Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 30 May 2025

Tập I

(Phần 1 và 2)

Phần 1

Các nhạc sĩ

Thưa,

Đây không phải là cuốn sách nghiên cứu hay phê bình văn học, nghệ thuật. Mục đích của người viết chỉ nhắm chia sẻ chút ít hiểu biết, những gì còn nhớ được về các tác phẩm, tác giả mình yêu thích, với những người có cùng cảm nghĩ, như một cách bầy tỏ lòng ngưỡng mộ, lòng biết ơn, đối với những người đã dâng hiến những gì tốt đẹp nhất mình có thể làm ra được cho đất nước, nhờ đó, mọi người đã được thừa hưởng.

Phần khác, để các bạn trẻ sinh trưởng ở trong và ngoài nước, không biết nhiều về Việt Nam, một lúc nào đó, muốn quay về tìm hiểu các tác giả trong nước, có thêm một chút dấu vết, tài liệu.

Bởi vì, với những cuộc chiến tranh, chia cắt, kéo dài và liên tiếp trên đất nước, ngay cả những người quen biết, đồng thời với nhau, có nhiều khi cũng hoàn toàn thất lạc, không biết gì về nhau ..

Nguyễn Đình Toàn.

Canh Thân

Có một thời Hà Nội được gọi là Đất Tề. Những người Hà Nội chạy giặc, bỏ Hà Nội đi về các vùng quê, các miền xa, gọi chung là hậu phương hay các vùng kháng chiến, rồi bỏ các vùng ấy trở về Hà Nội (hoặc các thành phố khác) gọi là về Tề. Những người về Tề ấy mang theo nhiều dấu vết của hậu phương. Một trong những dấu vết ấy là những ca khúc. Phần lớn các ca khúc người ta được nghe vào các năm từ 47, 48 và ít lâu sau đó, của những Văn Cao, Phạm Duy, Việt Lang, Ngọc Bích, Đỗ Nhuận … đều được mang về từ các hậu phương. Khi được phổ biến tại các vùng Tề, người ta đã sửa đổi lời ca đi đôi chút cho hợp thời như “giặc Pháp” thì gọi là “giặc cướp” chẳng hạn. Một trong số những người rời bỏ kháng chiến về Tề sớm

nhất là ca sĩ Ngọc Toàn. Ông từ hậu phương về và gia nhập vào đoàn cải lương của nữ nghệ sĩ Ái Liên lúc ấy đang hát tại Hà Nội. Ca sĩ Ngọc Toàn đã mang theo mình hai bài hát: Cây Đàn Bỏ Quên của Phạm Duy và Cô Hàng Cà Phê của Canh Thân.

Nhưng không phải Canh Thân chỉ có một bài Cô Hàng Cà Phê. Ông sáng tác khá nhiều. Các ca khúc như: Khúc Ca Mùa Hè, Vỉa Hè, Đi Với Tôi

Tới Chân Trời Xa, Hoa Mai, Túi Đàn … của Canh Thân đều là những ca khúc hay cả. Có người cho rằng nhạc của chúng ta nói chung quá buồn. Các bản nhạc vui có thể đếm trên đầu ngón tay. Chưa ai biết chính xác số lượng tác phẩm của Canh Thân. Nhưng chỉ trong mấy ca khúc nêu trên, đã có tới ba bài vui, từ giai điệu, nhịp điệu tới lời ca, hết thẩy đều chan chứa vẻ trẻ trung, lòng yêu đời và đều có thể xếp vào hàng những ca khúc hay nhất của chúng ta. Nhạc hài của chúng ta càng hiếm hơn nữa. Canh Thân cũng có một bài có thể làm người nghe vừa cười vừa chảy nước mắt đó là bài Vỉa Hè.

Giữa hai màn tuồng, trong khi chờ đợi thay đổi cảnh trí, Ngọc Toàn thường ôm đàn ra sân khấu để hát mấy ca khúc này.

Và Cô Hàng Cà Phê đã được hoan hô nhiệt liệt. Có những tác phẩm nổi tiếng hơn tác giả. Đó cũng là trường hợp Cô Hàng Cà Phê và Canh Thân.

Rất nhiều người khi ấy thích bài hát này, nhưng ít người biết ai là tác giả.

Chỉ mãi khi đài phát thanh Hà Nội cho phát bài hát này với các giọng hát đương thời như Ngọc Bảo, Quách Đàm, Thanh Hiếu … và nhất là do chính Canh Thân (sau đó cũng về Tề hát) tên tác giả mới thực sự được gắn liền với tác phẩm.

Thế nhưng hình như bài hát này cũng đã bị quên mất, vì đã rất lâu rồi không thấy ai hát hay thậm chí nhắc đến nữa. Xin ghi lại (theo trí nhớ, nghe được, ngày còn nhỏ, ở Hà Nội):

Hôm qua tôi trông thấy một con chó nhà kia

Tôi thấy nó ăn mà tôi thèm

Toàn những thứ béo và thật đắt

Và ướp nước đá cho thật tươi

Eo ôi tôi trông miếng thịt ngon quá là ngon

Bò tái thái phay thật mê hồn

Anh bồi còn lấy trứng gà đập vào

Bốn cái trứng xinh đẹp sao

Sữa bò một ống rót vào đầy đầy

Mà chó thì liếm một loáng hết ngay

Thương thay thân tôi đói bụng không có hột cơm

Tôi móc túi không một xu nào

Nhìn chó ngấu nghiến mà rỏ rãi

Rằng nó sướng hơn là tôi nhiều

Rằng chó sướng hơn là tôi nhiều …

Bài hát có cái gì đó quá quắt, gây khó chịu. Nhưng nó đã được viết ra. Như một vết đen len lẫn trong tấm gương. Không phải vì chúng ta thấy đẹp mà hoa nở. Cũng không phải vì chúng ta thấy hay mà chim hót. Nhưng người thì khác. Người cần sự cảm thông. Không có cảm thông thì không có nghệ thuật. Hình như sách tướng số cho rằng tuổi thân là tuổi vất vả. Điều này cũng đúng với Canh Thân chăng?

Nhớ lại những ngày cuối đời. Canh Thân làm việc tại đài phát thanh Quân Đội. Có những buổi trưa, trong bóng mờ của cái phòng vi âm vắng vẻ, lặng lẽ, người ta hướng nhìn thấy Canh Thân trong bộ quân phục xộc xệch ngồi ngủ gục trên thành chiếc đàn dương cầm, bên cạnh là một cái ly người ta không biết đựng rượu hay đựng nước, trong vắt, thường vơi hết một nửa. Có vẻ như ông đã hóa thành một chiếc bóng trước khi biến mất.

Buồn.

Không biết còn có bao nhiêu người muốn góp hoa để tạ ơn ông?

Cô Hàng Cà Phê

Ở chợ Dầu có hàng cà phê

Có một cô hàng be bé xinh xinh

Cô hay cười hồn xuân phơi phới

Cứ xem dáng người độ chừng đôi mươi

Làn thu ba cô liếc nghiêng thành

Mùi hương lan thơm ngát vương bên mình

Làm say mê bao gã thiếu niên đa tình

Mấy anh nho nhỏ thường hay đến ngồi

cười với cô

Lơ thơ tơ liễu buông mành

Cho hay cái sắc khuynh thành

Làm cho bao chàng chết mê mệt

Đi đâu cũng ghé qua hàng

Mong trông thấy bóng cô nàng

Thì trong lòng chàng mới yên

Hôm nao dưới ánh trăng mờ

Tôi mơ ngắm cánh tay ngà

Nhẹ nâng ly trà ướp sen ngạt ngào

Trông cô rón rén ra vào

Đôi môi hé cánh hoa đào

Lòng tôi rạt rào muốn xiêu

II

Một chàng trai dáng người hiên ngang

Đến tự phương nào trong gió đông sang

Khách bên đàng vì cô lưu luyến

Đã ba tháng trường ước dược nên duyên

Chàng yêu cô vô bến vô bờ

Mà sao cô, cô vẫn cứ hững hờ

Buồn cho anh yêu quá hóa như điên rồ

Chiếc thân bơ phờ dường như muốn chờ

một kiếp mai

Vô duyên cái túi không tiền

Anh mua chuốc lấy ưu phiền

Rồi đến một ngày ốm la liệt

Không sao lê bước tới hàng

Anh mong bóng dáng cô nàng

Hiện đến dịu dàng với anh

Thương thay lữ khách bên đàng

Cô mang thuốc đến cho chàng

Ngờ đâu con người trước bao hiên ngang

Lim dim khóe mắt hoe vàng

Anh đi sắp đến Thiên Đàng

Vừa lúc cô nàng biết yêu

Giờ đây đã mấy thu qua

Những lúc mơ về đường xa

Tôi nhớ những đêm trăng tà

Cô hàng với bàn tay ngà

(Cô hàng có còn chăng là?)

Elvis Phương