Ngày xưa quê tôi

Sách có chữ họa vô đơn chí

Củng có câu phước bất trùng lai

Ông Bộ Sét vì hay nói chữ Nho

Mà bị mất một cánh tay

Tại câu Mã Ngưu Lai Cấm Cú

Giữa tiệc rượu Sét đà sanh sự

Ăn no say nói chuyện thấp cao

Bị Năm Mẹo chém một dao

Rớt một cánh tay máu ra như suối

 Chém Sét rồi Mẹo liền thú tội

Đó là một bài vè không biết của một ai đó trong làng Thái Thuận đã đặt ra để kể lại một vụ lưu huyết xảy ra tại một buổi lễ Vu Quy thật linh đình tại nhà ông Cả Phẩm khi gả người con gái thứ tám là chị Tám Nâu.Người bị chém đứt cánh tay là ông Hương Bộ Sét, ông này có 3 bà vợ, bà lớn có trại cưa ở vàm Tân Xuân và đấu giá bến Đò Ngang qua kinh số 1, nay kêu là Rạch Gừa, còn hai bà nhỏ thì lo ở nhà phục vụ cho ông.Vì móng tay để dài cả tấc, nhà giàu học chữ Nho nên nhuốm mùi phong kiến , nếp sống theo lối quan liêu. Ở làng Phú Thọ ông làm Hương Bộ và dân làng có dịp tới nhà ông ai củng chạy mặt.

Ông Bộ Sét làm mai dong cho con trai bà Ngọc để cưới con gái ông Cả Phẩm. Bà Ngọc làm lái heo ở Rạch Gừa cách làng Thái Thuận lối 30 cây số, đi ghe chèo mà rước dâu nên phải xuống trước ở cách đêm giờ đông chợ rước dâu mới kịp. Ghe đậu trước cầu thang nhà đàng gái, ghe đám cưới người ta không cho đậu trước nhà họ, còn ghe đi đám ma thì cho. Ở nhà quê thường tin dị đoan như vậy.

 Ngày đó đàng gái nhóm họ. Ông Cả Phẩm là người giảu có trong làng , ngoài thân tộc còn mời hương chức hai làng tân cựu đông đủ. Thôn quê có đám cưới là có đàn ca cổ nhạc do đám thanh niên có máy hát cho mấy bà lão có cờ tướng cho mấy ông già và củng có vài sòng bài tứ sắc. Lễ Vu Quy cất rạp treo bảng kết hoa tối lại đặt đèn mang-sông sáng trưng, khách tới lui vui vẽ náo nhiệt. Trong khi đó dưới ghe đàng trai chổ ngồi còn chật làm sao có đủ chổ mà nằm? Đám cưới thì kiêng cử không cho ai ngủ nhờ.

Gần tới lễ xuất gia ông Cả Phẩm thông cảm hoàn cảnh đó cho nên nhờ người anh vợ là Năm Mẹo ra đầu cầu thang mời tất cả anh em lên nhà nghỉ và dùng giải lao với đàng gái. Năm Mẹo đứng trên cầu nói lớn xuống:

_Chú Bộ ơi…chú Bộ, dượng Cả xin mời tất cả anh em lên nhà nghỉ.

Ông Bộ Sét mới hỏi:

_Ai nói gì trên đó vậy?

Năm Mẹo mới lập lại:

_Dượng Cả xin mời tất cả anh em lên nhà nghỉ và dùng giải lao. Tôi là Năm Mẹo đây.

Ông Bộ hỏi vặn lại:

_ Mày đó hả Mẹo? Bộ chú Cả hết người rồi sao lại sai thứ đồ như Mã Ngưu Lai Cấm Cú!

Nói xong ông và tất cả dưới ghe lên nhà đàng trai nghe đờn ca và ăn uống vui chơi chờ sáng rước dâu. Sáng lại sau khi làm lễ rước dâu xong, đàng gái đãi tiệc. Bàn danh dự giữa nhà ngồi toàn là khách tân cựu, hương chức trong làng. Năm Mẹo mặc áo dài đi tới đi lui coi mấy đứa cháu đãi khách.

Có hơi men xoàng xoàng ông Chủ Nghị mới hỏi ông Bộ Sét:

_Chú không biết trên đời có 4 cái ngu làm mai, lãnh nợ, gác cu, cầm chầu hay sao chú Bộ?

__Tôi biết chớ, biết nhiều nên mới làm mai đám này. Thấy nó xứng đôi vừa lứa lại hộ đối môn đăng. Con Tám Nâu về làm dâu cho bà Ngọc như ở nhà với mẹ. Vì bà Ngọc đi buôn bán quanh năm khỏi sợ cảnh làm dâu, củng không đợi chờ mười hai bến nước trong đục. Sẳn đây có đông đủ anh em tôi muốn hỏi chú Bộ cắt nghĩa tại sao chú nói phận gái mười hai bến nước. Trong đục thì chỉ có hai thôi sao tới mười hai? vậy mấy đứa nhỏ muốn biết tại đây chú Bộ cắt nghĩa cho biết!

Ông Bộ Sét trả lời:

_Tưởng câu gì thì khó, chớ câu đó thì dễ. Trong sách có nói mười hai bến nước như sau đây:

Đế Vương Hầu Bá

Sĩ Nông Công Thương

Ngư Tiều Canh Mục

Sách thánh hiền nói gì có đó. Đó là mười hai hạng người trên thế gian. Cùng là đàn bà mà chồng làm vua thì được làm hoàng hậu. Còn gặp chồng đi chăn bò người ta kêu là mục thú thì là gặp bến nước đục! Ông Bộ cắt nghĩa câu đó thật hay nên được một tràng pháo tay. Được khen hứng chí nên muốn gợi lại chuyện Năm Mẹo hồi hôm xuống mời đàng trai lên nhà mà không có khai rượu cố ý bắt lỗi đàng gái, ông Bộ nói:

_Hồi hôm thằng Năm Mẹo nó đứng trên cầu mà nói dọng xuống làm cho tôi mắc cỡ với tụi trên Rạch Gừa. Thiệt là thứ Mã Ngưu Lai Cấm Cú!

Ông Chủ Nghị cũng là người hay chữ Nho nên mới cười lớn lên, kêu Năm Mẹo lại nói:

_Chú Bộ nói câu đó nặng lắm nghe chú.

Năm Mẹo hỏi:

_Câu đó có nghĩa ra sao vậy chú Chủ?

Ông Chủ Nghị mới nói câu đó có nghĩa là con trâu con ngựa có miệng ăn mà không có miệng nói. Nói xong ông cười lớn lên.

 Năm Mẹo nghe ông Chủ Nghị cắt nghĩa xong thì đi thẳng ra nhà sau lấy con dao thái thịt bò mài thật bèn dắt vô tay áo dài đi lại bàn nơi Bộ Sét đang ngồi, đứng sau lưng và nói lớn lên:

_Bớ Bộ Sét, đỡ!

Bộ Sét nghe kêu tên hết hồn đưa tay mặt lên khỏi đầu thì bị Năm Mẹo chém một dao đứt lìa từ cườm tay gần tới cùi chõ. Năm Mẹo còn chém thêm một dao nhưng nhờ có người đứng gần ôm chặt Năm Mẹo lại.

Năm Mẹo hét lớn:

_Buông tôi ra, tôi đi chịu tội.            

Rồi cầm con dao đó đi thẳng vô công an Thái Thuận đánh mõ lên cho làng bắt tại công an. Ngoài kia thân nhân của Bộ Sét đem xuồng tới chở ông đi nhà thương điều trị. Đàng trai rước dâu về Rạch Gừa trong cảnh hổn độn. Năm Mẹo bị giải lên Quận An Hoá, làm biên bản đem giam khám Mỹ Tho. Tới phiên toà đại hình xử, toà hỏi Năm Mẹo lúc cầm dao chém ông Sét là say hay tỉnh?

Phải chi năm Mẹo có tỏ vẽ hối hận mà nói là say rượu nên mất bình tĩnh mới chém ông Sét thì có thể được nhẹ tội hơn. Nhưng Năm Mẹo trả lời là tỉnh vì bị Bộ Sét hạ nhục giữa đám đông nên mới chém trả thù. Toà vô nghị án và tuyên bố Năm Mẹo về tội cố sát, phạt 5 năm khổ sai đày ra Côn Đảo. Ngày 9/3/1945 Nhật Bổn đảo chánh Pháp tại Đông Dương. Đầu tiên là ra lịnh toàn xá mở cửa tất cả khám đường, tù nhân nặng nhẹ đều được họ trả tự do về với gia đình. Ông Cả Phẩm nhớ tới Năm Mẹo vì chuyện gia đình mình mà bị đày ngoài Côn Đảo nên nhờ người em rễ là ông Lái Ngọt cùng với 5 người thân trong gia đình lấy ghe nhà đem nhiều lương thực chạy ghe ra Côn Sơn rước Năm Mẹo về. Nhưng khi ghe ông Lái Ngọt ra tới Côn Sơn thì mới hay Năm Mẹo bị khổ sai có 2 năm thì chết mà gia đình đâu có hay tin tức gì vì ngày đó chưa có chế độ cho thăm nuôi ngoài đảo.

Cách đây hơn 40 năm mà có người cầm lái ghe chạy buồm từ cửa Bình Đại ra Côn Sơn trở về an toàn. Sau chuyến đi lịch sử đó dân đi biển làng Thái Thuận tôn ông làm bực thầy. Ghe chạy buồm coi lái ngồi phiá sau lái củng là chỉ huy nên kêu ông là ông lái. Bây giờ chạy bằng động cơ, đứng phiá trước kêu là tài công. tại vùng Foostcray có anh Đ. và anh H. là cháu nội ông Lái Ngọt.

Phong tục cưới hỏi tại miền Nam trong thời kỳ niên thiếu của tôi lối 40 năm về trước thật là quan trọng. Với gia đình không có được tự do kết hôn. Muốn cưới vợ phải đi nhờ thầy coi tuổi ngày giờ sinh. Coi có khắc kỵ vợ chồng không? có ăn ở tới già tới chết không? Đám cưới phải coi ngày giờ tốt để rước dâu Duyên nợ của đôi trẻ cha mẹ giao cho ông thầy Nho coi tuổi với sách in từ bên Trung Hoa. Bên Việt Nam mấy ông thầy coi thây hạp thì cưới còn kỵ thì đi chổ khác. Cha mẹ nghe lời mấy ông thầy, con nghe lời cha mẹ đặt đâu ngồi đó mới là hiếu thảo. Cho nên ở nông thôn thời xưa biết bao nhiêu cặp trai tài gái sắc bị dỡ dang duyên nợ chỉ vì mấy ông thầy coi tuổi trong đó tôi là một nạn nhân. Dư luận thật sắc bén con trai lớn mà không cưới vợ thì sợ bị làng xóm chê là không đủ tiền cưới vợ cho con để nó dắt con gái đi. Năm đó tôi mới lãnh giấy thuế thân lần đầu thì gia đình đã cho tôi là già phải kiếm vợ cho tôi và cho chọn lựa cô nào vừa ý thì đi cưới vì tôi mồ côi được bên Nội bảo trợ cho ăn học. Nay tôi 18 tuổi có giấy thuế thân là trưởng thành cưới vợ cho là xong. Giản dị như thế đó!

Tôi thú thật là thương cô Biên từ lâu xin gia đình đi cưới. Bà mai tay trong đi dọ, bên cô Biên chịu gã. Đến khi nhờ thầy coi tuổi thì hai tuổi kỵ không thể cưới được. Tôi tuổi Quý Hợi (1923) cô Biên tuổi Dần. Dần Thân Tỵ Hợi tứ hành xung, Thân Tý Thìn tam hợp???

Hung tin đố kỵ tuổi nên không thấy tuổi Dần đi chợ mà tuổi Hợi củng bỏ ăn luôn. Gần tới ngày đám giỗ lớn mấy cô chú từ xa lo tựu về làm bánh mứt, mấy cô gái lối xóm lại phụ làm bánh bông lựu, bánh men, bánh thuần. Năm nay không có bánh thuần vì tuổi Dần không lại phụ. Đám giỗ xong tối có mặt đông đủ họ hàng cô tôi nói coi tuổi con Biên không được thì trong năm nay củng phải coi con khác chớ tôi tới tuổi hung niên. Cảm động thay cho cô chú tôi đã bảo trợ cho tôi từ nhỏ cho tới tuổi trưởng thành lại còn lo cho tương lai tôi. Dầu muốn dầu không tôi củng phải chấp nhận cho vừa lòng cô bác. Đối với người cháu đích tôn họ Trần đêm nay là đêm quan trọng nhất đời tôi. Tôi nói nếu cô Biên kỵ tuổi thì mấy cô cưới cô Gấm bên Phú Thọ cho tôi. Cô tôi nghe tôi muốn cưới cô Gấm thì phản đối liền. Cô nói nếu được thì cô đã cưới cho tôi từ mấy năm nay vì họ Trần một họ với mình củng như là bà con, cưới họ cười chết???!!

Tôi nín thin ngồi xuống. Một cô kỵ tuổi một cô đồng tông. Như vậy mấy cô có quyên chọn cho tôi người vợ hiền gấp trong năm nay, năm tới cưới.Trong khi mấy cô kiếm người vợ hiền cho tôi thì tôi âm thầm trốn nhà bỏ xứ đi vô Sóc Trăng học may.

Mấy cuốn sách vô hồn đó nó làm cho ông Bộ Sét chịu tàn tật suốt đời ông Năm Mẹo bỏ thây ngoài Côn Đảo và tôi thì bỏ xứ phiêu lưu. Trái lại vợ chồng chị Tám Nâu trong làng ai củng sợ điềm xấu xảy ra trong giờ Vu Quy nhưng chẳng có gì hết. Anh chị vẫn hạnh phúc tới đầu bạc con cái đầy đàn. Năm 1982, trước khi vượt biên tôi có về Mỹ Tho gặp chị bên cù lao Thới Sơn có nhà có vườn gần người anh ruột là anh Bảy Thén.

Chim Việt

Trên Flat 120 Racecourse

Flemington

Đầu Xuân 1986