phóng cố quốc. Thoát khỏi một ngục tù, họ lại tự giam mình vào một ngục tù khác, cái ngục tù của thứ ngôn ngữ và văn hóa riêng biệt của họ”. Nói chung, đặc điểm của văn chương thế giới hiện tại chính là nền văn chương di dân.

Cao Tần làm thơ bằng cái ngôn ngữ vừa bị thất lạc vừa trở thành nhà tù giam hãm, trong tình trạng “làm người khó hơn làm nhà văn”và trước sự mỉa mai của những người gần như cùng cảnh ngộ, nhưng lại thành công bằng cách học và viết thứ ngôn ngữ của nơi mới đến, dùng cái ngôn ngữ đó để nói về những nỗi đau của bản thân và xứ sở mình.

Gửi cho anh viên sỏi nhỏ bên đường

Anh sẽ đọc ra trăm nghìn lối cũ

Gửi cho anh vài nhánh cỏ quê hương

Anh sẽ đọc đất trời ta đã thở

Và gửi cho anh một tờ giấy trắng

Thấm nước trời quê mái dột đêm mưa

Để anh đọc: mênh mông đời lạnh vắng

Em tiếc hoài ấm áp gối chăn xưa

Thơ Cao Tần được viết trong cơn choáng váng chưa xong kéo dài từ ngày bị cắt lìa khỏi xứ sở. Có người nói đọc thơ Cao Tần họ cứ nhớ đến một câu của nhà thơ da đen Langston Hughes: “Để ngăn mình khỏi khóc, nên con há miệng cười”. Nghĩ đến cảnh sa cơ lỡ vận, người thơ cười: “Ông thượng đẳng cu li”. Nói đến một phi công thất thế, lại cười: “Đời khốn kiếp đã quăng ông xuống đất”.

Kể chuyện một người trân trọng giữ từng chút kỷ niệm của mẹ, của vợ, của bạn bè trong cái túi nhỏ kè kè mang theo mình, lại cười: đó là chàng “Cù Lần”. Trong thơ Cao Tần thường ẩn hiện nụ cười, cười như người Việt Nam

thường cười trong tận cùng cay đắng, Võ Phiến cũng đã viết về thơ Cao Tần như thế.

Mai mốt anh về, có thằng túm hỏi

Mày qua bên Mỹ học được củ gì?

Muốn biết tài nhau đưa ông cây chổi

Nói mày hay ông thượng đẳng cu li

Ông rửa bát chì hơn bà nội trợ

Ông quét nhà sạch hơn em bé ngoan

Ngày ngày phóng xe như thằng phải gió

Đêm về nằm vùi nước mắt chứa chan

Bài học lớn từ khi đến Mỹ

Là ngày đêm thương nước mênh mông

Thù hận bọn làm nước ông nghèo xí

Hận gấp nghìn lần khi

chúng đánh ông văng

Nếu mai mốt bỗng đổi đời phen nữa

Ông anh hùng ông cứu được quê hương

Ông sẽ mở ra nghìn lò cải tạo

Lùa cả nước vào học tập yêu thương

Cuộc chiến cũ sẽ coi là tiền kiếp

Phản động gì cũng chỉ sống trăm năm

Bồ bịch hết không đứa nào là Ngụy

Thắng vinh quang mà bại cũng anh hùng

Cái buồn nhất của thơ Cao Tần là, cũng như hầu hết các chuyện liên quan tới đất nước, những gì tốt đẹp dường chỉ có thể có trong mơ ước, trong tưởng tượng. Nước mắt biến các mơ ước, tưởng tượng ấy thành những vết chàm dưới da những ai còn cảm thấy ngày ba mươi tháng tư bẩy mươi nhăm là một ngày bất hạnh.

Cao Tần cũng chính là Lê Tất Điều, một trong những nhà văn danh tiếng ở miền Nam trước 1975, tác giả các truyện dài, truyện ngắn: Khởi Hành, Kẻ Tình Nguyện, Đêm Dài Một Đời, Những Giọt Mực, Quay Trong Gió Lốc …

Lê Tất Điều và Mai Thảo đã làm ngạc nhiên các độc giả của mình vì một loạt những bài thơ họ sáng tác kể từ khi ra khỏi nước.

Sau đây là hai khẩu thơ mới nhất của Cao Tần:

Tối qua quyết chí sẽ để râu

Sáng nay quanh mép đã lởm chởm

Tóc tai xù lên đầy một đầu

Tương lai dung nhan chắc ghê gớm

Thân phận đổi thay coi bộ khó

Thì nuôi râu mọc cho nó ngầu

Râu lâu lâu cạo lâu lâu để

Cho tháng năm hèn tí biển dâu

Thanh Thúy