Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 24 Jul 2025

78. Tạ Tấn

Ít năm sau biến cố 1975, những người miền Nam còn lại ởtrong nước, quen biết Tạ Tấn, đã có dịp gặp lại ông, khi ông vào chơi Sài Gòn. Vào thời điểm ấy, thỉnh thoảng người ta đã nghe thấy hai tiếng vào chơi thay vì hai tiếng tham quan miền Nam trong ngôn ngữ của những người từ miền Bắc.

Tạ Tấn người nhỏ nhắn, đã khá cao tuổi, nhưng còn nhanh nhẹn. Nghe nhắc tới các tác phẩm cũ của mình ông chỉ cười cười không nói gì. Nói chung, tất cả các tác giả có tác phẩm lưu hành trước 54, còn ở trong guồng máy nhà nước sau hiệp định Genève, hay ở lại Hà Nội sau khi đất nước bị chia cắt, đều không ai nhận tác phẩm của mình. Có những người công khai nói ra điều đó. Những người khác, không nói gì, nhưng có cách cư xử, để cho người đối diện hiểu rằng, ông ta [hay bà ta] không quan tâm gì tới những tác phẩm ấy nữa. Hay ít nhất, họ có thể nói như thế, khi bị hỏi lại. Đó là cách cư xử [đối phó với hoàn cảnh?] vậy thôi.

Trên thực tế, không ai bỏ qua không sưu tầm cho bằng được  bất cứ tác phẩm nào đó của mình đã được phổ biến tại miền Nam, một bài thơ hay một bài hát đã được thu thanh chẳng hạn. Cũng may. Nếu người ta làm đúng như người ta nói thì có lẽ bây giờ chẳng ai còn gì cả. Tạ Tấn cho biết ông không còn viết nhạc nữa. Hiện tại ông xoay sang theo hẳn ngành điêu khắc. Ông cho xem ảnh chụp những tác phẩm điêu khắc của ông. Thực ra đó chỉ là những cụm rễ cây được uốn nắn lại, hay tỉa bớt, để tạo hình, rồi được sơn, phủ dầu hay đánh vẹc-ni. Trước 54, Tạ Tấn chỉ có vài bài hát được lưu hành:  Bâng Khuâng, Hương Thanh Bình, Bên Sông Vắng … Tất cả đều có thể xếp vào hàng những bài hát hay của chúng ta. Các đài phát thanh Hà Nội, Sài Gòn, Pháp Á, Huế … đều đã đưa những ca khúc này của Tạ Tấn vào các chương trình nhạc của mình.

Và có thể nói, tất cả các danh ca của chúng ta thời ấy, đều đã hát nhạc Tạ Tấn. Người ta còn giữ trong trí nhớ giọng hát Minh Đỗ với Hương Thanh Bình:

Muôn sắc hương trong mùa tàn thu

Hoa lá quên trong bao đợi chờ

Sông nước buồn buồn dưới sương mơ …

Sau này, sau 54, người hát Bâng Khuâng của Tạ Tấn hay nhất là Khánh Ly và Bên Sông Vắng là Mai Hương.

Trăng ơi! Trăng thấu nỗi lòng

Bâng khuâng tiếc thương

khúc nhạc ái ân vấn vương

Vương vấn nhớ ai đó ngoài bốn phương

Thương ai sống đời gió sương

Rớt đôi ngấn lệ sầu thương

Ai đi trong lớp sương mờ

Hay chăng em vẫn mong chờ

Những lúc đêm tàn buông gió hoài mơ

Em vẫn âm thầm buồn nhớ năm xưa

Nhạc Tạ Tấn ngọt ngào. Lời ca của ông tuy không có gì mới lạ, từ từ ngữ cho đến hình ảnh, nhưng người nghe cảm nhận sự trân trọng của ông trong từng từ ông xử dụng.

Nghe lại nhạc, được gọi chung là nhạc tiền chiến của chúng ta, người ta có thể nhận ra điều này: sự êm ả của đời sống. Đó là thời gian lịch sử của chúng ta sắp trải qua nhiều biến động. Nhưng đâu đó vẫn còn những khoảng không gian bình yên. Cho dù đó là không gian gần gụi hay xa cách. Tâm hồn con người vẫn còn những khoảnh khắc thảnh thơi. Người ta không chỉ yêu nhau mà yêu cả cảnh, cả vật. Nên hết thẩy những gì người ta nói đến, nghĩ đến, đều đẹp. Sau 54, tình ca của chúng ta bước sang một giai đoạn

khác. Tình yêu vẫn có những vẻ đẹp của nó. Nhưng cái êm ả, bình yên, thảnh thơi, đã biến thành cái khắc khoải, bứt rứt, bất an. Lịch sử tả tơi, đất nước tả tơi, lòng người cũng chẳng thể giữ cho nguyên vẹn.

“Có lẽ hồn ta không đẹp nữa” đúng như Huy Cận viết chăng? Vâng, cái nỗi cô đơn, trống trải trong Bên Sông Vắng của Tạ Tấn chúng ta không còn thấy lại nữa:

Xa xa êm lướt trên làn sóng

Gió đưa chiếc thuyền lững lờ

trôi xuôi dưới trăng

Hỡi con đò tình trôi tới đâu

Hãy mang mối sầu ta đi tới phương xa

Nhớ người ra đi

Nay đã chầy ba thu

Chim én nào đâu thấy đưa mối tin

Hay ai đã ra ngoài phương xa

lời nguyền quên hết

Hỡi người có thấu lòng ta thương nhớ …

Buồn. Nhưng đó là cái buồn [hình như] người ta có thể thẩm nhập và chia sẻ bằng tưởng tượng. Cái buồn của tình ca sau này, luôn là tình ca của một người, đóng kín các cửa ngõ riêng, không ai có thể nhập vào, cô đơn là nỗi cô đơn bỏng rát:

Còn gì nữa đâu

Mà tưởng nhớ nhau

Vết thương đầu ngày nào

Có sống bao đời sau

Thì đã mất nhau

Còn gì nữa đâu

[Phạm Duy]

Thời gian đứt đoạn, không nối lại được. Giữa những cái rễ cây và một khúc nhạc không có sự liên hệ nào; hay có mà chúng ta không thấy hoặc thấy mà

không hiểu?

Bâng Khuâng

Đêm nay trăng chiếu êm đềm

Xa xa mây tỏa lững lờ

Gió lướt qua hàng cây liễu phất phơ

Soi bóng gương hồ vờn gió say sưa

Đêm nay trăng gió đề huề

Bâng khuâng tiếc thương khúc nhạc

ái ân vấn vương

Vương vấn nhớ ai đó ngoài bốn phương

Thương ai sống đời gió sương

Rớt đôi ngấn lệ sầu thương

Ai đi trong lớp sương mờ

Hay chăng em vẫn mong chờ

Những lúc đêm tàn buông gió hoài mơ

Em vẫn âm thầm buồn nhớ năm xưa

Xưa ngày ấy đã đi xa rồi

Những đêm hôm nào

đầy trăng sao chiếu mơ màng

Tới đây ngồi đây ta cùng ngắm

gương hồ long lanh

dưới ánh trăng

Trăng thu soi chiếu mơ màng

Sương lam rơi nhẹ bên hồ

Ánh nước rỡn đùa ngàn ánh sáng sao

Mây nước thấu lòng ta đó hay chăng

Trăng ơi! Trăng thấu nỗi lòng

Bâng khuâng tiếc thương khúc nhạc

ái ân vấn vương

Vương vấn nhớ ai đó ngoài bốn phương

Khép đôi mắt buồn nhớ thương

Rớt đôi ngấn lệ sầu vương

Khánh Ly