Tạp Bút Năm Quý Dậu 1993

vietmessenger.com

Vương Hồng Sển

(viết ngày 10-12-1993)

Post by Sơn râu 22 Jul 2024

Photo edit by Sơn râu

Phần 49

Nhớ Tết – Tết Tây Và Tết Ta, Tết Ôi Là Tết!

Sanh làm người Việt Nam là có một diễm phúc không dân nước nào khác có. Tiếc thay cho người Việt Nam không biết tận hưởng!

Tỷ như người đạo Hồi, một ngày phải đọc kinh không biết mấy lần, lại nữa khi giữ đạo kỹ, khi không được ăn thịt con thú nào mà không phải do mình cắt cổ! Như vậy làm sao hưởng bít-tết của Tây u và làm sao xực mì của Tàu và xơi phở Bắc? Đến như người Việt chúng ta, vẫn hàm-bà-lằng xán-cấu, tức nói ra tiếng Việt là bất luận tất cả những gì trước mắt, (xán-cấu là đánh trống Bắc-cấu).

Người phương khác, vẫn câu nệ và không dám thưởng thức món ăn lạ, ăn vào là đau tức thì, trái lại người Việt ta, tôi cho là có một bao tử trời cho, ăn thức gì cũng tiêu hóa ngay, như người Việt khi ở Lào ăn mắm Lào, ăn luôn con gián đất bỏ trong hũ muối, qua xứ Chùa Tháp, ăn bò-hóc và lua bún nấu theo Cơ-me và khen lạ miệng hơn phở nước ta. Như vậy mà miệng còn than nghèo, đúng là nghèo mà không biết phận và có hạnh phúc trong tay mà không biết hưởng.

Nói về lễ tết, người dân Việt sanh ở trong Nam, có bao nhiêu Tết?

• Theo như tôi hiểu, không thể nói được và không thể kể ra cho hết, vì ta đã có tật ham lấy của người làm ra của mình (nhứt là trong làng văn).

• Tết Tây, đã có từ khi Tây qua đây, rồi khi Tây đi rồi, cũng còn nắm-níu ăn tết theo họ mà vẫn nói ăn tết mới theo mình!

• Tết Ta là tết cũ theo tục lệ ông bà để lại, tôi không cần nói dông dài.

• Tết theo Miên, khi ở xóm Miên hoặc ở gần người Miên, và tiếng Miên: “Chôl- chnăm”, đúng là “vào năm Mới”.

• Rồi người Tàu là người bày ra lễ tiết, từ tiết biến ra tết, và bánh tét, cũng là bánh tết, về từ nầy, tôi cũng không dám đi sâu vào, vì dốt và vì còn nhiều người thông thạo hơn. Vả lại ai đã từng không ăn tết, và mình đây có hơn ai mà dám đại ngôn múa búa. Nhưng đã gần ngày tết đến, và cái già sồng sộc theo sau, âu cũng nói về tết chơi để giúp vui ba bữa.

Xin lược bỏ những tết còn đỏ lấm lói, những tết mình còn quên cái chi trong giẻ tả… Lại những cái tết không tiền, tết thi rớt, tết cháy túi, tết đau ốm, tết chồng một mâm vợ một thúng…, cũng không dám nói về tết ở đất Bắc, và chỉ xin nhắc lại nghe chơi những tết vui vui trong nầy, gọi dâng chút tư liệu xoàng cho những người trên trước. Xét ra chúng tôi ở đất Nam nầy, còn nhớ thuở xưa trong xứ ít được thái bình lâu dài, cho nên ít trọng về khăn áo và chỉ thích “ăn và ăn” vì đãi bạn, mình ăn thì hết, bạn ăn thì còn.

Nói về khăn trên đầu đã khác, ngoài kia xếp chữ “Nhứt”, ở đây xếp chữ “Bát”.

Về dọn dẹp nhà cửa, trên kia đào hồng mai trắng, ở đây mai vàng đã là quí nhưng kể về quà tết, thì ở Bắc ở Trung, lễ vật phải có mâm dâng, còn trong nầy rất xí xóa tay xách cặp gà cặp vịt cho điền chủ, ở đất phèn nào có sẵn mâm.

Hiện nay giới cải lương ca hát, đang lâm cảnh vắng khách, tôi xin kể ở Sốc Trăng nhau rún, gánh hát Tiều vào sáng mồng một thường bày đi hát dạo, đờn hối hả chờ chủ nhà trao gói và đó là cung hỉ tẩu-thực. Và tại sao ta không diễn trò ấy lại?

Lúc Tây còn ở đây, dịp Tết, chúng thường bày ra trồng cột treo đu bầu, đu tiên, bày trò cạp chão, nhảy trong bao bố, té đùn cục cho chúng cười và ban tiền thưởng, ngày nay nhớ mà thấy tủi chớ lúc ấy có tiền là đủ quên mọi việc. Vui nhứt là bàn bầu cua cá cọp trải dưới đất, còn người lớn thì thức đêm ba mươi cho tới sáng rằng vừa chơi bài vừa chờ năm mới con thú nào hiện ra.

Năm Tân Hợi (1911) ở Sốc Trăng tôi được chứng kiến người Tàu cắt đuôi, bỏ tục thờ ma và mở màn dành tiền làm việc xã hội, khai trường lập nhà thương nhà dưỡng lão, bằng cớ nay còn đồ sộ nào bịnh viện Nguyễn Trãi, Nguyễn Tri Phương, nào nhà nuôi bịnh của bang Quảng Đông, nào nhà từ thiện có hai chữ Sùng Chính bút tích do thống-chế Tưởng Giới Thạch đề tặng làm kỷ niệm, họ làm giàu ở đây mà làm như vậy cũng là cách biết ơn và ta chẳng nên quên.

Tục dựng nêu trong nầy không theo nữa, duy tục mồng năm sau tết cúng cháo cá ám luộc nguyên con, phải chăng lấy theo tục vua Lê đãi lính năm xưa?

Giấy tiền vàng bạc đốt cho tổ tiên quá vãng nay cũng đã bớt và đốt rất ít, duy tục đốt pháo, từ giải phóng vào, sao đốt quá xá, và để chờ xuân Giáp Tuất 1994 nầy, đã có lời khuyên, có giảm được hay chăng. Đồng bào bị lụt lũ, thiên tai sóng thần, kẻ có ăn tưởng nên nhớ người sống hơn ma cỏ. Năm 1919-1920 tôi gặp trên Sài Gòn phong trào tẩy chay hàng Tàu hàng Bombay, và tết năm ấy lân múa thì rất ít múa, mừng cho Tàu khách thì nhiều, duy xảy ra chém lộn và từ đây cấm pháo, lân, còn món gì để nhớ câu “lân ăn pháo đánh quyền”?

Con cái ngày xưa lạy mừng tuổi cho cha mẹ ông bà, được gọi là lì-xì (lợi-thời) chỉ là gói giấy đỏ trong có gói một cắt bạc và một xu đồng (0$11) nay trẻ ít lạy và đòi những bạc ngàn hay mười ngàn, và trẻ lớn trộng lại chưa vừa lòng lại đua đòi sắm xe Honda hon-điếc, xúm nhau làm lếu đi cướp giựt đâm chém, xảy ra án mạng, tòa án điên đầu khó xử, xã hội bất ổn và nên trách cha mẹ ham làm giàu đã bỏ lún không dạy con, còn thầy nơi trường vẫn bất lực.

Phong tục càng ngày càng dễ dãi, cẩu thả càng thêm vì gương bắn súng theo kép Mỹ, hóa ra phát minh vidéo, vân vân, lợi không kịp mối hại càng nhiều.

Những năm 1931, kinh tế khủng hoảng, chủ điền sạt nghiệp, sinh viên đi Pháp bỏ học trở về, ở đây thi đậu tú tài, cử nhơn càng đông, không có chỗ làm sanh ra bất mãn, và trong xứ tỉnh ngộ, chống Tây, và lính Nhựt ùa vào, tết nhứt mất vui. Năm Giáp Thân (1945) đô hộ Pháp bị lật, toàn quyền Decoux vào tù, và từ đó cho đến ngày nay đồng bào có mặt ở đây, tôi có cần gì vô duyên kể lể.

Càng già càng thấy sự tết. Không phải tại sợ chết, ai đâu lại khỏi, duy ngày tết, theo tôi chỉ vui cho tuổi xuân, cho gái ngày nay sắc đẹp trang sức càng tăng, còn già thì phải chạy tiền cho ra cho có để cho cháu con hỷ hạ, nhưng đồng bạc giấy ngày nay nhẹ quá, viết như vầy, may lắm được đôi trăm ngàn, tưởng là nhiều nhưng giá sinh hoạt leo thang vùn vụt, viết mửa máu không đủ ăn, tết ôi là tết!

Theo tôi, cũng nên đơn giản và vì giấy còn thử xin hỏi “sao ta có tết quá nhiều?”, Noel của Da-tô, ăn thịt con cầy đêm giáng sinh ở Chợ Quán có còn chăng, đèn ngôi sao quá nhiều.

Tết Tây rồi qua tết ta, chợ búa giá theo không kịp, cái vui không cần phải đốt pháo chỉ điếc tai và rủi ro còn hỏa hoạn cháy nhà, lúc nhỏ đêm không ngủ được chỉ trông mau sáng để đốt pháo, nay về già chỉ muốn thanh tịnh, ai đốt pháo chỉ trông mau dứt nghe tiếng nổ, pháo ngày nay nổ chát chúa, lại thêm dư thuốc súng nên chế làm lựu đạn, quẳng vào sông biển để bắt cá, nhưng quên cái hại cá con cá trứng cũng không còn, ngày mai có cá đâu cho kẻ đến sau? Một câu chúc tết cho vui: một người treo hai câu: “Phú quí năm ni lại tú xuýt” (tout de suite), đối lại “Bần cùng năm ngoái phú lai căn” (foutre le camp). Một anh khác không chịu thua, chê còn dài, anh viết vỏn vẹn và treo nơi ngạch cửa “Tăng Phú” (t’en foudre).

Vậy xin chúc mừng năm mới (bonne année cả làng).