Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 1 Jun 2025

9. Dzoãn Cảnh & Văn Thủy

Dzoãn Cảnh chỉ có một bài hát duy nhất được phổ biến, đó là bài Dứt Đường Tơ. Ấn bản đầu tiên của bài hát này có ký tên một đồng tác giả: Văn Thủy. Nhưng người ta không biết đó có phải là Văn Thủy tác giả “Vườn Thu” chăng? Bởi vì khi ấy, hình như đã thành một thông lệ, một bài

hát được in ra, ở bìa sau, người ta thường liệt kê các tác phẩm của cùng tác giả, đôi khi có thêm một bức chân dung tác giả. Ấn bản “Dứt Đường Tơ” không có bảng liệt kê, cũng không có hình ai cả. Còn “Vườn Thu” tuy được phổ biến rộng rãi trên các làn sóng điện, nhưng hình như lại chưa bao giờ được in ra. Vì chẳng nghe ai nói đã nhìn thấy ấn bản bài hát này. Và từ đó

đến nay người ta không được biết gì thêm về Văn Thủy cũng như Dzoãn Cảnh. Nhưng vào cuối thập niên 40 đầu thập niên 50 “Dứt Đường Tơ” được hát rất nhiều. Nhất là ở Hà Nội. Ngọc Bảo, Quách Đàm, Minh Đỗ, Tâm Vấn, Thanh Hằng, Thanh Hiếu … gần như tất cả các ca sĩ danh tiếng ở Hà Nội bấy giờ đều ít nhất đã có một lần hát Dứt Đường Tơ trên đài phát thanh hay tại một sân khấu nào đó. Đó cũng là thời gian đất nước đang chìm ngập trong chiến tranh.

Ranh giới giữa hai phe Quốc/Cộng đã rõ ràng. Nhưng trên thực tế chỉ một số ít người ý thức được thế nào là hiểm họa cộng sản, coi việc chống cộng là chuyện sinh tử, phần lớn dân chúng theo phe này phe kia do tình cờ nhiều hơn lựa chọn. Họ ở đâu thì thuộc về phe đó và trở thành địch đối với phe kia. Và đấy có thể là nguyên do của những tang tóc, chia ly, đau khổ.

Không biết rõ mình là ai, phải làm gì, chiến tranh đối với người ta chỉ còn một ý nghĩa duy nhất: tai họa. Nó cũng giải thích vì sao người ta luôn cảm nhận một nỗi u ám bao trùm lên nhạc của chúng ta, kéo dài cho mãi tới sau này.

Dứt Đường Tơ có thể coi là điển hình cho cái thời buồn bã đó. Bài hát được hát nhiều như thế, nhưng cứ thử nghe lại mà xem, chúng ta thực sự không hiểu rõ tác giả định nói gì, cảnh và tình đều mơ mơ hồ hồ, chỉ có một điều người ta cảm nhận được, đó là đằng sau mỗi ca từ, mỗi âm điệu hình như

đều lẩn khuất một lời cầu nguyện.

Dứt Đường Tơ

Khói mây chiều buồn vương theo gió

Sáo êm ru hiu hắt lời thơ

Lòng lắng trôi theo nguồn say mơ

Khúc mơ hồ vương vương lưu luyến

Mơ đến ngày đầy ánh huy hoàng

Lòng ơi dứt đi đường tơ

Tóc tang còn âm u trong gió

Thiết tha chi những nỗi hoài mong

Đàn lẻ cung thôi đừng buông tơ

Đắm hương tình khi đang giông tố

Non nước đang tràn máu anh hùng

Đừng mơ ái ân đàn ơi

Rung chi tơ lòng

Đầy vơi cung oán mơ mòng

Buồn nghe tiếng gió vấn vương

qua cành lá

Duyên tơ lỡ làng

Sầu vương theo khúc bẽ bàng

Đìu hiu lướt êm trên hàng tơ liễu xanh

Suối u huyền trầm lan trong gió

Quyến trăng thanh lấp lánh vàng tơ

Hờn chiến chinh vang lừng không gian

Nhớ chăng lòng quê hương nguy biến

Mau đứng lên chào đón thanh bình

Lòng ơi dứt đi đường tơ

Cho mãi về sau này, trong âm nhạc của chúng ta chỉ có một người ký tên Văn Thủy, vậy có thể tin được rằng, ông cũng là đồng tác giả của ca khúc “Dứt Đường Tơ”. Nhưng “Vườn Thu” của Văn Thủy, so với “Dứt Đường

Tơ”, tuy cũng vẫn nằm trong một dòng nhạc thường được gọi chung là lãng mạn tiền chiến, nhưng đẹp và chặt chẽ hơn nhiều, về cả ba phương diện bố cục, giai điệu và ca từ. Nhạc sĩ của chúng ta hầu như ai cũng viết về mùa thu.

Mùa thu quyến rũ anh rồi [Đoàn Chuẩn/Từ Linh]

Ta yêu thu, yêu mùa thu [Văn Cao]

Chiều thu đứng ngắm xa núi sông mơ màng

Chiều tha hương lòng nghệ sĩ bẽ bàng [Ng. V. Khánh]

Vườn Thu

Chiều lâm ly lắng trôi

Theo lá vàng tách rơi

Đông đến tứ bề

Khắp vườn hoang vắng

Khi gió thu sang

Vườn thu không bóng chim

Bao dáng buồn lắng im

Hơi gió lùa tới

Cánh hoa tơi bời

Lướt theo chiều gió

Cánh hoa theo chiều gió

Hồn hoa tìm bướm mơ

Chết khi mùa đông đến

Bướm hoa nặng tình duyên

Thu xưa xa xăm ngoài chân mây

Thu nay bơ vơ thuyền trôi đây [Đặng Thế Phong]

Không thể nào trích dẫn hết được. Một điều đáng ghi nhớ nữa là tất cả nhạc thu của chúng ta, rõ hơn những bản thu ca của chúng ta, đều là những bài

hát hay. Có phải vì mùa thu chăng? Vườn Thu của Văn Thủy vừa là một bản nhạc vừa là một bài thơ thu, nếu tách riêng phần lời ca. Để nói về cảnh thu tàn, thơ của chúng ta cũng không có hình ảnh nào vừa cụ thể, vừa thơ mộng hơn câu của Văn Thủy: “Xác hoa trên mình bướm”.

Xác hoa trên mình bướm

Còn vương bao nhớ thương

Khóc trong vườn thu vắng

Những đêm sầu buồn vương

Hương mặn tình mơ tàn dưới gió đông

Gây mối oán than sầu đông

Khi mùa thu chết còn quyến luyến

Tiếc bao chuỗi ngày xuân thắm tươi

Lá rơi theo chiều gió

Vườn thu thêm xác xơ

Tiếng thu còn vi vu

Thấu chăng vườn hồn thu