Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 27 Jun 2025

61. Nguyễn Đình Phúc

Ca khúc đầu tiên của Nguyễn Đình Phúc là một bài thơ của Nguyễn Bính do ông phổ nhạc, bài Cô Lái Đò.

Bài hát được phổ biến mau chóng có lẽ một phần vì bài thơ đã được nhiều người biết rồi. Lỡ Bước Sang Ngang đang là tập thơ gối đầu giường của nhiều người. Cô Lái Đò nằm trong tập thơ này. Mặc dầu vậy, khi trở thành ca khúc, Cô Lái Đò đã được hát như một ca khúc với lời ca của nó. Điều ấy chứng tỏ Nguyễn Đình Phúc đã kiếm ra cho bài thơ một giai điệu thích hợp.

Đã có một thời, ở Hà Nội, người ta có thể nghe thấy bài Cô Lái Đò ở khắp mọi nơi. Tại Nhà Hát Lớn. Tại các sân khấu Cải Lương. Tại các quán cà phê, phòng trà [dù lúc ấy còn rất hiếm trong thành phố]. Bài hát còn được những người hát rong, hát sẩm, đem đi hát tại các bến xe, chợ, nhà ga …

Như thế, có thể coi là nó được nhiều giới thính giả chấp nhận. Người ta nghe bài hát với những đôi tai khác nhau. Đừng đánh giá thấp những người hát rong, hát sẩm. Ở miền Bắc mà chưa một lần được nghe hát xẩm là một

điều thiếu sót, đáng tiếc. Một đêm hè hóng mát trước thềm nhà, một buổi tối tại một bến đò hay một sân ga vắng vẻ nào đó, thấy hai vợ chồng người hát xẩm dắt nhau đi qua, người chồng thường mù, kêu lại, mọi người xúm quanh nghe hát là một cái thú.

Tiếng nhị, tiếng đàn, [đàn nguyệt, đàn gáo, đàn ghi-ta], tiếng phách, tiếng hát, qua tay, qua giọng người hát xẩm, khác hẳn khi nghe cùng những bài hát ấy trên đài phát thanh chẳng hạn. Buồn Tàn Thu của Văn Cao, Chinh Phụ Ca của Phạm Duy, Hòn Vọng Phu của Lê Thương, có thể họ hát không chính xác nhưng đường như lại có cái hay, cái buồn riêng, những gì người ta quen gọi là “hàn lâm” không lấy đi hết được.

Sau 75, người ta có được nghe nhiều ca sĩ tốt nghiệp các trường nhạc, hát những điệu hát xẩm, hiển nhiên các âm điệu đã được nghiên cứu, phân tích, bổ khuyết, giảng dạy, tập dượt. Rất hay. Nhưng những người hát vẫn phải hóa trang làm các cặp hát xẩm để hát. Vì hình như chỉ như thế  người ta mới giữ được những cái hay, cái đẹp của hình thái nghệ thuật này.

Bài Cô Lái Đò được nhiều ca sĩ cho thâu thanh. Nhưng những bài thâu thanh không giống nhau. Tam sao thất bản chăng? Ngoài Cô Lái Đò, Nguyễn Đình Phúc còn một sáng tác nữa là bài Lời Du Tử. Ca khúc có thể coi như “tiền thân” của phong trào nhạc du ca sau này. Những người cao tuổi nói rằng, người trình bày Lời Du Tử điệu nghệ nhất là Bùi Công Kỳ. Bùi Công Kỳ cũng là người viết lời ca cho bài “Giọt Mưa Thu” của Đặng Thế Phong. Khi ấy, cả Hà Nội mới chỉ có một quán cà phê nhạc ở phố Hàng Da. Hình ảnh Bùi Công Kỳ ăn mặc xốc xếch, dùng gót đôi giầy bốt hất chiếc đàn ghi ta thùng dựa trên tường lên, ôm lấy, khẩy vài tiếng trước khi hát, đã trở thành huyền thoại đối với một số thanh niên thiếu nữ Hà Nội một thời.

Các nhà phê bình âm nhạc thường nói đến “âm điệu rất iệt Nam” của người này người khác. Về phương diện này thể coi là ưu điểm của Nguyễn Đình Phúc. Nghe nhạc ông người ta có thể nhận ra ngay, chỉ một người Việt Nam

mới viết ra được những âm điệu như thế, lời ca như thế. Trong thời chiến tranh sau đó, lưu lạc tại các vùng “hậu  phương” không biết Nguyễn Đình Phúc có viết được thêm gì không?

Image from the Net collected by Sơn râu

Riêng hài bài Cô Lái Đò và Lời Du Tử của ông cho đến bây giờ vẫn còn được nhiều người hát. Nhớ lại giữa thập niên 90, dân miền Nam lần đầu tiên

nhìn thấy Ngọc Bảo xuất hiện trên màn ảnh truyền hình trong một chương trình ca nhạc. Những người biết ông trước 54, nhận lại ra ông một cách khó khăn. Tóc ông đã trắng hết. Hơn 40 năm rồi còn gì. Hôm ấy Ngọc Bảo cũng đã chọn để hát bài

Lời Du Tử

Chiều nay biết về nơi đâu

Dừng chân ta ngắm cảnh bao la sầu

Ai đi trong lớp sương sa

Người về đâu ta tới nơi quê nhà

Dừng nơi đây, dừng nơi đây

Đường dài chí lớn ta dừng nơi đây

Trông mây bay

Trông mây bay về nơi quê nhà

Ta buồn chỉ có mình ta

Sáo vi vu uù u

Khúc nhạc ru

Đàn ai xa vắng khóc than mùa thu

Trông hoa lá rụng tơi bời

Trong lòng người nghệ sĩ lệ rơi rơi

Từ ra đi bước lưu ly

Đường chông gai không sờn chí nam nhi

Mà nay lòng nhớ quê hương

Sao để lệ sầu vương

Không không ta quyết đi xa

Có đâu ngồi nhớ tới nơi quê nhà.

Thái Thanh