Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 30 May 2025

Tập I – (Phần 1 và 2)

Phần 1 – Các nhạc sĩ

Thưa,

Đây không phải là cuốn sách nghiên cứu hay phê bình văn học, nghệ thuật. Mục đích của người viết chỉ nhắm chia sẻ chút ít hiểu biết, những gì còn nhớ được về các tác phẩm, tác giả mình yêu thích, với những người có cùng cảm nghĩ, như một cách bầy tỏ lòng ngưỡng mộ, lòng biết ơn, đối với những người đã dâng hiến những gì tốt đẹp nhất mình có thể làm ra được cho đất nước, nhờ đó, mọi người đã được thừa hưởng.

Phần khác, để các bạn trẻ sinh trưởng ở trong và ngoài nước, không biết nhiều về Việt Nam, một lúc nào đó, muốn quay về tìm hiểu các tác giả trong nước, có thêm một chút dấu vết, tài liệu.

Bởi vì, với những cuộc chiến tranh, chia cắt, kéo dài và liên tiếp trên đất nước, ngay cả những người quen biết, đồng thời với nhau, có nhiều khi cũng hoàn toàn thất lạc, không biết gì về nhau ..

Nguyễn Đình Toàn.

6. Châu Kỳ

Châu Kỳ xuất hiện vào khoảng thập niên 50-60, cùng một lúc với các nhạc sĩ ở Huế như Nguyễn Hữu Ba, Văn Giảng, Ung Lang, Ngô Ganh, Ngọc Linh, Lê Quang Nhạc … là những người đã đóng góp công sức làm nên một thời huy hoàng của nền tân nhạc Việt Nam.

Các ca khúc Trở Về, Khúc Ly Ca, Nhạc Sĩ Trong Sương Chiều, Từ Giã Kinh Thành của Châu Kỳ đã được hát rất nhiều trên khắp các đài phát thanh từ Nam ra Bắc khi ấy. Bài Trở Về của Châu Kỳ đã được Minh Đỗ, Thu Hương, Tâm Vấn, Thanh Hằng, Ngọc Bảo, Quách Đàm, Thanh Hiếu trình bầy trên sóng của đài phát thanh Hà Nội. Trong các cuộc thi tuyển lựa tài tử do đài phát thanh Hà Nội tổ chức khi đó, người ta đã được nghe rất nhiều các thí sinh chọn nhạc Châu Kỳ để hát.

Nếu chúng tôi nhớ không lầm thì trong một cuộc thi, có hai thiếu nữ Trung Hoa, đã hát bài Trở Về của Châu Kỳ bằng hai giọng (duo) và đã đạt thứ hạng cao. Những người sống ở Hà Nội vào các năm trước 54, hẳn vẫn còn nhớ, các sáng chủ nhật có những buổi trình diễn của Ban Quân Nhạc dưới sự điều khiển của nhạc trưởng Vũ Thành tại Vườn Hoa Chí Linh. Trong các buổi hòa nhạc ấy, người ta được nghe hầu hết các ca khúc của Châu Kỳ do

Quách Đàm, Tiếu Lan, Thanh Hằng, Thanh Hiếu, Kim Nga hát.

Và trong ký ức của nhiều người, tiếng hát Kim Nga còn lanh lảnh vút cao cùng những vạt nắng vàng chiếu trên nhũng tàn cây xanh quanh công viên với bài Khúc Ly Ca của Châu Kỳ:

Uyên ương chia lìa theo gió sương

Ai sầu ai vấn vường

Ai chạnh lòng nhớ thương

Kim Nga là tiếng hát mới nổi tại Hà Nội lúc bấy giờ, sau 54, không còn nghe ai nhắc tới nữa. Nhưng rất nhiều thanh niên, học sinh rời bỏ Hà Nội sau hiệp định Geneve vẫn còn nhớ. Nó dính liền với kỷ niệm, hình ảnh tốt đẹp, người ta thường bị mất trong các cuộc chia lìa.

Nhạc Châu Kỳ giản dị, dễ hát. Lời ca của ông nhiều chất thơ. Về nội dung các ca khúc của Châu Kỳ cũng không khác bao nhiêu với các ca khúc thịnh hành lúc bấy giờ. Người ta thường nói tới ước mơ thanh bình, các chuyến viễn du tưởng tượng, các cuộc tình lỡ dở, quê hương tan nát vì chiến tranh.

Nhạc của chúng ta trong những năm tháng đó tựa hồ một tấm gương, cái buồn như vết nứt đằng sau tấm gương ấy, báo hiệu một thời không may sắp tới, mọi thứ dường như đều dập vỡ.

Và quả thực, lịch sử của chúng ta đã liên tiếp trải qua những ngày đen tối.

Có lẽ không một người Việt Nam nào còn một quê hương nguyên vẹn.

Về đây buồn trông cánh chim bay

Về đây buồn nghe gió heo may

Nơi xưa ôi giờ đây nát tan

Đò vắng không người sang

Thôn xóm trong điêu tàn

Xa xa nghe tiếng chim kêu đàn

Nghe suối reo bên ngàn

Dường như oán như than

Chiến tranh đã xua đuổi người ta ra khỏi quê hương, lang bạt khắp chốn.

Quê hương tượng trưng cho những ràng mối, gốc gác bền vững, không còn nữa. Vì vậy không có gì lạ, khi nhạc của chúng ta một thời, bằng hình thức này hay hình thức khác, đã mang nặng hai điều: chia ly và mong ước trở về.

Mong ước trở về có nghĩa là vẫn còn đang lưu lạc. Vậy thật sự chỉ còn những cuộc chia ly.

Chia ly với người

Chia ly với cảnh.

Chia ly với đất.

Ra đi là hết rồi

Sương mờ chập chùng rơi

Mênh mang ôi lạnh lùng

Hồn xao xuyến

Chia ly một bóng người

Tay buồn cầm khăn lay

Như nhắc ai một tiếng: lên đường

Nhạc của chúng ta khi ấy không phải nhạc ngợi ca các cuộc chia ly dầu sao vẫn có những nét đẹp, theo cái cách lấy đau khổ làm hạnh phúc hay thú đau thương, theo cách nói của Lưu Trọng Lư chẳng hạn, mà gần như người ta không còn điều gì khác để nói.

Từ những kẻ “một mình làm một cuộc chia ly” trong thơ Nguyễn Bính trước đó không bao lâu, chúng ta có nhiều cuộc chia ly khác: Con Thuyền Không Bến (Đặng Thế Phong), Con Thuyền Xa Bến (Lưu Bách Thụ) Biệt Ly (Dzoãn Mẫn) Hòn Vọng Phu (Lê Thương), Chinh Phu Khúc (Lê Xuân Ái) Chinh Phụ Ca (Phạm Duy) … và còn nhiều nữa, không thể kể hết. Ngay cả những bài hát được coi là hạnh phúc nhất khi ấy, cũng mang trong nó ít nhất một câu nào đó chất chứa nỗi lo sợ của chia lìa. Những bài xưng tụng cuộc đời nghệ sĩ giang hồ đây đó, tự nó, cũng đã mang sẵn các cuộc chia ly rồi. Cho đến khi đất nước bị chia cắt năm 1954 người ta mới biết đó là những tín hiệu báo trước một cuộc cắt xé lớn lao hơn. Châu Kỳ còn phổ nhạc hai bài thơ, một của Tchya, bài Luyến Hoa:

Hoa ơi sao hoa buồn

Má hồng hoen ố lệ hồng tuôn

Mờ đôi mắt sáng sầu che kín

Nhạt má đào tơ phấn rũ mòn

Đời tạt gió sương tung tóc rối

Tình phai xuân cảm ủ tim non

Đời tươi trăng sáng đường muôn lối

Tội gì hoa héo hon

Bài thứ hai là bài Tiếng Ru, thơ của Văn Nhân:

Một mảnh trăng vàng qua lá cây

Rọi niềm thương nhớ suốt đêm nay

Biên thùy nơi ấy xa xôi quá

Kinh thành còn vạn đắng nghìn cay

Tiếng ru hờ, tiếng ru hờ

Nghe như âm điệu một bài thơ

Nghe như tiếng khóc người cô phụ

Như trách người sao khéo hững hờ

Cả hai đều là những bài hát hay. Nhưng hình như chưa có ca sĩ nào thu thanh vào băng hay đĩa. Ngoài sáng tác Châu Kỳ có một thời hát cho đài phát thanh Huế và thu thanh giọng hát vào đĩa nhựa thương mại. Nhưng ông không thành công trong địa hạt này.

Sau biến cố 1975, Châu Kỳ ở lại trong nước. Thỉnh thoảng người ta gặp ông, thường là ông say khướt tại một cái quán cóc nào đó.

Và khi say ông hay “chửi bậy”. Ông đã bị bắt đi cải tạo vài lần vì tội ấy. Từ sau 1975, cũng ít ai để ý đến đời sống của người khác, bởi một lẽ giản dị là người ta tha cái đời riêng của mình còn không xong.

Nhạc Sĩ Trong Sương Chiều

Chiều dần rơi chìm dưới sương mờ

Chạnh lòng lữ thứ đầy bao ước mơ

Tay nắn phím rung tơ

Tơ vương niềm thương nhớ

Ngày xa lắng trong mơ

Nhạc chiều theo ngày tháng mong chờ

Gợi lòng buông tiếng vờn trong gió mưa

Đây quán vắng nơi xưa

Chân phiêu linh nương nhờ

Đời trôi đâu bến bờ

Dừng đây ta lần nắn cung đàn

Cho quên bao điêu tàn

Cho quên hận lầm than

Chiều ơi, gieo màn tối xuống rồi

Ta đi mong ngày tới

Vượt thời gian lướt trôi

Nhẹ niềm riêng tìm chốn xa vời

Bạn cùng sông núi tình gieo khắp nơi

Nghe tiếng sáo chơi vơi

Miên man bên phương trời

Thầm như than oán thời