Sóc Trăng

Thành phố Sóc Trăng tưng bừng khánh thành vận động trường mới nằm cạnh quốc lộ 4 đường đi xuống Bạc Liêu Cà Mau. Một vận động trường thuộc lọai tối tân nhất miền Hậu Giang. Giữa là sân đá banh chung quanh là vòng chảo để đua xe đạp. có hồ bơi có sân đánh tenis, nhiều thứ dụng cụ tập thể dục thể thao. Về hướng mặt trời lặn xây một khán đài rộng lớn mấy ngàn chổ ngồi. Ngày khánh thành mời hội tuyển Cần Thơ xuống đá giao hữu, hai hội huề 1-1, ngày sau đó với hội tuyển Bạc Liêu Sóc Trăng thắng 2-1. Những ngày kế tiếp các hội hạng B trong tỉnh như Bãi Xàu, Lịch hội Thượng, Như Gia, Bồ Thảo, Vũng Thơm, Văn Cơ, Đại Ngãi, Băng Long, Tống Cáng, Tà Sum, Trà Quít, Sà Ca Nã luân phiên tranh cúp Khánh Hưng. Sau ngày chung kết giải đá banh trên bờ, thì có cuộc đua ghe Ngo dưới sông Sóc Trăng do mấy chùa Miên tổ chức.

Tỉnh Sóc Trăng mỗi chùa đều có một chiếc ghe Ngo để đua bơi.Chiếc Ngo nguyên là môt thân cây lớn , đục cho trống ruột trước mũi sau lái họ tạc đầu con rồng , sơn phết thật lòe loẹt mỗi chùa đều sơn màu sắc khác , phía sau chùa nào củng cất một dãy nhà dài để ghe Ngo.

Tới ngày đi dự thi cuộc đua bơi các sãi tự động khiêng ghe Ngo ra tại bờ sông, không biết họ khiêng vào giờ nào nhưng sáng ngày thì thấy tất cả ghe Ngo đậu dưới bến đò Đầu Voi bên kia nhà máy xay lúa Quách Sên. Tại đó củng là điểm khởi hành.   Mỗi ghe Ngo có 20 người, người đứng coi láy bình cây chèo, hai người đánh phèn la, trước mũi có người chỉ huy ngồi xếp bằng, đầu bịt khăn đỏ, vẽ mặt tô mày thật dữ tợn cầm cây dầm bơi tượng trưng. Cây dầm dài tới nửa sãi tay, đầu sơn xanh, đầu sơn đỏ, tất cả trong ghe phải coi theo động tác của người này. Nếu người coi lái thấy đưa cây dầm lên cao… về phía tay mặt thì cho ghe quẹo mặt, về phía tay trái thì cho ghe quẹo trái, nhưng thấy màu xanh thì cho ghe quẹo từ từ , mà thấy đưa màu đỏ thì phải quẹo cho gấp. Hai người đánh phèn la thì củng coi theo từng chập của cây dầm, nó chỉ bơi trên không khí, các lực sĩ tay bơi củng nghe theo tiếng phèn la mỗi tiếng phèn la đánh lên các lự sĩ đồng bơi một lượt, bơi thật nhịp nhàng theo tiếng đánh phèn la. Giờ khởi hành tại ngã ba con sông vô cầu Bon, các ghe dự thi xếp hàng giữa sông, khi nghe ba tiếng trống lệnh của trọng tài trên bờ đánh dứt giờ tranh đua mở màn. Điểm thắng tại trên cầu tàu Nam Vang đầu vường băng Maspero, giám khảo ông chánh chủ tỉnh từ mức khởi hành tại đây khi chun qua cầu Quay có một giải thưởng của hội Huê kiều Triều Châu, khi đoàn  đua bơi bơi ngang qua. Vô tới nhà máy xay lúa Ký Kiến, thì có cây cờ đỏ giữa sông bọc vòng trở về. Đoạn đường trở về là ngoạn mục nhất, trên bờ dân chúng vỗ tay vang dậy , từ đầu cầu tàu Nam Vang ngó vô thấy đoàn ghe Ngo đua về mức củng như thấy chim đại bàng đang bay dưới mặt sông.

Chiếc ghe sơn màu vàng xanh của chùa Giồng Mã Tắc nằm giữa đường đi qua bãi Xàu thắng giải nhất chiếc vàng đỏ chùa Sacana giải nhì, chiếc đỏ đen chùa Vũng Thơm về ba. Có 4 chiếc bị chìm bỏ cuộc, ngày vui này tại thị xã Sóc trăng các công sở đều được nghỉ đi coi đua ghe Ngo. Phát động một phong trào thể thao trên toàn quốc cầm đầu phong trào này là đại tá Docoroy, ủy viên thể thao thời toàn quyền Decoux, lên thay thế cho tướng Catroux bí mật trốn đi bất hợp tác với Nhật.Thành phố Sóc Trăng khánh thành sân vận động không được bao lâu thì Nhật bổn mượn làm phi trường chiến lược quân sự. Không hiểu tại sao gần duyên hải như Cà Mau, Bạc Liêu gần bờ biển nhất mà họ không làm phi trường mà lại làm phi trường trên Sóc Trăng, phải mất gần 2 giờ mới tới biển trong vịnh Xiêm La? Ông phó tỉnh trưởng người Pháp đứng ra can thiệp bị Nhật bắn chết. Công binh Nhật san bằng những kiến trúc của người Pháp, xây dựng vận động trường, họ làm sân bay chiến lược cho tới ngày nay vẫn còn. Sân banh được dời lên trên ngã ba Ống Quần đường đi Cần Thơ, sân banh này đề tên ông phó tỉnh trưởng bị Nhật bắn chết làm kỷ niệm. Trong buổi giao thời Nhật Pháp đó tôi ở tại thị xã Sóc Trăng, một nơi có tiếng lúa đụn, bạc kho, cò bay thẳng cánh. Từ ngoài duyên hải Đại Thanh cùng xứ là tiền rừng bạc biển, vậy mà lưu lạc vô đây học nghề lập thân.Tại thị xã này tôi có người bà con họ ngoại ông Quách Mậu, người con gái lớn của ông là chế Ên, tiệm cầm đồ Nam Thành, người con thứ ba cậu Quách triều Thuận thư ký tòa hành chánh. Người con thứ tư cậu Quách Triều Lai tiệm vàng Nam Mỹ. Người con thứ năm cậu Quách Triều Hữu còn độc thân sống chung với ông tôi. Dì Hai chế Ên nói muốn làm thư ký tiệm cầm đồ thì ở với tao, muốn học thợ bạc thì có cậu Tư mày tiệm vàng Nam Mỹ, còn muốn học thợ may thì ở với dì Sáu mày , tiệm may Sài Gòn Mode đường Đại Ngãi (sau đổi lại Hai Bà Trưng). Lối 50 năm về trước trong Nam ít người làm nghề thợ may. Thợ may y phục nữ người Trung, thợ may âu phục người Bắc. Thợ bạc người Nam, trong Nam họ chê nghề thợ may làm dâu cho bá tánh. Trung tâm thị xã Sóc Trăng là con đường Đại Ngãi có lẻ lấy tên một thị trấn nhỏ nằm dọc theo con sông Hậu cách Sóc Trăng 19 cây. Thời kỳ khan hiếm hàng vãi, nhưng tiệm may Sài Gòn mode có 4 bàn máy. Khách hàng toàn là tay công tử và điền chủ, họ khỏi đi Sài Gòn may đồ có thợ từ Sài Gòn xuống.

Chung một dãy hàng xóm với tiêm may Sài Gòn mode , đầu đường là tiệm thuốc Bắc của ông Mộng Lương Đường , tiệm chạp khô chú Hỷ tiệm vàng Tiểu Kim Long, tiệm bán sách vỡ Hoa kiều, tiệm may sài Gòn mode, tiệm chụp hình Thành Xuân , tiệm bán nón, tiệm may Hồng Long Phát, tiệm vàng Thủy Xoàn, tiệm hớt tóc Bình Kiệm , tiệm vàng Kim Chung và phòng ngủ Magina. Nội khúc này có được 3 kỷ nữ, cháu ông Mộng Lương Đường, cô Sâm là vợ của Út Trà Ôn cháu tiệm vàng Kim Chung sau là bà Mai Hữu Xuân. Người dượng rễ tôi ông chủ tiêm may Sàigon mode có cái tật kỳ lạ sau khi cắt đồ giao cho thợ thì ông qua ngồi tiệm cà phê Khoái Lạc Lâm hay là lại bàn bi da Magina thì có ông tại đó .

Cắt may, may khéo, một tiệm may có hạng tại thị xã này 4 bàn máy đem lại cho ông nhiều lợi tức hằng ngày khách hàng toàn là dân công tử, điền chủ nội may đồ cho gia đình ông tỉnh trưởng Sóc Trăng củng đủ có uy tín cho các giới công chức tại đó. Nhưng ông có máu cờ bạc, có tiền bao nhiêu thua bạc bấy nhiêu! phòng ngủ Magina nơi đánh bi da ăn tiền lớn nhất tại đây. Cuối tuần, các tay chuyên môn đánh ăn tiền từ các nơi tựu lại như: Cần Thơ, Ngã Bảy, Bạc Liêu, Cà Mau luôn có cáp độ ăn tiền lớn, môn cờ bạc trá hình công khai. Ông chù phòng ngủ Magina củng có viết tấm bảng treo lên như sau: “Bida nơi so tài giải trí – Cá cược tiền bạc làm chi cho mất niềm hào khí – Xin lưu ý- Magina”

Các tay đánh ăn tiền họ đánh độ một nơi khác mới lại phòng ngủ Magina đánh bi da cho nên giăng ngoài chỉ được quăng bắt tại chổ như đá gà nòi. Tỉnh Sóc Trăng, dân số phân nửa là người Miên, còn lại là người Việt, người Trung Hoa gốc Triều Châu. Tháng ba âm lịch họ làm lễ chịu tuổi củng như mình ăn tết Nguyên Đán. Tới ngày đó các Sóc như sống dậy, thật tưng bừng ông già bà lão trai thanh gái lịch ăn mặc đồ mới, đi lạy Phật, đi thăm họ hàng, mời các bạn bè tới nhà ăn uống vui chơi nhày múa theo điệu ngũ âm, miệng hát. Người Triều Châu họ củng ăn tết như mình, nhưng tới ngày lễ Vu Lan (rằm tháng 7) người quận Bãi Xàu có tổ chức cúng cô hồn thật long trọng. Các tiệm buôn trong tỉnh mỗi tiệm đều làm một cái cộ. Mỗi cộ lớn nhỏ khác nhau, chưng lễ vật khác nhau, cộ chưng bánh in, cộ chưng bánh bía, cộ gắn đồng xu, gắn bạc cắc, gắn giấy tiền vàng bạc, hàng rượu nếp bãi Xàu một con heo quay…. Mỗi cộ đều có con số thứ tự, cất cái rạp thật lớn, làm từng bậc như nấc thang, sắp xếp cộ có hàng theo con số thứ tự. Khi lễ cúng tất đã xong là tới giờ làm lễ thí giàn. Họ cất một cái đài thật cao, trê n đó nhân viên sau khi đánh 3 hồi phèn la, họ mở mấy bao cà ron đựng thẻ, nắm từng nắm thẻ quăng xuống dưới đất. Đó là tới hồi xô đẩy vật lộn giành thẻ. Có bảng cấm không cho ai hứng thẻ bằng dù, vì có người làm cái dù lớn có cán thật dài, đựng thẻ rớt từ trên xuống. Nhưng khi hứng được cái thẻ mà thiếu người bảo vệ thì củng bị họ đè xuống giựt luôn cái thẻ. Cho nên các phe đi giựt giàn cần có đông người, đặng khi vô lãnh cộ ra nếu không có ai hộ tống thì đợi tới khi cái cộ ra khỏi rạp thì chỉ còn lá cái sườn bằng cây sậy, đám cô hồn sống áp lại gỡ hết các thứ gắn trên cộ đó.

Hàng năm bên Bãi Xàu tới kỳ cúng rằm tháng bảy, thì các chổ lân cận như Đại Ngãi, Bằng Long, Văn Cơ , Như Gia, Phú Lộc, Vũng Thơm và Sà Ca Nã. Mỗi nơi đều bao nguyên chiếc xe đò qua Bãi Xàu giựt giàn. Địa phương nào củng quyết chiếm cho được Ông Tiêu thì cho xe chạy chung quanh Sóc Trăng 3 vòng mới về xứ mình. Khi tin chiến thắng giựt được Ông Tiêu thì có người tổ chức một tiệc ở quán cà phê đãi các người đã mang được Ông Tiêu về địa phương nhà, họ trả tiền mướn xe,họ trả tiền trong tiệc mừng, đặng họ thỉnh cái lưỡi. người thì chia 10 đồng tiền điếu trong ruột Ông Tiêu về làm bùa hộ mạng cho đám con cháu họ. Họ tin là khi đứa nhỏ mang được kỷ vật đó trong mình sẽ được an toàn.

Có lẽ mấy ông già cỡ tôi dân ở Sóc Trăng, Bãi Xàu ít lắm củng có thấy một lần thí giàn bên Bãi Xàu. Cái thẻ chỉ bằng hai ngón tay vậy mà khi nó rớt trên nóc cái quán nào thì cái quán đó như bị một trái bom. Có hằng chục người áp lại phá sập cái quán đó đặng tìm cái thẻ. Tháng ba âm lịch người Miên làm lễ chịu tuổi. Tháng bảy người Triều Châu họ làm lễ cúng cô hồn, hàng tháng tới ngày mùng 2, ngày 16 họ củng cúng cô hồn, kêu là Dadi, Chập Lát rồi người An Nam mình củng bắt chước họ cúng theo hai ngày này.

Ngày rằm tháng mười một người An Nam tại thị xã Sóc trăng cúng cầu an. Xác thần để tại cộng sở làng Khánh Hưng, đường mé sông cầu Bon (nay thì con sông này đã lấp lại cho nên cây cầu Bon đầu đường Đại Ngãi củng không còn, cảnh nên thơ của thị xã Sóc Trăng nay kém hơn hồi tiền chiến). Sáng ngày rằm hội tề làng Khánh Hưng thân hào nhân sĩ, đại diện các tôn giáo, các ban trưởng đại diện các Sóc. Ban hội tề mặc áo thụng xanh, đầu đội khăn đen, đi đầu là Hương Cả, năm đó Hương Cả là ông Lý Công Quận chủ nhà in thị xã. Đoàn nghinh sát đi qua cầu Quay đình Năm Ông bên đó.

Tôi có lại hát cúng thần một chầu, rạp cất lộ thiên trước sân đình, giữa là hát bội, tay trái là gánh hát Dù Kê Tự Lập Ban, bên mặt là gánh hát Tiều thùng đen. Vì thấy gánh hát này các rương đựng đồ toàn màu đen, họ kêu thùng đen cho khỏi lôn với gánh củng rương đựng đồ thùng đỏ. Hát bội họ hát rặt tiếng An Nam. Hát Tiều họ hát rặt tiếng Tiều. Hát Dù Kê họ hát rặt tiếng Miên nhưng nhờ có anh hề thông dịch ra tiếng An Nam cho người An Nam nghe. Gánh hát bội họ hát tuồng Dự Nhượng đã long bào. Gánh Dù Kê họ hát tuồng Thạch Sanh chém chằng. Gánh Dù Kê hát tuồng Tiết Nhơn Quý chinh đông. Ba dân tộc nói tiếng khác nhau vậy mà khi trên sân khấu diễn tới lớp nào thì họ củng biết tới lớp đó. Vì họ sống hoà đồng với nhau trãi qua nhiều đời gắn bó với nhau sanh con hai giòng máu mà tiếng trong dân gian kêu họ: đầu gà, đít vịt.

Mấy cô khuê các An Nam vẽ đẹp tự nhiên, còn mấy cô lai Miên thì trong ánh mắt, trong sợi tóc, làn da tạo thành một vẽ đẹp quyến rũ lạ thường. Mấy cô nữ sinh mỗi chiều thứ Bảy thường tựu lại trước Triều Châu công sở, đường Đại Ngãi cũ củng là ngay tiệm may Sài Gòn mode đợi xe nhà ra rước về nhà nghỉ ngày Chủ Nhật ở Văn Cơ. trong đó có cô tâm gia đình thân chủ tiệm may Sài Gòn mode. Cha cô làm xã trưởng, cô có người anh họ làm thợ bạc tiệm Thuỷ Xoàn. Tụi tôi 5 đứa toàn là học công. được anh mời vô nhà anh dự đám tiệc gì đó, khi tụi tôi đi xe đạp vô tới nhà anh thật là ngạc nhiên hếr sức vì anh Tánh ra đón tụi tôi mà anh vận xà rông khi vô nhà thì em gái anh đem nước Thốt Nốt ra mời khách củng vận xà rông. Như vậy cô Tâm là người đầu gà đít vịt sao?! Hèn gì tôi mê mệt nét sắc xảo trên mái tóc quăn, tên khoé mắt và cô có làn da bánh mật. Còn nói gì mấy cô cha Tiều, mẹ An nam thì mấy cô có quyền mặc hai thứ quốc phục, áo dài mode hàng màu, quần sa tin trắng mang guốc kiểu, đeo vài sợi dây chuyền, hay là mặc áo dài Sường Xám đi giày cao gót. Quốc phục Trung Hoa luôn cả tiếng nói Tiều của cha, tiếng nói An Nam của mẹ đều hoạt bát khôn lanh hơn là còn rặt giọng một.

Từ Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau đầu câu nói xã giao thông thường khi gặp nhau để chào hỏi cho đàn ông con trai      “Đi đâu đó Hia? đàn bà con gái thì hỏi : _Đi đâu đấy Chế? gặp mấy người đàn ông thì hỏi: _Đi đâu đấy Củ? Hỏi Củ đi với ai? Nếu như đi một mình thì nói tôi đi mình ên. Đi Ên, mình Ên, làm Ên, tiếng Miên Ên là mình. Rồi người An Nam, người Tiều Châu, người Miên họ đều nói chung một tiếng đó. Trên vùng Tiền Giang nghe ai nói tiếng đó, biết họ là người ở Hậu Giang. Còn họ có đầu gà đít vịt hay không thì mình không được biết.

Tôi đã ở tại châu thành Sóc Trăng đa văn hoá đã gần ba năm mà củng không thể phân biệt được, vẫn lầm vì họ gặp Tiều nói tiếng Tiều, gặp Miên nói tiếng Miên, gặp An Nam nói tiếng An Nam.