Hồi ký của Chim Việt
Con trâu có một hàm răng
Ăn cỏ đất bằng uống nước bờ ao
Mày sống mày ở với tao
Mày chết tao cầm dao xẻ mày
Thịt mày tao nấu linh binh
Da mày bịt trống tụng kinh trong chùa
Sừng mày tao tiện con cờ
Cán dao, cán mác, lược dày, lược thưa.
Thú vật nhà chỉ có con trâu là ích lợi cho chủ nhà nhứt: đời sống thật giản dị chỉ ăn cỏ ngoài đồng, trong khi con heo, con gà chủ phải nuôi bằng cám, bằng lúa. Đời sống thật vất vã, tới khi chết thân thể trải dài ra cho xã hội, da bịt trống cho các sư sãi, sáng sớm đánh trống công phu, cho nhà nông biết giờ ra đồng, chiều cùng các sư sãi đánh Thu Không báo hiệu một ngày đả hết. Sừng được tiện con cờ cho các quân tử tiêu khiển “Khi chén rượu lúc cuộc cờ” và làm lược cho các tiểu thơ phòng the trang điểm.
Từ ngày thủ tướng Nguyễn Văn Tâm ban hành sắc lịnh cho tự do thành lập nghiệp đoàn, tại Sài Gòn trong bóng tối hậu trường chính trị mình đâu có hay đã có nhiều anh em âm thầm hoạt động trong nước, ngoài nước thành hình ra một cơ cấu nghiệp đoàn, nằm trong hệ thống nghiệp đoàn quốc tế.
TỔNG LIÊN ĐOÀN LAO CÔNG VIỆT NAM chủ tịch củng là người sáng lập ra là anh Trần quốc Bửu một tổng liên đoàn đầu tiên tại Sài Gòn. Dấu hiệu con trâu, chủ trương cần lao, bất vụ lợi. Anh kêu gọi giới lao động trong nước mau thành lập ban quản trị lâm thời, đăng ký trong danh sách đầu tiên đặng ngày khai mạc đại hội sẽ giới thiệu cho báo chí trong và ngoài nước dưới sự chứng kiến của chính phủ.
Nhằm vào lúc củi quế gạo châu, dưới nông thôn bị Việt Minh khủng bố đem gia đình chạy nên lánh nạn trên châu thành. Các hãng xưởng chưa hoạt động trở lại đời sống kinh tế khó khăn, còn ai đâu nghĩ tới chuyện quá mới lạ Nghiệp Đoàn là gì? Không bỏ lỡ cơ hội ngàn năm một thưở tôi và anh Vi hai người đều làm chủ tiệm may. Anh chủ tiêm may Thời Trang gần Thánh Thất Cao Đài; tôi tiệm may hiệu Liên Hồ cùng một con đường Quai De La Marne (Vĩnh Hội).
Trong đô thành không có con đường nào mà không có tiệm may. Không có đường hẽm nào mà không có tiệm may. Vậy mà tôi và anh Vi đạp xe đi gần cả tháng trời mới quy tụ dược đám đồng nghiệp ra ghi danh đăng ký nghiệp đoàn thợ may.
Chủ tịch anh Nguyễn Văn Phong thợ may quân phục.
Phó chủ tịch chị Cao Thị Nhàn, thợ may đồ đầm.
Cố vấn ngành may âu phục TTL chủ tiệm may Liên Hồ.
Cố vấn ngành may y phục phụ nữ anh Hoàng Đàm tiệm may Hoa Mỹ Tân Định
Tổng thư ký anh Đinh Văn Toại thợ may.
Thủ quỹ ông Sáu Kê tiệm may Nghệ Thuật Palikao Chợ Lớn Mới.
Cố vấn Kỷ Thuật anh Nguyễn Văn Vi tiệm may Thời Trang Vĩnh Hội & trường dạy cắt may Thời Trang ngã tư Phú Nhuận.
Ngày vô ký tên đăng ký Nghiệp Đoàn thợ may tôi hỏi anh Bùi Lượng tụi tôi được đứng vào hạng mấy? Anh Lượng nói Nghiệp Đoàn thợ may đứng được hạng …15! Anh đưa danh sách cho cả bọn coi như sau:
- Nghiệp đoàn Ấn Loát
- Nghiệp đoàn bồi bếp.
- Nghiệp đoàn xe Lam
- Nghiệp đoàn xe Autobus
- Nghiệp đoàn hãng la de BGI
- Nghiệp đoàn hãng hộp quẹt cây CIFA
- Nghiệp đoàn Hãng Thuốc Bao Xanh J. bastos.
- Nghiệp đoàn Hãng Thuốc Điếu MIC
- Nghiệp đoàn Đồn Điền Cao Su Đất Đỏ
- Nghiệp đoàn Phu Khuân Vác Bến Tàu Nhà Rồng
- Nghiệp Đoàn Đánh Giày
- Nghiệp đoàn Thợ Đóng Hòm
- Nghiệp đoàn Thợ Mộc
- Nghiệp đoàn Thợ Hồ
- Nghiệp đoàn Thợ May.
Ra khỏi phòng Tổng thư ký cả tháng nay tôi và anh Vi đi vận động bỏ cả nghỉ trưa vậy mà nghiệp đoàn mình đứng sau nghiệp đoàn Đóng Giày và nghiệp đoàn Thợ Đóng Hòm. Hợp thức hóa xong bật đèn xanh khắp Sài
Gòn Chợ Lớn đâu củng thấy giăng biểu ngữ …CÁC BẠN THỢ MAY HÃY GIA NHẬP NGHIỆP ĐOÀN THỢ MAY. Các phân bộ Chợ Lớn, Gia Định, Xóm Chiếu, Phú Nhuận, Tân Định hàng tuần đều thu nhận nhiều đoàn viên. Trụ sở trung ương đặt tại nhà kiếng nằm trong khuôn viên Vườn Tao Đàn, nhà này trước kia là Nhà Xẹt Annamit, kế bên chuồng ngựa giống của Hội đua ngựa Sài Gòn số 14 đường Nguyễn văn Thinh (sau đổi lại Lê văn Duyệt). Trước thì đề tên Tổng Liên Đoàn Thiên Chúa Giáo, nhưng lúc đó cố Tổng Thống Ngô đình Diệm là người Công Giáo muốn được độc lập không đảng phái nên mới đổi lại Tổng Liên Đoàn Lao Công Việt Nam.
Trong danh sách 27 Nghiệp đoàn đầu tiên này chỉ có nghiệp đoàn Thợ Đóng Hòm và nghiệp đoàn Đánh Giày là được các nghiệp đoàn bạn và báo chí chú ý nhứt. Anh chủ tịch nghiệp đoàn Thợ Đóng Hòm người cao lớn vạm vỡ, ăn nói lễ độ để râu dài chuyên mặc đồ bà ba có đầu tóc nhỏ bằng trái ổi màu xá lị giữ đầu tóc bằng cái khăn nhiễu màu đỏ choàng từ sau ra trước trán.
Sau đây là cuộc mạn đàm giữa tôi và anh chủ tịch Thợ Đóng Hòm:
_Xin anh làm ơn cho biết trụ sở anh nằm tại vùng nào trong đô thành?
_Trụ sở nghiệp đoàn Thợ Đóng Hòm nằm ngoài cầu Phú Lâm, bên này là trạm kiểm soát cảnh sát.
_Hiện nay anh đang tranh chấp với chủ nhân tới đâu rồi?
__Anh em chúng tôi từ lâu cha truyền con nối nghề này, cái nghề đáng ra nó là nghề thợ mộc, củng dùng đục, búa, cưa, xẻ những thân cây ráp lại thành cái hòm, cái tủ, cái giường, hay quy mô hơn cái nhà. Nhưng nghề anh em chúng tôi chuyên đóng hòm ngoài ra không được lấn sang nghề thợ mộc. Sự mê tín của dân gian đến đổi những dụng cụ nghề nghiệp như cưa, đục, búa cuả chúng tôi họ củng không dám mượn đóng bàn ghế hay làm nhà. Như vậy đời người khi còn sống họ ở trong nhà…người thợ mộc tới khi chết thì họ mới biết tới anh thợ đóng hòm!!? Như anh đã biết trong các trại bán hòm có ba loại: loại Nhứt, loại Nhì và loại Ba tức là loại hàng ngang. Sự báo hiếu của con cháu người mình khi thân nhân ruột thịt qua đời ai củng muốn mua cái hòm quý giá bằng những cây danh mộc như loại cây Huỳnh Đàn, cây Huỳnh Tân, cây Giáng Hương, những loại cây này chôn xuống đất có gần trăm năm không hư mục.
_Những nhà giàu có khi cần giá tiền bao nhiêu họ củng dám mua báo hiếu. Như vậy người thợ đóng loại hòm Ngang không thể đóng được loại hòm Nhứt. Gần đây mấy bịnh viện trong đô thành mấy Sư Đoàn họ kêu đấu thầu loại hòm Ngang rồi có phong trào ra đời những thợ đóng hòm không chuyên nghiệp củng cưa, đục, búa, mỗi ngày họ đóng không biết bao nhiêu cái hòm? Đầu hôm sớm mai họ vì sinh kế mà thành thợ đóng hòm. Chúng tôi thợ chuyên nghiệp bị vất vã với đám người này _Những nhà giàu có khi cần giá tiền bao nhiêu họ củng dám mua báo hiếu. Như vậy người thợ đóng loại hòm Ngang không thể đóng được loại hòm Nhứt. Gần đây mấy bịnh viện trong đô thành mấy Sư Đoàn họ kêu đấu thầu loại hòm Ngang rồi có phong trào ra đời những thợ đóng hòm không chuyên nghiệp củng cưa, đục, búa, mỗi ngày họ đóng không biết bao nhiêu cái hòm? Đầu hôm sớm mai họ vì sinh kế mà thành thợ đóng hòm.
Chúng tôi thợ chuyên nghiệp bị vất vã với đám người này nếu không tranh đấu với chủ nhơn một ngày nào đó thì bị loại ra khỏi trại hòm. Củng như nhà giàu có bao nhiêu tiền củng không tìm ra được hòm bằng cây danh mộc. Anh chủ tịch nghiệp đoàn đánh giày là cựu cảnh sát quận Nhì khi đứng gác trước rạp hát bóng Cathay đường Mac Mahon lúc vừa vãn hát xuất khuya bị Việt Minh liệng lựu đạn hư một con mắt giải ngũ, nay tự động mình ên đứng ra thành lập nghiệp đoàn Đánh Giày. Mình ên làm chủ tịch mình ên làm Tổng thư ký, mình ên làm luôn Thủ Quỹ.
Nhiều lần trò chuyện được anh mời lại thăm trụ sở. Trụ sở nghiệp doàn nằm trong đường hẻm Farinolle đường Gia Long vô củng được mà đường Nguyễn Du vô củng được. Trụ sở là nhà anh trước có tấm bảng: TRỤ SỞ NGHIỆP ĐOÀN ĐÁNH GIÀY. Trụ sở này nằm trên cái nền nhà ai đó có lối 6 gia đình cất trên này. Mở đầu câu chuyện anh chủ tịch nói:
_Trước kia anh thường thấy đám trẻ con đi đánh giày, khắp trong châu thành thường khi chúng nó đánh lộn, tranh dành bắt mối đánh giày. Để giúp đám trẻ con đầu đường xó chợ này có một đời sống trật tự vì tụi nó củng là nạn nhân chiến tranh chết cha mất mẹ sống lang thang khắp châu thành hoa lệ này.
_Hiện nay anh được bao nhiêu đoàn viên?
_Tất cả được 72 đoàn viên, sáng ngày tụi nó tựu tại đây tôi khoanh vùng cho tụi nó thùng số chẳn ngày chẳn thùng số lẻ ngày lẻ.
_Làm sao anh gom tụi nó lại đủ?
_Tất cả những thùng đánh giày phải để lại đây vì đây là trụ sở. Đứa nào không có thùng thì tôi cho mướn mỗi ngày 4 cắc tính theo giá tiền đánh hai đôi giày bao luôn Sira.
_Anh được bao nhiêu thùng cho tụi nó mướn?
_Hiện nay gần hết là của tôi vì tụi nó đánh bài thua bán trả nợ.
Anh chủ tịch kể cho tôi nghe một câu chuyện thời sự hy hữu như sau. Một buổi sáng Chủ Nhật tại nhà hàng Nguyễn Văn Đất đường Sabourai khách tới ngồi ăn điểm tâm đen nghẹt, đoàn viên của anh củng thừa dịp đó chen vô đánh giày. Mà tụi này có tật lớn khi đánh giày thì nó ngồi chèm bẹp, hai châm ôm bao trọn cái chơn ông khách đánh giày để trên thùng. Chổ buôn bán buổi sáng là giờ có đông khách tới đi ăn điểm tâm, khi anh bồi bàn bưng cái mâm có hai ly cà phê hai tô hủ tiếu vì nó ngồi dưới đất không thấy vì vậy vấp nó đổ ly cà phê.
Anh bồi bàn tức giận vì buổi sáng mấy thằng cô hồn sống chen vô lúc giờ có đông khách nên giận quá chửi thề: Đụ mẹ mấy thằng cô hồn này chen vô làm mất trật tự không cho làm ăn gì hết…
Thằng đoàn viên của anh nghe anh bồi bàn chửi thề nên đứng dậy cự nự, anh quản lý nhà hàng đứng ra xin lỗi xử huề vì anh bồi bàn có nóng giận chửi thề củng tại mấy em chen vô trong lúc nhà hàng đông khách! Vậy mà mấy thằng đoàn viên của anh không chịu vừa lòng chạy về báo cáo với anh.
Anh nghe biết lỗi tại mình, anh thường căn dặn buổi sáng không nên vô mấy nhà hàng Việt , vì nhà hàng nhỏ lại để nhiều bàn. Như nhà hàng Nguyễn văn Đắt góc đường Philippini & Sabourai , Nguyễn thị Trước đường Bonard Phóng Viên đường Espagne…
Buổi sáng nên lại mấy nhà hàng Kim Sơn đường Bonard, Kim Biên đường Colonel trên có nhà hàng Tabarin. Hay dưới đường Catinat nhà hàng Pagode, nhà hàng Liễu Tranh, Continental Saigon Palace, tha hồ đánh giày cho khách ngoại quốc ở ngoài Majestic.
Tôi biết lỗi tại mình nhưng củng mặc đồ xách thùng đánh giày đi tới đó. Tôi vô gặp anh Quản Lý nhà hàng anh này củng nói mọi sự anh đã xử huề và anh bồi bàn tạm lánh mặt. Nhưng sự thật tôi muốn gặp anh bồi bàn có lời xin lỗi . Mũi dại, lái chịu đòn tôi nhận cái lỗi của đám đệ tử tôi. Nhưng trước cửa nhà hàng đám cô hồn sống mỗi đứa xách thùng đánh giày đi qua đi lại nhà hàng mặt mày hầm hầm dữ tợn vì lẽ gì đó … mà mỗi đứa liều mạng liệng đại một cái thùng thì đồ đạt nhà hàng bể nát, rồi chạy mất như chuột biết đâu mà bắt?
Tình hình trở nên căng thẳng như vậy, anh quản lý củng sợ mà anh bổi bàn củng sợ không dám ra mặt đối diện với tôi. May sao có xe Cảnh Sát quận Nhì tới khi có xe cảnh sát tới thì anh bồi bàn mới dám ra bắt tay tôi và xin lỗi. Bằng một nhịp cầu thông cảm tôi ra lịnh cho đám đoàn viên tôi mỗi đứa tới bắt tay anh bồi bàn.
Buổi sáng hôm đó tưởng đâu nhà hàng Nguyễn Văn Đắt đóng cửa. Trái lại được bán một bữa thật đông, vì hiếu kỳ của dân Sài Gòn. Họ chứng kiến được từ cái đẹp này qua tới cái đẹp khác. Sau đó các báo hằng ngày có tới đây, họ phỏng vấn tôi và coi cách tổ chức cách sinh hoạt hằng ngày của đám trẻ mồ côi sống đầu đường xó chợ.
Tôi hỏi anh cách thức KHOANH VÙNG:
_Ngày chẳn, ngày lẻ như thế nào?
_Như anh thấy trong bản đồ Sài Gòn-Chợ Lớn quận Nhất và quận Nhì nằm kế bên nhau cho nên tôi lấy số chẳn là quân Nhì và số lẻ quận Nhất.
_Quận Nhất nằm từ đâu cho cái ranh duy nhứt?
_Cái ranh hai quận nằm trên đường Mac Mahon (sau đổi lại là Công Lý) Con đường này từ mé sông đầu cầu Mống nó chạy dài lên tới con đường Hồng Thập Tự, như vậy mỗi bên mỗi ngày mấy em đã có một chổ nhà hàng số chẳn là quận Nhì vùng chợ Sài Gòn số lẻ quận Nhứt vùng chợ Cũ. Dẫu cho không biết mặt nhau cho hết, nhiều khi tụi nó ngày đó không đi đánh giày vì bận công việc gì đó nó có thể cho bạn mượn thấy số trên thùng thì không thể ai lấn ranh được.
Vì vậy mà ngày nay không thấy đám này tranh dành đánh lộn đổ máu, tụi nó được sống trong tập thể Tổng Liên Đoàn biết giữ gìn kỷ luật biết chia cơm xẻ áo cho bạn đồng cảnh ngộ, mà trước kia chưa có trong đám đầu đường xó chợ này. Người cầm đầu là một quân nhân bị trở thành phế nhân vì nhiệm vụ cao cả đã hiến một phần thân thể cho tổ quốc vậy mà con người đó tình nguyện làm con trâu, trâu tơ mà củng như trâu già.
Ngày truyền thống lễ Lao Động quốc tế 1/5 trong đám rừng biểu ngữ đi diễn hành khắp trong đô thành trong đó có tấm biểu ngữ Nghiệp Đoàn Đánh Giày, kẻ đầu đường xó chợ trong Tổng Liên Đoàn Lao Công Việt Nam…
Discover more from Son Rau
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
