Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 1 Jun 2025

10. Dzoãn Mẫn

Có những vị trưởng lão râu tóc bạc phơ, nói rằng, “họ đã nghe, đã thuộc Cô Lái Đò và Biệt Ly của Dzoãn Mẫn từ lúc còn nhỏ”. Và họ không ngần ngại hát ngay vài câu để chứng minh điều đó:

Dừng chèo lại đây cô lái đò ơi

Dừng chèo lại đây giây phút ngừng bơi

Cho tôi sang với bên sông xa vắng

Trời khuya thanh vắng

khách sang mình tôi

Khi bài Cô Lái Đò [cũng có người nhớ là Cô Lái Thuyền Xinh] bắt đầu được phổ biến, ít người biết đó là một sáng tác của Dzoãn Mẫn. Vào thời ấy, hình như vấn đề tác giả chưa được người ta chú ý lắm. Chỉ mãi sau này, qua những bài viết của các nhà nghiên cứu, các tác giả đồng thời với ông, người ta mới biết đó là một sáng tác của ông. Song từ khi Dzoãn Mẫn nổi tiếng như một tác giả lại không thấy ca sĩ nào trình bày hay cho ghi âm lại bài Cô Lái Đò. Hỏi những người hay sưu tầm, lưu giữ băng đĩa nhạc cũ, quả thật không ai có cả.

Các tác giả đồng thời với ông, nay không biết còn lại bao nhiêu người?

Những người nói là mình thuộc nhạc Dzoãn Mẫn từ khi còn nhỏ, sự thực cũng chỉ cùng trang lứa với ông, hoặc chênh lệch 5, 10 tuổi thôi.

Nền tân nhạc của chúng ta còn quá trẻ. Kể cả những người đã chết [hình như] cũng chưa ai tới tuổi bách niên. Nếu chúng ta coi thời kỳ khởi sự của nền tân nhạc Việt Nam là một thời rực rỡ thì Dzoãn Mẫn chính là một trong những người đã đóng góp nhiều công lao nhất. Cũng có thể nói thêm, tất cả các ca khúc của Dzoãn Mẫn còn được lưu truyền cho đến hiện tại, đều đã được ông viết trong thời gian ấy.

Suốt thời kỳ chiến tranh rồi cộng sản sau đó hình như ông không viết được gì cả. Vì, cho đến nay, người ta không thấy một sáng tác nào khác của ông, ngoài những gì ông đã viết ra trước đó. Người ta cũng không biết ông được hưởng những gì, phải chịu đựng những gì, trong trận gió tanh mưa máu diễn

ra trên khắp đất nước và riêng ở miền Bắc suốt hơn một nửa thế kỷ qua.

Ông khó lòng đóng vai một người vô danh, nên chỉ nguyên cái việc tên ông không thấy ai nhắc tới trong những ngày ấy đủ là một chuyện lạ.

Biệt Ly ca khúc được nhiều biết đến nhất của Dzoãn Mẫn, nghe nói, đã được ông viết từ khi còn đang là một học sinh trung học. Mới đầu nó có tên là Huyền Trân và nằm trong vở kịch Huyền Trân Công Chúa. Vở kịch này Dzoãn Mẫn viết để các bạn cùng trường [Bưởi / Chu Văn An] trình diễn trong một đêm văn nghệ cuối năm của học sinh / sinh viên tại Nhà Hát Lớn Thành Phố [Hà Nội]. Có thể coi Biệt Ly là ca khúc tiêu biểu của tân nhạc

Việt Nam trước chiến tranh. Lãng mạn, ngọt ngào, nửa tưởng tượng, nửa thực. Người ta nói đến tình bằng thứ ngôn ngữ tựa những mảnh của một tấm gương tuy đã dập vỡ nhưng vẫn long lanh hạnh phúc.

Biệt ly nhớ nhung từ đây

Chiếc lá rơi theo heo may

Người về có hay

Biệt ly sóng trên dòng sông

Ôi còi tàu như xé đôi lòng

Và mây trôi nước trôi

Ngày tháng trôi cùng lướt trôi

Mấy phút bên nhau rồi thôi

Đến khi bóng em mờ khuất

Người về u buồn khắp trời

Người ra đi với ngàn nhớ mong

Trong thơ và nhạc của chúng ta những ngày xa ấy, có hai tiếng còi tàu đã để lại dư vang trong lòng rất nhiều người. Tiếng còi tầu hỏa [xe lửa] trong thơ Tế Hanh:

Lâu lâu còi rúc nghe rền rĩ

Lòng của người đi réo kẻ về

Và tiếng còi tàu thủy trong nhạc Dzoãn Mẫn:

Ôi còi tàu như xé đôi lòng

Đó là tiếng còi của những chuyến tàu Nam [Hà Nội – Nam Định]. Những người sống ở hai bên ven sông Hồng, gần bến Phà Đen, chắc không ai quên được tiếng còi này. Nhất là những buổi chiều mùa đông, đất trời u ám, cái tiếng “ù ù” trầm nặng, ngắn ngủi của còi tàu, chỉ nghe thôi đủ não lòng đừng nói đến phải làm chia ly trong cảnh ấy.

Một điều cũng nên nói thêm ở đây là, không chỉ riêng nhạc Dzoãn Mẩn, mà là tình trạng chung của sinh hoạt âm nhạc Việt Nam hiện nay là, nếu người ta có trong tay ba đĩa nhạc, thu thanh cùng một bài hát, người ta sẽ không biết bài nào đúng với bản chính nghĩa là đúng với bản do nhạc sĩ sáng tác. Vì, mỗi người hát một khác. Có những cái sai người ta có thể biết được, đoán ra được. Nhưng cũng có những cái sai chỉ mình tác giả biết.

Thí dụ bài Đêm Đông của Nguyễn Văn Thương, câu:

Ca nhi đối gương ôm sầu riêng bóng

Có người hát là “ôm sầu nghiêng bóng”, “ôm sầu soi bóng”?

Bài Biệt Ly của Dzoãn Mẫn:

“Biệt ly ‘sóng’ trên dòng sông hay ‘sống’ trên dòng sông”?

“Dáng em sáng trong hồn tôi” hay “sống trong hồn tôi”?

Nếu lại có thêm một bản thứ ba có một hai chữ khác nữa thì người ta không còn biết đâu là sự thật, câu nào đúng, câu nào sai, trừ tác giả! Nhạc Dzoãn Mẫn vào cái thời xa xôi ấy đã được coi là có nhiều cái mới, từ giai điệu, nhịp điệu đến ca từ. Một Buổi Chiều Mơ có đủ cái chững chạc của một bản

boston ngoài hát có thể dùng để khiêu vũ.

Đàn du dương quá ru hồn quá

Đàn vang reo khắp thinh không xa

Đàn bay theo gió theo rừng lá

Trời chiều màu ngà

Đàn yêu đương quá êm đềm quá

Đàn đang lan thánh thót trong sương sa

Đàn như ganh với muôn lời lá

Và với ngàn lời hoa

Chiều nay ánh trăng lên

Lầu hoa thắm êm đềm

Nhưng đâu bóng trên gác cao

Nàng còn đứng đâu

Lòng tôi càng đớn đau

Nhịp điệu rộn rã [slow fox] Dzoãn Mẫn dùng để viết Hương Cố Nhân khi ấy còn hoàn toàn mới đối nhạc Việt Nam. Dzoãn Mẫn viết không nhiều.

Những bài phổ biến nhất của ông gồm có:

Cô Lái Đò

Biệt Ly

Gió Xa Khơi

Hương Cố Nhân

Một Buổi Chiều Mơ

Nhắn Người Chiến Sĩ

Mỗi ca khúc của Dzoãn Mẫn là một cõi tình thu nhỏ. Lời ca của ông là những “câu ân ái, thốt ra từ những cái miệng ái ân” như cách nói của Nguyễn Bính [?]. Trừ bản Biệt Ly có vẻ não nùng, tất cả các ca khúc khác

của Dzoãn Mẫn, cái đẹp, chất thơ mộng nhiều hơn cái buồn, nên tự nó làm nên cái vui, cho dù ông có nói tới một cuộc chia cách nào khác.

Sau đây là nguyên văn bài Hương Cố Nhân của Dzoãn Mẫn:

Mây chiều xa bay chìm trong ánh tơ

Giấc mơ triền miên tràn không bờ

Buông lòng thầm nghe xa đưa lướt trên

từng mây

Tiếng giây tơ đồng rộn thiết tha mê say

Có một đêm hè lòng tơ vương

Gió lùa đưa qua muôn phương

Ngàn tiếng dế reo trong sương

Xa vắng cố hương

Từ lâu ta nguyền cùng người

Suốt đời chìm trong muôn tiếng đàn

thầm rộn chơi vơi

Có một đêm hè lòng thầm ca

Khúc nhạc ngân trong muôn hoa

Trầm lắng tiếng trong sương sa

Vương vấn thiết tha

Chiều nay trên đường gặp người

Hãy sánh dây tơ đồng

Cho lòng được thắm tươi

Vì mai đây mỗi người một đường

Cùng ra đi sống trong phong sương

Nhớ đây ta đắm say hương cố nhân

Cùng quên mưa gió

Rung tiếng đàn suốt canh thâu