Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 20 Jun 2025

46. Lê Thương

Nhạc sĩ Lê Thương đã qua đời ở tuổi 82, tại Sài Gòn. Ông qua đời thanh thản, trong lúc người ta còn đang do dự trong việc cho phổ biến, dù là hạn chế, các tác phẩm của ông. Phổ biến hạn chế nghĩa là, cho phép trình diễn một số tác phẩm của ông ở vài tụ điểm ca nhạc, chứ không phải trên các phương tiện truyền thông công cộng. Cũng không hề có thông báo chính thức nào xác nhận điều ấy, như trước đó, người ta ra lệnh cấm lưu hành toàn bộ tác phẩm của các tác giả ở miền Nam, trong đó có Lê Thương. Lê Thương là một trong những đỉnh cao nhất của dãy Trường Sơn âm nhạc Việt Nam. Có thể nói, ông đã đem vinh dự cho tất cả chúng ta. Nếu có một người ngoại quốc nào đó, muốn hỏi về âm nhạc Việt Nam, hẳn chúng ta sẽ phải kể đến tên ông.

Ba bài Hòn Vọng Phu của Lê Thương là một bức tranh hoành tráng, có đủ màu sắc thơ mộng và bi hùng của lịch sử. Và càng ngày càng có vẻ như giá trị của nó đã được bồi đắp thêm. Hai bài Ai Xuôi Vạn Lý và Người Chinh Phu Về tức Hòn Vọng Phu II & III hơi khó hát. Bài Hòn Vọng Phu I gần như đã trở thành dân ca. Chúng ta không biết rõ, ở các nước khác mọi việc diễn ra như thế nào, nhưng ở Việt Nam, khi một bản nhạc được phổ biến, thấy có những dị bản, thì đó là dấu hiệu đích thực nó đã xâm nhập được vào đám đông.

Dị bản là những lời ca dân gian đặt ra theo điệu nhạc. Nó không nhất thiết là một hình thức xưng tụng bản nhạc, nhiều khi còn có ý nghĩa ngược lại nữa.

Riêng đối với bản Hòn Vọng Phu của Lê Thương, dị bản rất nhiều. Nhưng nó giống như những con suối, con nước, chảy quanh một chân núi không làm hao mòn ngọn núi, không làm giảm giá trị tác phẩm. Điều người ta có thể nhận thấy ngay khi nghe nhạc Lê Thương là, ông không chỉ hiểu biết sâu xa về âm nhạc, ông còn rất am tường về lịch sử và văn chương nữa.

Lịch sử của chúng ta bắt đầu từ một huyền thoại. Huyền thoại ấy, cho đến nay, hình như vẫn còn bao trùm trên song núi. Nhạc Lê Thương thấm đẫm nguồn gốc này. Mẹ Việt Nam là một biểu tượng nhiều nhạc sĩ đã nói đến. Nhưng nối liền được người với đất, đất với núi non, núi non với sông biển, trong nhạc, như một bầu khí, người ta vẫn thấy rõ nhất trong nhạc Lê Thương.

Tổ quốc được hình thành trong một cơn đau. Cơn đau còn kéo dài. Anh hùng được sản sinh trong cơn đau ấy. Lịch sử của chúng ta khốn khó, nhưng chúng ta tồn tại được nhờ cái đẹp. Đẹp trong hành động, đẹp trong suy nghĩ và đẹp trong cách đối xử với nhau. Ra khỏi truyền thống ấy là chúng ta đứng trước nguy cơ mất còn. Bao giờ cũng vậy. Hòn Vọng Phu là biểu tượng cao nhất của huyền thoại, vì đã được cụ thể hóa bằng pho tượng. Nhưng pho tượng ấy vẫn chứa đầy huyền thoại. Cỏ hoa đã khuyên nàng thôi đợi, hãy quay về đừng để xuân tàn. Nhưng nàng vẫn đợi cho đến khi hóa đá. Để hoàn tất huyền thoại. Hình như Lê Thương không có ý muốn làm triết lý trong ca khúc của ông. Chính cái đẹp chứa trong ca khúc ấy, khiến người ta tìm ra ý nghĩa của nó và cũng chính là ý nghĩa của đời sống mình. Cách đây vài năm, ở Việt Nam, nhiều người hết sức sửng sốt khi thấy báo chí loan tin, những người phá núi lấy đá nung vôi và làm vật liệu xây dựng, đã phá hủy pho tượng Hòn Vọng Phu. Được hỏi khi xẩy ra chuyện này, Lê Thương chỉ nói: “Được bao nhiêu lợi mà người ta nỡ làm như vậy?”.

Nhưng đó là chuyện khác. Chúng ta hãy trở lại với nhạc Lê Thương. Ngoài bộ ba Hòn Vọng Phu và nhạc cảnh Trên Sông Dương Tử, ông còn viết rất nhiều ca khúc nữa như: Người Chơi Độc Huyền, Bà Tư Bán Hàng (Lòng Mẹ Việt Nam) Hoa Thủy Tiên …

Nói tới nhạc Lê Thương người ta cũng không thể không nói tới những bài hát ông viết cho thiếu nhi như các bản:

Thằng Cuội

Tuổi Thơ

Ông Ninh, Ông Nang v.v … Khi trở lại với tuổi thơ nhạc của ông trong vắt, từ lời ca đến giai điệu. Đêm trung thu của trẻ em Việt Nam sẽ thiếu đi nhiều vẻ tết, nếu chúng ta không được nghe bài Thằng Cuội của Lê Thương. Bức tượng thiên nhiên Hòn Vọng Phu có thể bị người ta phá bỏ. Nhưng chắc rằng nó sẽ tồn tại mãi trong nhạc Lê Thương. Lần đầu tiên trong nhạc Việt Nam tiếng vó ngựa đã được ghi lại một cách tuyệt vời trong ca khúc Người Chinh Phu Về.

Image from the Net collected by Sơn râu

Tuyệt vời vì nó còn mang ý nghĩa một cuộc trở về, một cuộc hồi sinh. Tuyết sương đã khoen rũa đời. Núi đá đã kinh hoàng. Đứa con như một niềm hy vọng. Nó cũng là tương lai. Lịch sử của chúng ta đã có biết bao nhiêu mối tình đớn đau như thế, có bao nhiêu người đã hóa đá, bao nhiêu người nhỏ bé hơn, mong manh hơn, không thể hóa thành gì cả, chỉ là những linh vong.

Lịch sử của chúng ta, đọc lại mà xem, đúng là một cuộc hợp tan, nồi da nấu thịt kéo dài. Nhưng khi khốn cùng và khẩn thiết, sẽ có những người vươn vai cao ngang tầm lịch sử như Phù Đổng, để đối phó với hoàn cảnh. Cần thì có Hai bà Trưng có thể đánh đuổi được ngoại xâm. Nhưng còn hiện tại của chúng ta ra sao? Những nhạc sĩ ở vào lứa tuổi Lê Thương còn được những ai? Bao nhiêu người đã tự vùi rập mình trong những nỗi đau biết ngỏ cùng ai nơi cố hương.

Có những người Thất thập vô gia vạn lý thân, chỉ mong một ngày nằm xuống, được nằm xuống trên mảnh đất của cái cố hương ấy. Có những người cười cợt trên tất cả nhưng nỗi đau này. Có những người, đến nay, chẳng còn nghe được cả tiếng cười lẫn tiếng khóc, dù ở đâu chăng nữa, như Dương Thiệu

Tước, Thẩm Oánh, Vũ Thành chẳng hạn. Không biết ở nơi an nghỉ cuối cùng của Lê Thương, còn có bao nhiêu người đến viếng thăm ông?

Bông hồng tạ ơn những người đã viết nhạc và hát cho chúng ta nghe, chúng ta muốn gửi tặng tới ông hôm nay, cũng còn mang ý nghĩa một niềm mơ ước, chúng ta sẽ có dịp trở về đất nước, tự tay mỗi người, đã từ lâu nghe nhạc ông,

hát nhạc của ông, đặt trên mộ ông nữa.

Image from the Net collected by Sơn râu

Hoa Thủy Tiên

Một ngàn năm trước

Trong đời Trần, Nam quốc

Có cô công chúa lòa

Suốt đời chỉ nuôi nấng hoa

Trời làm năm đó

Sau một chiều giông tố

Các hoa trên gác lầu

Phải một cơn đớn đau

Nàng Bạch Mẫu Đơn

Phiêu bạt mất con

Khấn xin công chúa lòa

Đền nụ con cho bà

Lòng nàng công chúa

Thương người và hoa quá

Đến đêm kêu khấn trời

Xin đền nụ hoa đã rơi

Nàng bày trên gác

Ước chừng mười tô nước

Khấn xin ba tháng ròng

Nhưng trời chỉ cho nước trong

Ngày tháng chóng qua

Thu hè đã xa

Cuối đông năm đó trời

Cho nàng Thủy Tiên xuống đời

Nằm chìm trong nước

Đang chờ thời gian lướt

Thấy cô công chúa lòa

Cô nàng Thủy Tiên tiến ra

Trình bày trên bát

Ba lòng vàng thơm ngát

Khiến cho đôi mắt lòa

Của nàng Thủy Tiên sáng ra

Nàng mở mắt xong

Trông vào tô nước trong

Thấy xuân năm đó trời

Cho nàng Thủy Tiên xuống đời

Khánh Ly