Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 9 Aug 2025

111. Xuân Tiên

Xuân Tiên sinh năm 1921. Như thế, có thể coi ông thuộc lớp các nhạc sĩ [tân nhạc] lớn tuổi nhất của chúng ta, và theo đúng chữ ông dùng, ông đã “được rèn luyện kỹ càng xử dụng nhạc cụ và kiến thức nhạc học”. Ông học cả nhạc lý Tây phương lẫn Trung Hoa. Ông xử dụng được rất nhiều nhạc khí, đặc biệt là kèn clarinette, saxophone, flute, guitar, violon … và hầu hết các nhạc cụ cổ truyền Việt Nam, Thái Lan, Cam Bốt. Xuân Tiên cùng anh ruột là nhạc sĩ Xuân Lôi cải tiến sáo tre thành hai loại 10 lỗ và 13 lỗ, có khả năng bao gồm nhiều âm giai khác nhau kể cả âm giai di chuyển. Hai loại sáo này hiện được tàng trữ tại Musée de l’homme, Paris, Pháp.

Ông cũng sáng chế ra cây đàn 60 giây và có khả năng bao gồm tất cả các âm giai. Cách trình tấu tương tự như cây đàn tranh, nhưng tay phải để khảy giai điệu còn tay trái để đệm hợp âm. Cây đàn bầu cũng đã được ông cải tiến với trái bầu dài làm hộp khuếch âm. Đàn này đã được đưa ra trình tấu nhiều lần ở Úc Đại Lợi, và được gọi là Đàn Bầu Xuân Tiên. Xuân Tiên sáng tác nhiều ca khúc. Những ca khúc của ông được nhiều người biết đến nhất là các bản:

Chờ Một Kiếp Mai

Khúc Hát Ân Tình

Hận Đồ Bàn

Về Dưới Mái Nhà

Duyên Tình …

Trừ bài Chờ Một Kiếp Mai sáng tác chung với Ngọc Bích, viết theo điệu Tango có một chút âm hưởng gì đó của nhạc mới, nhạc Tây phương, tất cả các ca khúc khác của Xuân Tiên đều được viết trên cái nền ngũ cung của nhạc cổ truyền dân tộc. Vì vậy, dù ông khai triển thế nào, nhạc ông vẫn giữ được vẻ thuần nhất và rất Việt Nam.

Ông cho biết, khi còn nhỏ, ông đã được theo thân phụ sang Cao Mên [Cam Bốt] nhờ đó có cơ hội trực tiếp học và nghiên cứu nhạc của xứ Chùa Tháp.

Ca khúc Hận Đồ Bàn của ông ghi dấu cuộc “giao hưởng” của tâm hồn ông với cảnh và tình xứ người:

Rừng hoang vu

Vùi lấp bao nhiêu uất căm hận thù

Ngàn gió ru

Muôn tiếng vang trong tối tăm mịt mù

Vạc kêu sương

Buồn nhắc đây bao lúc xưa quật cường

Đàn đóm vương

Như bóng ai trong lúc đêm trường về

Rừng trầm cô tịch

Đèo cao thác sâu

Đồi hoang suối reo

Hoang vắng cheo leo

Ngàn muôn tiếng âm

Tháng năm buồn ngân

Âm thầm hòa bài hận vong quốc ca

Xuân Tiên cũng cho biết, ông viết khá nhiều ca khúc, nhưng cho đến nay chỉ còn nhớ được khoảng 40 bài để cho in vào tập Duyên Tình Xuân Tiên.

Cũng có thể nói, Xuân Tiên không viết gì ngoài tình ca, nhưng tình ca của ông luôn gắn liền con người với đất nước chứ không phải chỉ là tình của hai người với nhau. Ông viết lời ca rất thận trọng. Có vẻ như ông đã đắn đo từng chữ. Vì thế, không có gì lạ khi người ta thấy ông than phiền “các anh chị ca sĩ cứ hát sai lời của tôi”. Ngoài tuyển tập nhạc Duyên Tình Xuân Tiên, gần đây, người ta còn thấy ông cho xuất bản một tập thơ lấy tên là Thơ Xuân Tiên nữa.

Khúc hát Ân Tình

Người từ là từ phương Bắc

Đã qua dòng sông, sông dài

Tìm đến bên này một nhà thân ái

Ơi … tình Bắc duyên Nam

Tình chung muôn đời vai sát vai

Gặp nàng là nàng thôn nữ

Mắt duyên cười say môi hồng

Tình thắm đôi lòng

Mộng vàng chung bóng

Ơi … mạch đất dâng hương

Cần lao chung đời vai sánh vai

Cùng góp bàn tay thương yêu nhau rồi

Ngô khoai hai mùa ngát một niềm vui, chung vui

Cho thơm hương đời lúa vàng tình ơi

Ngày mai hạnh phúc nơi nơi reo cười

Quê hương thôi đau sầu ngăn sông núi cách chia

Ta mang yêu thương về cho phương Bắc

Tìm về mảnh vườn hoa thắm

Hái bông tầm xuân trao nàng

Lời hát ân tình hồng hồng đôi má

Ơ … đời sống yên vui là vui

Dìu nhau đi vào chung bóng mơ

Hà Thanh Xuân