Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Son rau 1 Aug 2025

94. Tử Phác

Tử Phác chỉ để lại hai ca khúc:

Tiếng Hát Quay Tơ và Tiếng Hát Lênh Đênh sáng tác chung với Lương Ngọc Châu. Nghe nói, Tử Phác mê nhạc từ khi còn nhỏ. Nhưng thân phụ cấm không cho đàn hát vì sợ trở ngại cho việc học hành của con. Tử Phác phải năn nỉ mẹ mua dấu cho một chiếc vĩ cầm, gửi bên nhà Lương Ngọc Châu, có dịp thì lén ghé qua tập dượt.

Sau ngày 30 tháng 4/75, ở miền Nam người ta mới được biết thêm một số tin tức và hay rằng, Tử Phác còn là một nhà thơ, thực tế, ông còn làm nhiều thơ hơn viết nhạc. Điều ấy cũng giải thích vì sao các ca khúc của ông, bài nào lời ca cũng rất hay.

Nghe ầm vang lên tiếng chiến chinh

Mơ làm diều mang sáo thanh bình

Nghe vườn cây xao xác gió may

Mơ làm chiếc lá uá rơi đầy

Được biết, ông từng giữ những chức vụ cao cấp trong quân đội miền Bắc và trong guồng máy cai trị của Đảng. Sau vì có liên hệ với nhóm Nhân Văn Giai Phẩm, ông bị tước cả quân hàm, cắt lương bổng, đưa đi cải tạo. Được

tha khỏi các trại cải tạo, ông không biết làm sao sống vì không xin được việc làm và đã phải trải qua những ngày đắng cay, điêu đứng.

Bế cháu trong lòng đã có lúc ông viết những câu thơ buồn bã thế này:

Chiếc mặt nạ treo cao rạp hát

Nửa cười nửa khóc tấn trò đời

Cũng giống mặt tôi nửa người nửa ngợm

Tôi quay đi khỏi tủi mắt cháu tôi

Thẹn thùng ý tứ với nhà thơ

Tầm Dương canh khuya người kỹ nữ

“Tay ôm đàn che nửa mặt hoa”

Tôi giữ cháu tôi trên đùi tôi nhún nhẩy

Quay đầu đi dấu nửa mặt mo

Trong nhiều năm gia đình sống trông chờ vào sự trợ giúp của các thân nhân bên nội, từ Pháp gửi về. Thiếu thốn bù đắp bằng cách bán dần các vật dụng trong nhà. Chiếc dương cầm cũ kỹ là vật bán sau cùng.

Tôi biết đi đâu biết về đâu

Tuy không gieo ác lại hái sầu

Đất lửa khi nao là đất thánh

Cát bụi bơ vơ giữa địa cầu

Nay bạn mai thù không hiểu nổi

Chuyện đời nhân nghĩa lộn đầu đuôi

Tôi muốn hỏi trên đường vạn nẻo

Đâu đất lành dung lũ chúng tôi

Cuối cùng Tử Phác chọn quyết định giải quyết hoàn cảnh bức bách của mình bằng cách cho vợ con vượt biên. Ông ở lại Hà Nội cùng với một người con lớn, đã lập gia đình. Nỗi lo sợ khi “ném vợ con vào chỗ chết để đi tìm đường sống”. Tử Phác đã ghi lại trong một bài thơ khác:

Xưa tiễn Kinh Kha có sá gì

Sá gì tiếng sáo Cao Tiệm Ly

Sầu thế kỷ muôn lần hơn chuyện cổ

Máu nhuộm hồng triệu mắt héo phân kỳ

Tìm em nơi nao trên biển đông

Thuyền con như lá rớt giữa dòng

Lòng biển tối đen lòng đời hiểm độc

Em lênh đênh theo định mệnh hãi hùng

Đất đuổi tôi ra biển

Biển quẳng tôi về đâu

Chỉ nghe trong sóng gió

Thảm thiết tiếng hải âu

Ai xa quê hương mà nghe náo nức

Ai biệt chồng con vui sướng reo mừng

Ai đã chắc biệt ly là khổ

Ai cầm bằng đến được bờ vui

Vui ly biệt mà buồn thân phận Không biết trên thế giới có bao nhiêu dân tộc người ta đã phải làm cái việc cố gắng lìa nhau để sống, vui mừng vì có người đi thoát khỏi đất nước, dù chẳng còn mong có ngày gặp lại. 

Người ta gần như không còn tìm ra dấu vết thơ mộng,lòng yêu đời, yêu người, yêu đất nước của Tử Phác trong ca khúc Tiếng Hát Quay Tơ nữa:

Chiều không hương buông mây

lắng xuống đồng quê

Trời mênh mông tím ngắt

thoi thóp pha hồng

Hàng nước mắt lá rơi bên thềm

vun vút bóng cau

Khắp trời bát ngát khói hương

Thì thào lá biếc có thương lá vàng

Tre ngà đưa võng heo may hòa đàn

Ngập ngừng xe quay rung rinh

in bóng dáng người

Người chiến sĩ ầm gió rét mưa bay

Dấn mình trong khói súng

Chiến trường áo mong manh

Căm thù nuôi ấm thân

Quyết gắng sức nâng cao sắc cờ

Chàng ra đi giữ miếng vườn này

giữ mái tranh này

Em về xa vắng thầm lo cho cánh chim bay

Chiều nghe vang lá xiết

Em run ngỡ tiếng

ngỡ tiếng bước ai về

Quay quay thương nhớ quyến vào tơ

Quay quay se áo rét dâng chàng

Rộn ràng tơ lướt tới người chiến sĩ yêu

Quay quay thương nhớ quyến vào tơ

Quay quay chăn ấm quấn thân chàng

Mỗi một đường tơ

Là mỗi dây tình trong lòng em

dâng người hiên ngang

Nhịp xe quay vang trong tiếng gió đìu hiu

Mình tơ êm óng chuốt như

nắng hanh vàng

Mùa lá trút sắp qua

Nhớ chàng quay gấp bánh xe

Tơ vàng chắn lối gió đông

Cho người chiến sĩ đêm không lạnh lùng

Ơn lòng trai cứu nước

Gửi cùng áo ấm muôn vàn nhớ nhung

Tử Phác sống trong cảnh tù giam lỏng từ lúc được tha khỏi trại tù cải tạo cho đến lúc chết vì ung thư. Trong bài ai điếu Trần Dần đọc trước đám tang ông có những câu:

Ngày xưa

Ngày xưa … có một chàng trai

Trong ầm ầm gió rét mưa bay

Động tâm vì những người chiến trường

áo mong manh

Liều lấy cả tuổi xanh mình

Tim thật mình

Quay tơ … may áo

Ai ai đều nhớ

Mỗi một đường tơ là mỗi dây tình

dâng người hiên ngang

Thế là khúc tâm ca thành áo ấm trữ tình

Cho hơn một thế hệ những người

áo mong manh chiến trường

Như thế, văn nghệ sĩ miền Bắc trước ngày 30 tháng 4/75 cũng có những người khốn khổ chẳng khác văn nghệ sĩ miền Nam sau ngày 30 tháng 4/75.

Vậy, những ai là người sung sướng?

Anh Ngọc-Kim Tước/Ban Tiếng Tơ Đồng phụ họa