Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 5 Jun 2025

17. Đoàn Chuẩn

Sau Ngọc Bích, nhạc sĩ Đoàn Chuẩn vừa qua đời. Như thế, những nhạc sĩ được xếp chung vào lớp gọi là tiền chiến của chúng ta, đã rơi rụng

gần hết. Không biết ai là người đầu tiên, lấy chiến tranh làm dấu mốc để chia giai đoạn cho nhạc Việt Nam: nhạc tiền chiến, nhạc hậu chiến. Nhưng sự phân chia ấy có vẻ chính xác, dù hơi buồn. Nước chúng ta, nếu không lấy chiến tranh làm dấu mốc thời gian, thì biết lấy cái gì đây?

Nhạc tiền chiến có thể coi là cái tên chung cho tất cả nhạc Việt Nam được viết trước 1954. Đó là thời kỳ phôi thai nhưng cũng mau chóng trở thành

thời kỳ phồn thịnh của nền tân nhạc Việt Nam. Các tác giả và tác phẩm xuất hiện vào thời đó, đều tồn tại cho tới hiện nay, và chắc sẽ còn tồn tại lâu dài nữa, vì giá trị đã được xác định qua nhiều thế hệ, qua nhiều thử thách.

Các thế hệ trẻ so với tuổi của các tác phẩm, đã có lúc tỏ ra không thích nhạc tiền chiến, vì họ cho rằng, nhịp điệu rề rà quá, chậm quá. Nhưng tới một cái tuổi nào đó, họ lại yêu trở lại. Hiện tượng này vẫn còn tiếp diễn. Dĩ nhiên, mỗi thời đại, người ta sống khác nhau, suy nghĩ khác nhau. Nhưng trở lại ngọn nguồn, người ta vẫn dễ dàng gặp lại nhau.

Âm nhạc là một ngọn nguồn kề cận nhất. Tình yêu là một ngọn nguồn gần gụi nhất. Cũng không thể tách rời tình yêu ra khỏi quê hương được. Vì, tình yêu cũng là tình hoài hương thu nhỏ. Đoàn Chuẩn tuy được xếp chung vào lớp các tiền chiến, nhưng ông xuất hiện sau những Lê Thương, Dương Thiệu Tước, Văn Cao, Phạm Duy …

Các ca khúc của ông tung ra đời là được yêu, được hát ngay. Có thể nói, Đoàn Chuẩn không viết gì khác ngoài tình ca. Tình ca của Đoàn Chuẩn chất chứa tất cả cái ngọt ngào, say đắm của một người tình. Một chiếc lá rơi, một cánh hoa rụng, một xác pháo, đều phảng phất hình bóng của tình. Vẫn biết chỉ ở trong một cái tuổi nào đó người ta mới cóthể yêu như thế. Nhưng vì nó được ghi lại trong nhạc, chụp lại trong thơ, nên nó đã trở thành nỗi ám ảnh, nếu người ta không có được một lần trong đời, hình như người ta đánh mất tuổi trẻ mà không được gì cả.

Tình yêu là một kho tàng quý báu, nếu người ta không kịp khám phá lúc còn trẻ, người ta sẽ nghèo khó khi già đấy! Dù tình yêu trong nhạc Đoàn Chuẩn chỉ là thứ tình người ta đánh mất chứ không giữ lại được. Nhưng mất là mất người yêu thôi, tình yêu vẫn còn. Và, vì tình yêu vẫn còn nên người yêu cũng không thể mất. Cái vòng lẩn quẩn ấy, gọi là vòng tuổi trẻ như cách nói của Bạch Cư Dị cũng được, gọi là cái vòng đau khổ hay hạnh phúc cũng được. Một họa sĩ khi vẽ xong bức chân dung của một người con gái, đã đề dưới bức tranh một câu ngạo ngược thế này: Thượng Đế tạo ra nhà ngươi, nhà ngươi sẽ chết. Ta tạo ra nhà ngươi, nhà ngươi sẽ sống muôn đời.

Có lẽ Đoàn Chuẩn có thể viết một câu na ná như thế dưới mỗi bản nhạc của ông vậy. Một trong những cái đáng quý nhất của nghệ thuật là nó có thể chia sẻ hạnh phúc cho mọi người, dù nguyên cớ của nó có khi chỉ do một người mà được tạo ra. Cái thích thú nhất khi nghe nhạc Đoàn Chuẩn là, người ta có cảm tưởng, ông đã yêu hết lòng rồi, nhưng vẫn cứ tiếc là mình không yêu được hơn thế. Cái phần không thực hiện được ấy là cái phần hạnh phúc để dành.

Hát hay nghe nhạc Đoàn Chuẩn là sống thêm cái phần hạnh phúc để dành hay còn lại đó. Ông tô điểm phấn son, khoác nhung gấm cho người tình.

Cứ yêu đi rồi người ta sẽ biết, đằng sau những thứ ấy, còn nhiều cái hấp dẫn và đáng yêu hơn nhiều. Nhưng đừng có mà hiểu nhảm nhí. Bởi vì, Đoàn Chuẩn vẽ ra những hình ảnh ấy hoàn toàn đứng đắn, không có một sự cợt nhả nào. Nhưng, nếu quả đúng như vậy thì tình yêu là gì đây, hỡi em yêu dấu?

Có những người coi tình yêu như một thứ lý tưởng, ít nhất, trong một khoảng thời gian nào đó, của đời mình. Đoàn Chuẩn yêu hồn nhiên. Ông kể lể với mình nhiều hơn với người. Nói một lần không hết, ông nói thêm lần nữa. Và cứ thế kết thành một dòng nhạc Đoàn Chuẩn. Bởi vì Đoàn Chuẩn không viết gì khác ngoài tình ca. Dù tình yêu của bạn không có một chút gì giống tình yêu của Đoàn Chuẩn, bạn vẫn có thể nghe ra trong nhạc của

ông, một vài điều gì đó, giống như điều bạn muốn nói. Nói nhỏ thôi.

Nói cho một người nghe thôi.

Qua bao rừng núi anh về đây

Nhớ em từng phút yêu từng giây

Chẳng phải là những rừng núi thật, chỉ gập ghềnh những nỗi nhớ, đã làm cho người ta cảm thấy mình phải vượt qua những non cao, vực thẳm. Cũng phải có một thuở yên bình nào đó, trong một hoàn cảnh nào đó, người ta mới yêu như thế được. Chỉ cần một chuyến bay là người ta có thể gặp lại được nhau ngay, dù có nghìn trùng xa cách, người ta sẽ yêu nhau ra sao đây?

Chúng ta phải tin một điều, dù bộ mặt tình yêu ngày nay có khác xưa, nhưng tình không bao giờ làm mỏng thêm tình mà chỉ làm dày thêm.

Xin cảm ơn Đoàn Chuẩn và Từ Linh đã làm cho chúng ta hiểu rõ hơn điều đó. Nói tới Đoàn Chuẩn, chúng ta không thể không nhắc tới Từ Linh, người đã viết lời ca cho hầu hết các ca khúc của Đoàn Chuẩn.

Viết lời ca là giải nghĩa những nốt nhạc bằng lời nói. Và, nếu quả đúng như vậy, thì người ta có thể nói: nhạc Đoàn Chuẩn là tình yêu và lời ca của Từ Linh là sự bầy tỏ. Chúng ta, những người đang sống ở hải ngoại này, có thể đã đi đây, đi đó, nhìn thấy nhiều cảnh đẹp của thế giới, nhưng chúng ta đã nhìn thấy chăng cái mùa thu mà cánh chim ngập ngừng không muốn bay trên đất nước thân yêu của chúng ta?

Trong cái cánh chim ấy có mang theo một tiếng gọi thiết tha trở về. Trở về để nhìn thấy lại nhau cho dù chúng ta đã da mồi, tóc bạc. Nhưng cảnh xưa còn đó, lối cũ còn đây. Cái thời chúng ta trẻ trung yêu nhau vẫn còn quanh quất trong từng cơn gió. Cho dù vạn vật có biến đổi đôi chút, chúng ta không tìm thấy nhau, nhưng vẫn có thể tìm thấy nơi chúng ta đã yêu nhau và gặp lại nhau trong ý nghĩa một cuộc trở về.

Mọi sự sẽ còn nguyên vẹn, nếu cái tình trong lòng chúng ta còn nguyên vẹn.

Nếu trời còn xanh, anh sẽ không bao giờ quên em có đôi mắt biếc.

Nếu trời lại ngả sang màu xanh lơ đúng như nhạc của Đoàn Chuẩn, thì làm sao anh có thể hết những nỗi nhớ thương đây?

Đoàn Chuẩn sáng tác không nhiều. Cuộc chia cắt đất nước năm 1954 đã tạo ra một hoàn cảnh mới, hoàn cảnh ấy chắc không thích hợp với nhạc của ông, nên người ta không còn được nghe một sáng tác nào nữa của Đoàn Chuẩn, ngoài những bài ông đã viết trước thời gian đó. Sau biến cố 1975, ở trong nước, có thấy cho phổ biến một hai ca khúc được coi là mới của Đoàn Chuẩn. Nhưng hình như mấy ca khúc này đã lạc khỏi dòng nhạc Đoàn

Chuẩn, mặc dầu đấy vẫn là những bản tình ca: ngọt ngào nhưng không còn say đắm. Nhưng ngần ấy thôi cũng đủ cho một đời người.

Báo chí trong nước cho hay, trước khi mất, có người cũng hỏi ông về những nỗi niềm, vì sao, có sự đứt đoạn ấy? Hình như, ông đã cười và nhắc lại lời trong một ca khúc của ông: Nhưng thôi tiếc mà chi? Thay mặt những người yêu nhạc ông, chúng tôi xin gửi tới ông một bông hồng tạ ơn. Chúc ông an nghỉ.

Tà Áo xanh (Dang Dở)

Gió bay từ muôn phía

tới đây ngợp hồn anh

Rồi tình lên chơi vơi

Thuyền anh một lá ra khơi

Vẻ em phong kín như mây trời

Đêm đêm ngồi chờ sáng mơ ai

Mộng nữa cũng là không

Ta quen nhau mùa thu

Ta thương nhau mùa đông

Ta yêu nhau mùa xuân

Để rồi tàn trong mùa xuân

Người về lặng lẽ sao đành

Anh còn nhớ em nói rằng

Sao mùa xuân lá vẫn rơi

Sao mùa xuân lá vẫn bay

Em ơi có hoa nào không tàn

Có trời nào không mây

Có tình nào không phai?

Em còn nhớ anh nói rằng

Khi nào em đến với anh

Xin đừng quên chiếc áo xanh

Em ơi có ai ngờ đến rằng

Có màu nào không phai

Như màu xanh ái ân

Rồi chiều nao xác pháo

Bên thềm tản mác bay

Em đi trong xác pháo

Anh đi không nước mắt

Thôi đành em!

Lúc anh ra đi lạnh giá tâm hồn

Hoa mai rơi từng cánh bên đường

Lạnh lùng mà đi luyến tiếc thêm chi

Hoa tàn nhạc tan trong không gian

II

Biết nhau để mà nhớ

Nhớ nhau để sầu dâng

Tình đời ôi mong manh

Người mơ một sớm đến anh

Rồi đi đi mãi cho anh sầu

Đêm đêm ngồi chờ sáng mơ nhau

Mộng nữa cũng là không

Ta quen nhau mùa thu

Ta thương nhau mùa đông

Ta yêu nhau mùa xuân

Để rồi tàn trong mùa xuân

Người về lặng lẽ âm thầm

Anh còn nhớ em nói rằng

Sao mùa xuân đến không vui

Sao mùa xuân đến không tươi

Em ơi có trăng nào không tàn

Có diều nào không bay

Có tình nào không say

Anh còn nhớ em nói rằng

Tâm hồn anh dễ chóng quên

Tâm tình anh dễ chóng phai

Em ơi có ai ngờ đến rằng

Có tình nào không phai

Như tình anh với em

Rồi chiều nao băng giá tâm hồn

tìm đến nhau

Em mơ trong tiếng hát

Anh mơ trong nét bút đa tình sao

Trách sao hoa kia còn có khi tàn

Nhưng riêng anh dệt mấy cung đàn

Nhạc đời còn ghi những nét thương đau

Hoa tàn tình tan trong không gian

Quang Tuấn