Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 26 Jul 2025

82. Tô Vũ

Trong khoảng từ các năm 44 đến 54, ngoài các nhạc sĩ sống ở Hà Nội, viết ở Hà Nội, những người thời ấy còn được gọi là “đi theo kháng chiến” cũng có nhiều sáng tác đóng góp vào sự phồn thịnh của âm nhạc Việt Nam lúc bấy giờ.

Âm nhạc ở đây hiểu theo nghĩa vì nhạc mà làm chứ không vì lý do nào khác. Một trong những người có những sáng tác như thế là Tô Vũ. Phải nói ngay rằng nền tân nhạc của chúng ta khi ấy vẫn còn mới mẻ, các nhạc sĩ thường sáng tác theo một hình thức tương tự như nhau. Đại khái, một ca khúc gồm 32 trường canh với những ý nhạc chính được khai triển, thêm vào một điệp khúc, đoạn cuối trở lại ý nhạc chính. Bài hát có thể dài hay ngắn hơn một chút, nhưng cũng không ngoài cái khuôn mẫu ấy. Nhạc Tô Vũ đã được viết khác hẳn. Ông viết nhạc theo một phong cách riêng, không theo cái hình thức thịnh hành này.

Thêm vào đó, lời ca của Tô Vũ cũng rõ ràng không   phải là những từ ngữ đã có sẵn, ước lệ, mà nó mang ý nghĩa ông muốn, ý nghĩa sáng tạo.

Vì thế, có thể nói, Tô Vũ đã thổi một luồng gió mới vào việc viết ca khúc thời ấy. Cũng là tình ca, nhưng tình ca của Tô Vũ đã nới rộng chân trời của những lứa đôi. Ông cũng cho thấy tình yêu có nhiều cách bầy tỏ. Người ta sống cũng có nghĩa là sống trong một hoàn cảnh, và đôi khi nói tới bất cứ điều gì trong hoàn cảnh đó, cũng có thể là đang nói tới cái tình của mình.

Rồi đây khi mùa dứt chiến tranh

Gió dâng khúc đàn thanh bình

Ta đi tìm thơ muôn phương

Gót in núi rừng thâm u

Và lướt trên muôn trùng sóng …

Toàn thể bài hát toát ra một vẻ gì đó giống như một bài kinh cầu nguyện. Một hình ảnh được nhắc tới tựa một dấu vết của hạnh phúc, của ước mơ, được thắp sáng và trở thành chính đối tượng của lời cầu nguyện.

Tình yêu như thế vừa có vẻ là lễ vật được hiến dâng vừa là ân sung được thừa hưởng. Nó có thể mất, có thể còn. Nhưng mất hay còn cũng ở trong trần thế này nên nó cũng không thể mất hẳn. Vì thế, dù có đau thương, mỗi tiếng hát vẫn là một lời ngợi ca hạnh phúc.

Trong nhạc Tô Vũ cũng không bao giờ người ta thấy lảng vảng hình bóng của cái chết. Đời sống không dễ dàng lắm đâu nhưng cũng không đến nỗi quá khó khăn. Bởi vì người ta có thể tìm thấy sự dịu dàng ở khắp mọi nơi. Nghe nhạc Tô Vũ người ta có cảm tưởng ấy. Ông không nói tới nỗi nhớ nhung nào cụ thể, nhưng người ta dường vẫn nghe tiếng réo gọi âm thầm ẩn sau mỗi câu nhạc và nỗi nhớ nhung vì thế cứ tràn ngập.  Trong âm nhạc của chúng ta, tình ca của chúng ta, cókhông biết bao nhiêu trận mưa, nhưng có lẽ Em Đến Thăm Anh Một Chiều Mưa của Tô Vũ là trận mưa hạnh phúc nhất. Trận mưa ấy có thể chia sẻ hân hoan cho những ai nghe và hát nhạc ông.

Bởi vì, chẳng cần phải là một tuyệt thế giai nhân, chỉ cần một tà áo hương nồng và một ánh mắt trìu mến, đủ để người ta trở thành người trong nhạc. Hay nói cách khác sống cái tình của mình trong nhạc. Có gì khó khăn đâu mà chúng ta không đạt được?

Ta ước mơ một chiều thêu nắng

Em đến chơi quên niềm cay đắng

Và quên đường về …

Hạnh phúc tuyệt vời và giản dị làm sao!

Chúng ta không biết rõ Tô Vũ sáng tác nhiều không, nhưng chỉ thấy 4, 5 bài được phổ biến, trong đó có một bài ít được biết là bài Làng Bến. Bài này, tự nó, hình như đã lọt ra ngoài dòng nhạc trữ tình của ông. Có lẽ vì thế nó  không được yêu thích.

Nếu phải chọn trong mấy bài còn lại Em Đến Thăm Anh Một Chiều Mưa, Tạ Từ, Tiếng Chuông Chiều Thu, xem bài nào là kiệt tác của Tô Vũ thì có lẽ số người yêu thích mỗi bài sẽ ngang nhau. Mặc dù Tiếng Chuông Chiều Thu có lẽ là bài Tô Vũ mất nhiều công phu hơn cả. Đó chỉ là cảm tưởng, nhận định chung [bề ngoài] của người nghe. Thực ra có những tác phẩm hay chỉ một câu thơ, một câu nhạc, người nghe tưởng chừng tác giả đã viết được một cách dễ dàng lại chính là những câu, những lời, người sáng tác mất nhiều công phu nhất. Tản Đà và bài thơ Tống Biệt chẳng hạn, là một trường hợp điển hình. Nghe nói, câu cuối của bài thơ này, khi mới làm, Tản Đà đã viết là: “Nghìn năm thơ thẩn bóng trăng soi”. Mười năm sau ông mới sửa được chữ “soi” bằng chữ “chơi”. Và câu thơ trở thành: “Nghìn năm thơ thẩn bóng trăng chơi”. Câu thơ hay hơn nhiều.

Và người ta gọi cái chữ “chơi” ấy của Tản Đà là “thần tự”. Trở lại với Tô Vũ. Ngoài mấy ca khúc chúng ta thường nghe, ông còn một ca khúc nữa rất được yêu mến, ký tên thật của ông là Hoàng Phú, đó là bài Ngày Xưa. Đây là một trong những bài sử ca hay nhất của Việt Nam, có thể dung cho các chương trình giáo dục.

Nói chung, qua nhạc, chúng ta biết một Tô Vũ tâm hồn nhậy cảm, phóng khoáng và rất nghệ sĩ. Có thể nói, bằng những sáng tác của mình, Tô Vũ đã

nâng nghệ thuật viết ca khúc của Việt Nam nói chung lên cao hơn một bực. Ông cũng được coi là một trong những nhạc sĩ viết lời ca hay nhất của chúng ta. Mỗi chữ, mỗi câu, ông đều viết xứng hợp với những giai điệu trau truốt của ông, hình ảnh, từ ngữ đều mới.

Nghe nhạc Tô Vũ người ta cảm thấy hình như đời đẹp hơn, tình đẹp hơn. Ông không triết lý, không khuyên răn ai điều gì. Nhưng cái đẹp, cái vẻ quý phái, trang trọng trong các ca khúc của ông, tự nó, làm thành một giới hạn. Người ta hiểu rằng người ta phải vượt qua cái giới hạn ấy mới thẩm nhập được vào cái đẹp, cái cao quý và, nhất là, nghệ sĩ luôn là một loài chim hiếm.

Tất cả các ca khúc của Tô Vũ, chúng ta được biết được nghe, đều đã được ông viết ra trước năm 1954. Sau đó, không biết ông có bao nhiêu sáng tác nữa, song không thấy được phổ biến. Nhưng chỉ với mấy bài Em Đến Thăm Anh Một Chiều Mưa, Tạ Từ, Tiếng Chuông Chiều Thu, Ngày Xưa, cũng đủ để chúng ta gửi tới ông một bông hồng tạ ơn.

Riêng những người đã có dịp nghe nhạc hay hát nhạc Tô Vũ vào lúc đang được sống trong tình, thì chắc sẽ không phải chỉ có một bông hồng tạ ơn, phải không hỡi em yêu dấu?

Tiếng Chuông Chiều Thu

Lá thu nhẹ rơi rơi

Nắng thu vàng phai phai

Ai về âm thầm nẻo cũ

bâng khuâng tình xưa

Hiu hiu luồng hơi may

Du du làn mây bay

Ai nhắn theo mây niềm quê vấn vương

xa đó ngàn dâu thưa

Từ miền xa tiếng chuông ngân

Hồi buông lớp lớp trong nắng vàng

Từng đợt sóng mờ xóa dần

trong sương lắng

Lá thu nhẹ rơi rơi

Hồn ta chìm đắm tiếng chuông xa vời

Hồi chuông ngân nga

trong chiều thu ngợp gió

Ngàn tiếng thiết tha êm đềm ru lời thu

Ai xót ly hương mấy thu vàng úa

Nhạc say mùa sông núi

Tóc xanh bơ phờ bù rối

Mấy dây tơ huyền ngụt khói

Dạn dày đời mới

Ngọt ngào đương tơ

Hồi chuông âm vang khơi nguồn mơ ngày thắm

Đường nắng vang vang

bước chân phong trần

Hoa vàng phơi phới

Thu tràn sóng xuân tưng bừng

Người phương trời xa xôi

Gửi em lời yêu thương

Khi lòng mơ màng trầm lắng

tiếng chuông chiều thu

Ngày nào khi chiến chinh xong

Hồi chuông vang réo muôn tiếng đồng

Chuông khơi mùa nắng mới

Tình ta đẹp bao nhiêu

Hồn anh thầm nhắn

tiếng chuông ban chiều

Duy Trác