Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 19 Jul 2025

68. Nguyễn Văn Thương

Trong năm qua, các cơ quan thông tấn trong và ngoài nước, đã loan tin về cái chết của nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương và nhà thơ Tố Hữu.

Ông Tố Hữu từng giữ những chức vụ quan trọng trong guồng máy nhà nước, nhất là trong Đảng, nên có thể nói, ông là người nắm quyền sinh sát một thời đối với toàn thể văn nghệ sĩ miền Bắc. Và, toàn diện nền văn học nghệ thuật miền Bắc hiện nay có bàn tay uốn nắn của ông mà hình thành.

Riêng về phương diện thơ, ông Tố Hữu nổi tiếng là một nhà thơ cách mạng. Nhưng tư cách thi sĩ của ông thì ngay tại miền Bắc cũng còn nhiều tranh cãi. Người ta cho rằng, người khen cũng như người chê ông, đều có vẻ thiên vị, chưa đúng sự thật.

Những câu thơ ông khóc Staline làm nhiều người sợ:

Thương biết mấy khi con tập nói

Tiếng đầu lòng con gọi Sít-ta-lin

Hoặc:

Thương cha, thương mẹ, thương chồng

Thương mình thương một,

Thương ông thương mười

Người ta sợ vì không hiểu nổi tinh thần của ông, không hiểu được vì sao, ông có thể làm ra những câu thơ như thế. Ông Nguyễn Văn Thương tuy cũng từng được đề cử giữ những chức vụ khá quan trọng, hình như chức vụ sau cùng của ông là Giám Đốc Nhạc Viện Huế, nhưng ông đã nổi tiếng từ trước khi có cách mạng tháng Tám.

Ba ca khúc Đêm Đông, Trên Sông Hương và Bướm Hoa của Nguyễn Văn Thương đều là những tác phẩm có giá trị cao. Đây là những tác phẩm hoàn toàn có tính nghệ thuật, vì nghệ thuật, vì nhạc mà được viết ra. Người ta đã nói nhiều đến thời trai trẻ của Nguyễn Văn Thương khi ông từ Huế ra Hà Nội học, đêm cuối năm lang thang qua xóm yên hoa chạnh lòng nhớ nhà, thương người, sáng tác ra ca khúc này.

Quả thật, nghe lại Đêm Đông người ta cảm nhận một nỗi buồn, một nỗi u uất, một quãng đời nào đó trong quá khứ dai dẳng, bám chặt lấy trí nhớ, không thể rũ bỏ. Bài Bướm Hoa của Nguyễn Văn Thương có lẽ là bài hát hay nhất trong toàn bộ nhạc và cả thơ Việt Nam viết về dề tài này:

Bướm là những lá thư

Nàng xuân gửi đi

Chào mừng non sông

Hoa hổ ngươi trên cành

Tình trong ngẩn ngơ

Nhưng vờ làm duyên …

Hãy tưởng tượng cả đất nước rực rỡ trong hoa lá mùa xuân, những cánh bướm được ví như những cánh thư nàng xuân gửi đi để chào mừng non sông. Thật là một ví von tuyệt vời!

Trên Sông Hương có tất cả cái êm đềm, thơ mộng của con sông, “như dòng nước mắt cuốn chân kinh thành”.

Trên sông Hương

Bến nước mơ chan chứa bao tình

Hằng nga vừa lên

Nhìn qua khóm cây

Dưới ánh mơ

Khách du thuyền lòng đang đắm say

Nghe Trên Sông Hương của Nguyễn Văn Thương người ta có cảm tưởng được trôi theo cái êm ả của dòng sông xinh đẹp này.

Tác phẩm của Nguyễn Văn Thương được miền Bắc nhắc nhở đến nhiều sau các ca khúc nêu trên là Bình Trị Thiên Khói Lửa. Người ta cho rằng đây là tác phẩm lớn của Nguyễn Văn Thương. Nhưng nhiều người lại cho rằng, ngoài kỹ thuật làm cho ca khúc có một vẻ gì đó đồ sộ, không thấy ca khúc để lại ấn tượng gì rõ rệt trong lòng người nghe.

Vài cán bộ, vào tiếp thu Huế sau ngày 30 tháng 4/75, kể lại một chuyện liên quan tới Nguyễn Văn Thương như sau:

Trong số những đồ họ tịch thu có một ít băng nhạc. Đêm đêm họ thường đóng cửa phòng chùm chăn nghe với nhau. Một hôm đang nghe như thế, họ bỗng nghe tiếng gõ cửa, tất cả hoảng hốt, lo cất dấu máy casette, băng nhạc …

Người gọi cửa chính là Nguyễn Văn Thương. Mọi người tưởng sẽ lôi thôi to. Nhưng Nguyễn Văn Thương vào chỉ hỏi:

“Các cậu nghe cái gì thế cho tớ nghe với”. Trong những cuốn băng ấy có cả các bài Đêm Đông và Trên Sông Hương của Nguyễn Văn Thương.

Ông đã nghe đi nghe lại nhiều lần những bài hát của mình. Không biết có bao nhiêu phần sự thật trong câu chuyện. Nhưng có điều chắc chắn, các tác giả có tên tuổi, khi từ miền Bắc vào, đều tìm kiếm bằng hết những gì liên quan tới mình, những bài thơ, những bài hát được thu thanh tại miền Nam, để nghe, mặc dầu không ai nói với ai điều ấy.

Cũng nên nhắc lại ở đây, vào những ngày đầu, khi miền Nam mới mất, tất cả các tác giả từ miền Bắc vào, không ai nhận những tác phẩm trước kia của mình cả. Nguyễn Văn Thương có vẻ một người kín đáo, ít nói. Trước khi mất ông đã lại được công khai nghe người ta trình bầy những tác phẩm của mình. Không biết ông nghĩ gì khi nhớ lại những ngày đã phải nghe lén những tác phẩm ấy?

Bướm Hoa

Trời bình minh lướt theo chiều gió

Bướm bay bướm bay

Chàng đi tìm yêu

Đầu cành muôn đóa hoa hàm tiếu

Lả lơi mỹ miều trêu bướm đa tình

Vườn hồng hoa ẩn sau màu lá

Cánh phong kín hương

Nàng chưa hề yêu

Thường nàng trông những con bướm tơ

Lòng những ước mơ

Đời hoa thơ trinh

Bướm tình tứ ngắm hoa

Hồn say sóng xuân

Lòng tràn yêu mơ

Hoa hổ ngươi trên cành

Tình trong ngẩn ngơ

Nhưng vờ làm duyên

Bướm liền khoác cánh nhung

Cùng hoa sánh đôi

Thề nguyền lưu luyến

Đóa hoa hé môi đào tươi cười

Thầm nghe mấy lời đầy thơ

Nghiêng mình chàng bướm

ấp yêu đóa hoa bàng hoàng

Bên lòng hoa thắm ái ân

hồn bướm mơ màng

Bướm là những lá thư nàng xuân gửi đi

Chào mừng non sông

Hoa dấu chân muôn màu

Nàng xuân gửi đi khi nàng vừa sang

Bướm là những thiếu niên

Lòng khao khát yêu đời còn tươi sáng

Đóa hoa khách yêu kiều

Tình thơ chớm gây

Đời xuân trắng trong

Quỳnh Giao

Bạch Yến

Trần Thái Hòa