Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 21 Jun 2025

48. Lê Trọng Nguyễn

Lê Trọng Nguyễn chỉ xuất hiện trong sinh hoạt âm nhạc tại miền Nam (VN) sau 1954. Lê Trọng Nguyễn sáng tác không nhiều. Nhưng ông vẫn được coi là

một trong những tác giả quan trọng của nhạc Việt Nam trong hai thập niên 50-70. Ca khúc đầu tiên của ông được phổ biến, bài Nắng Chiều, đã được hoan nghênh nhiệt liệt. Người ta có thể nghe thấy ca khúc này được phát trên sóng của các đài phát thanh khắp miền Nam, trên sân khấu các rạp hát và cả trong các vũ trường. Và hình như, chính tại các vũ trường, bài hát đã được các du khách, các ca sĩ ngoại quốc, mang ra khỏi Việt Nam và nó đã được hát tại Đài Loan, Phi Luật Tân, Nhật bản …

Qua bến nước xưa lá hoa về chiều

Lạnh lùng mềm đưa trong nắng lưa thưa

Khi đến cuối thôn chân bước không hồn

Nhớ sao là nhớ đến người ngày xưa

Đây là bản tình ca thuần túy. Nhưng nghe ca khúc này, người ta, có lẽ chỉ những người Việt Nam, sống ở miền Nam những năm ca khúc mới được phổ biến ấy, mới cảm nhận ra được nỗi buồn thảm, tan nát của chiến tranh, đã chia đôi đất nước và còn đang cắt lìa thêm từng mảnh những phần còn lại. Người ta từ một chốn bơ vơ nào đó (trong tưởng tượng và trên thực tế) tìm về lại một nơi yên bình, quê hương chẳng hạn, lại chỉ gặp một cõi bơ vơ khác:

Nay anh về qua sân nắng

Trạnh nhớ câu thề tim tái tê

Chẳng biết bây giờ

Người em gái duyên ghé về đâu

Nay anh về nương dâu úa

Giọng hát câu hò thôi hết đưa

Hình bóng yêu kiều kề hoa tím

Biết đâu mà tìm

Nắng Chiều có đủ ba vẻ đẹp: giai điệu, nhịp điệu và ca từ. Nhưng cũng là bài hát duy nhất Lê Trọng Nguyễn viết theo cách thức giản dị, các nhạc sĩ của chúng ta thường dung khi ấy, mặc dù nó vẫn mang nhiều cá tính của ông. Những ca khúc Lê Trọng Nguyễn cho ra đời sau đó, ông đã viết khác hẳn. Nó mở ra cái cõi riêng của ông. Người ta có thể nghe và nhận ra nhạc của ông. Nó có thể gợi nhớ tới cái không khí lãng mạn, trang trọng của nhạc bán cổ điển Tây phương, nhưng nó hoàn toàn là sản phẩm của Lê Trọng Nguyễn, xuất phát từ tâm hồn ông.

Ca từ của Lê Trọng Nguyễn khẳng định điều đó. Ông có cảm hứng riêng. Chỉ những âm điệu ấy, lời ca ấy, mới giải bầy được những gì ông muốn nói.

Còn gì nữa

Tuổi vàng qua mất rồi

Mà ôi đau thương theo mãi không thôi

Thân xác héo mòn đời ta lạnh trống

Đôi mắt tiên nâu chờ ta giữa trời sao

Còn gì nữa

Bầu trời rạn nứt rồi

Mà ôi tâm tư đen tối chơi vơi

Đâm nát phím ngà người yêu tàn phá

Chờ qua năm tháng rủ ấm trần gian

Em ánh sao đẹp sao cuối trời đi về đâu

Đêm quá sâu hồn ta rã rời trong trời nâu

Tìm em không gian hồ đổ vỡ

theo tinh cầu bay

Hằng đêm gối sách mơ trăng sao

Lê Trọng Nguyễn đã dùng những quãng cách người nghe không đoán trước được, tạo những âm cấp bất ngờ trong dòng nhạc của ông, khấp khểnh, gập ghềnh … Chỉ khi được lập lại người ta mới nhận thấy sự xuôi chảy, dạt dào

của nó. Lời ca của ông trong các bản Sao Đêm hay Chiều Bên Giáo Đường tuy không có từ nào mới, nhưng qua cách xử dụng của ông, gói ghém những hình ảnh, ý nghĩa ông muốn, của riêng ông, nên tự nó, các từ trở thành có một vẻ gì đó tinh khôi.

Cũng có người cho rằng Lê Trọng Nguyễn viết lời ca “gò” quá. Nhưng có bài thơ nào không do kỳ công chọn chữ  của tác giả? Vấn đề là nó có kết hợp hài hòa với nhau làmnên tác phẩm không?

Hằng đêm gối sách mơ trăng sao

Những câu (thơ) như thế không thể hoàn toàn do sự tình cờ đem lại. Lời ca của Lê Trọng Nguyễn lóng lánh một vẻ đẹp riêng, đồng thời, mở ra cái cõi riêng của ông. Trong nghệ thuật tạo ra được cái cõi riêng như thế là một điều hết sức quan trọng, đồng nghĩa với tài năng và sự thành công:

Vội vàng hái

Cả trời sao chín mọng

Mà ôi Thiên Thai sao tóc mây vương

Lạc bước, thiếu tài mà ôi nhạc lôi, rượu cuốn

Người xa mãi tìm dấu ngàn phương

Trong âm nhạc của chúng ta có hai người dùng chữ “tài” để viết lời ca. Người thứ nhất là Dương Thiệu Tước trong bài Tiếng Xưa:

Hoàng hôn nhớ nhung vì đâu

Thắm đôi dòng châu

Tiếc thay ‘tài’ sao đành lỡ làng

Chữ ‘tài này của Dương Thiệu Tước nhiều ca sĩ đã hát thành ‘tại’ (Tiếc thay tại sao đành lỡ làng). Thiết tưởng hát sai như thế giảm cái hay của nguyên tác đi rất nhiều. Người thứ hai là Lê Trọng Nguyễn trong bài Sao Đêm:

Lạc bước, thiếu tài, nhạc lôi, rượu cuốn

Gò hay không gò cũng chỉ một mình Lê Trọng Nguyễn viết được những lời ca như thế. Nếu có điều gì đáng tiếc trong nhạc Lê Trọng Nguyễn, có lẽ là, cũng giống như nhạc Vũ Thành, nhạc của ông không dễ hát. Và ngoại trừ Nắng Chiều, các ca khúc khác của ông, không dùng để khiêu vũ được.

Nắng Chiều

Qua bến nước xưa lá hoa về chiều

Lạnh lùng mềm đưa trong nắng lưa thưa

Khi đến cuối thôn chân bước không hồn

Nhớ sao là nhớ đến người ngày xưa

Anh nhớ trước đây dáng em gầy gầy

Dịu dàng nhìn anh đôi mắt long lanh

Anh nhớ bước em khi nắng qua thềm

Má em màu ngà tóc thề nhẹ rung

Nay anh về qua sân nắng

Chạnh nhớ câu thề tim tái tê

Chẳng biết bây giờ người em gái

Duyên ghé về đâu

Nay anh về nương dâu úa

Giọng hát câu hò thôi hết đưa

Hình dáng yêu kiều kề hoa tím

Biết đâu mà tìm

Anh nhớ xót xa dưới tre La Ngà

Gợn buồn nhìn anh em nói mến anh

Mây lướt thướt trôi khi nắng vương đồi

Nhớ em dịu hiền nắng chiều ngừng trôi

Nắng chiều – Jimmy Thái Nhựt