Tạp Bút Năm Quý Dậu 1993

vietmessenger.com

Vương Hồng Sển (viết ngày 28-5-1993)

Post by Sơn râu 8 Jul 2024

Phần12.

Suy Luận Về Thú Chơi Sách Và Thú Chơi Đổ Cổ

Hôm nay, 28-5-93, đang ăn điểm tâm sáng, bỗng có người đến cho hay tin đáng buồn, đáng thương: một nhà sưu tập và buôn cổ ngoạn, đã bị câu lưu rồi thả ra vài tháng nay, và nay tin cho hay đã bị bắt và giam trở lại, chưa biết rõ duyên cớ nhưng tạm thấy nghề buôn nguy hiểm và muốn giữ được khỏi phiền toái và hao hớt tinh thần lẫn vật chất, thì tốt hơn không nên chọn nghề buôn vật cổ, sách cũ và đồ vật xưa, khi đã được nhận là hiếm quí, thì tai họa lưu trữ cũng tùy và chưa biết trước được. Cao kế là đừng ham, đừng có muốn sanh lợi là tốt nhứt.

Sưu tập nhiều năm, tốn hao không ít, đi đây đi đó mua về, mừng chưa kịp no, bỗng thinh khồng thinh không sạch sành sanh, không còn món nào, thân lại bị tù tội, nhà như có tang, vợ kinh hoàng chạy đôn chạy đáo, con bị bỏ học, người ngoại cuộc hay tin, thỏ thác cáo sầu, nỗi thương tâm không bì nổi tai họa đất bằng sóng dậy, nhưng nghĩ cho cùng, phải có lửa cháy, mới có khói bay ra…

Khách báo tin ra về, đóng cửa lấy bộ Hồng Lâu Mộng ra đọc, giải buồn. Nhà có đến hai bộ:

• Một bộ do Văn Hóa Hà Nội xuất bản năm 1962, dịch lại những thơ chữ Hán, nhưng rất tiếc là không kèm thêm bản phiên âm Hán-tự ra Quốc ngữ, để giúp người dốt hiểu thêm ý nghĩa cổ nhân.

• Bộ thứ 2 là bộ của nhà xuất bản “Chiêu Dương” Sài Gòn, in năm 1969, bộ nầy, chẳng qua là của một người, theo tôi, dựa theo bản đã in rồi trên kia và viết lại đổi lại vài từ ngữ, vân vân, nhiều chỗ, tỷ như thi Hán, bản phiên âm thay vì dịch nghĩa, chung qui, ngày nhàn, giờ rỗi, nay đọc lại, mới hiểu thêm một đôi chỗ, giúp cho người dốt đặc như tôi vẫn mò va hiểu được chút ít về khoa chơi đồ cổ.

So sánh lại, và xin miễn nói chuyện bây giờ, chỉ bàn chuyện đã qua: tỷ như thời Tây u, thời Diệm như thời Thiệu, v.v.., vẫn có tục “nhà nước mua sắm, vẫn thông qua nhà thầu, nhà buôn có môn-bài, và giấy tờ luộm thuộm, facture, mandat de paiement, giấy giao hàng, ngân phiếu, v.v… chung qui, vẫn y cựu lệ, đời Mãn Thanh, thời Ung Chánh, Kiền Long, thạnh thời nhứt buổi ấy, cũng vẫn nhà nước mua sắm chuyển qua tay các chức viên Thanh triều dưới danh từ y hệt “bình cũ rượu mới”, hoặc “bình mới rượu cũ”, và nói tắt cho mau hiểu, đời Tây đã có compradone, ta dịch Hán văn là “mại bản”, nôm na theo Ba Tàu là “mái chính”, nói thông thường tiếng Việt là “nhà thầu”, “thầu khoán”, “người lãnh việc”, hoặc người bao mối mua lên và bán lại cho nhà nước để nhận tiền còm (vì vậy mà sau ngày Giải phóng 30-4-1975, các tay buôn dưới danh từ ấy đã bị hốt và quét gần như tiệt giống), và để hiểu về đồ cổ, sách vở v.v… thì đến đây, xin độc giả cho tôi dài dòng tâm sự cùng tìm hiểu như sau:

Đồ cổ là gì?

Xin thưa: trước khi thành cổ, đồ ấy vẫn là nay. Tỷ dụ một món gọi là Đại Thanh Khang Hy niên chế, thì dưới đời của vua Khang Hy, (1666, K.H đệ nhứt niên đến 1722 K.H. đệ lục thập nhứt niên), món ấy vẫn là “nay” (tân, mới), nhưng bắt đầu từ 1723 (Ung Chánh đệ nhứt niên) thì món ấy đã trở nên cũ, lỗi thời, và đã qua đời khác rồi, và sở dĩ, theo Trung Hoa và theo người Việt ta, căn cứ theo nguyên tắc thay vua thì phải thay tất cả những gì thuộc ông vua ấy, cho là “quá thời” và phải thay thế bằng vật đổi mới và lấy niên hiệu vua kế nghiệp làm đầu mối lại mới, để tránh sự loạn trong giống dòng, trong cung nội (thay thế cung phi của vua đã qua đời, và lựa chọn, chế tạo lại dụng cụ theo thể thức mới của ông vua nối ngôi kế tiếp).

Tôi nói tuy lòng vòng, nhưng sự thật tóm tắt lại do là để giữ mối giềng cho tinh khiết, và cũng vì vậy mà, nói xuyên qua sự nối dòng, lỗi người nữ ngoại tình, hiểu theo Khổng Mạnh thì tội rất nặng, vì nữ ấy đã đem máu khác diệt máu của chồng và của bao nhiêu tổ tiên của chồng, trong khi và trái lại, hiểu theo đạo Da-tô và theo luật người phương Tây, người nữ phạm tội ngoại tình, vẫn có chỗ tha thứ và nhẹ tội, vì cho rằng người đàn ông tuy cương quyết nhưng vẫn lầm lỗi, thì tức nhiên người đàn bà, trí óc kém người đàn ông, tức phải dễ lầm lạc và rất nên tha thứ, thứ nhứt là bên phương Tây, không có tục “nối dòng thờ phụng tổ tiên”.