Bè bạn gần xa

Phan Lạc Phúc

Văn Nghệ xuất bản California USA 2000

Bìa Khánh Trường

Phụ bản Họa sĩ Thái Tuấn (Pháp)

Duy Thanh (Mỹ) – Ngọc Dũng (Mỹ)

Ở trên đời này, người ta bày ra nhiều “cuộc chơi”, mà bóng đá đối với tôi là cuộc chơi ly kỳ nhất. Mỗi cuộc chơi lại có luật lệ riêng của nó. Ví dụ như dân mê cải lương khi thấy nam nữ tài tử đang gân cổ xuống “xề”, phựt đèn màu thì khán giả phải vỗ tay cho mạnh, càng mạnh càng lâu bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu. Đi xem chèo, khi thấy anh kép diễu trước khi xưng danh hô lên “Ơ này anh em ơi” thì khán giả phải ơi cho đều, cho rôm rả để cho anh hề lấy “trớn”. Nhưng khi đi nghe nhạc thính phòng hay nhạc cổ điển thì phải ngồi im phăng phắc mà nghe, có thấy hay thấy dở thì cũng chỉ nên ghim gút trong lòng,  không được phê bình ấm ớ hay vỗ tay lạng quạng. Đi xem kịch hay tham dự một buổi nói chuyện văn học thì phải ăn mặc cho đàng hoàng, nói năng cho tử tế, vì đây là một cuộc chơi “trí tuệ”. Bóng đá, được coi là một môn thể thao “bình dân” nên luật lệ của nó cũng hết sức bình dân. Về luật chơi trên sân cỏ thì dễ hiểu lắm, cứ làm sao đá cho vô màng lưới kia là “ăn tiền”. Có rất nhiều truyền thống bóng đá, rất nhiều chiến thuật; nào là WM, nào là bê tông, nào là tổng lực 1-10, v.v … nhưng chủ yếu vẫn là làm sao đưa được trái banh vào lưới đối phương. Có lẽ hơi khó hiểu đối với người mới tới sân vận động là luật hors jeu (tiếng Pháp) hay off side (tiếng Anh) tiếng Việt kêu bằng việt vị. Nhưng vì đây là cuộc chơi bình dân nhất nên nói kiểu nào người ta cũng hiểu ra. Tôi đi xem bóng đá khi đi tù cải tạo về ở sân Cộng Hòa (sau này đổi tên là sân Thống Nhất) khán đài bình dân, khi thấy một cầu thủ nhận banh đứng dưới hậu vệ, một khán giả nói ngọng N thành L và ngược lại bỗng la lên “liệt vị rồi”. Một số người khác cũng la theo “liệt vị, liệt vị”. Không sao miễn là người ta hiểu được. Vì tính cách bình dân như thế cho nên môn thể thao này càng ngày càng lớn mạnh. Nó là một môn thể thao “vua” trên thế giới. Chưa có cuộc chơi nào mà người ta cảm thấy “tự do” như trong sân vận động bóng tròn. Tha hồ. Có ông nghiêm chỉnh đạo mạo, quý phái như Công tước Kent đại diện cho Hoàng gia Anh, lên tiếng khai mạc đại hội “Tôi xin nhân danh Liên đoàn bóng đá Anh, nồng nhiệt chào đón các quốc gia tham dự đã đến Anh cát lợi, xứ sở của bóng tròn.” Trong khi đó có khán giả chỉ mặc một cái áo thun ba lỗ, mặt sơn vằn vện màu cờ sắc áo mà anh ta ủng hộ; Sự hoan hô, cổ võ, bóng đá ở sân vận động xem ra thật muôn màu, muôn vẻ. Người thì đánh trống, người thì thổi kèn, người giơ cao khẩu hiệu mà nhún nhả y, người thì hét la khản giọng đội mà y ta ủng hộ. Không phải chỉ có khán giả đàn ông, mà khán giả đàn bà càng ngày càng đông. Một bàn thắng tại sân vận động Nam Mỹ, có chị xúc động quá liền đấm ngực bình bình như đang xưng tội. Có chị lại lên cơn “phê” cực điểm nhảy băng khỏi khán đài, cởi phăng áo ngực, bựt luôn slip “truồng chạy” tưng tưng bên lề sân vận động. Khán giả hò la quá cỡ. Không biết là khán giả “phê” với chị hay là khán giả bỗng nhiên mãn nhãn trước một numéro ngoài chương trình, vừa “nhà nghèo trăm phần trăm” vừa tươi mát. Bạn là người thích football kiểu Mỹ, thích baseball hay thích basketball, không ưa bóng tròn. Tùy ý bạn. Nhưng đứng về phương diện thống kê mà nói thì trong số trên 5 tỉ người trên trái đất, người yêu mê bóng tròn là đông nhất. Tôi xin hỏi bạn, có môn thể thao nào mà thua một trận, cả nước treo cờ rũ 3 ngày như ở Brazil năm 1950 hay không?

Có ở đâu, căng thẳng trong một trận bóng đá mà 2 nước sau đó khởi binh phục hận như ở Trung Mỹ thập niên 60 hay không? Bóng đá như vậy là “nhất thế giới”. Khi có tuổi, ngồi tính sổ chuyện đời người ta thường ân hận cho những quyết định hoặc là nông nổi hoặc là sai lầm của mình. Tôi cũng ở trong trường hợp ấy. Nhưng trong những thất bại triền miên trong cuộc đời, tôi tự nhủ có một quyết định mà tôi nghĩ là “coi được”. Đó là quyết định say mê bóng đá. Nói là quyết định, thật ra cũng chưa đúng. Bởi vì khi quyết định, người ta có sự suy luận chín chắn trước khi chọn lựa, hoặc thế này hoặc thế kia. Đằng này khi say mê bóng đá tôi có chọn lựa gì đâu. Tôi yêu bóng đá từ khi mới lớn lên, yêu tự nhiên như mình đang sống, mình đang thở. Yêu bóng đá như một sự dĩ nhiên sẵn có trong máu huyết của mình. Không có cái gì có thể so sánh với nó để mà chọn lựa. Không phải quyết định gì nữa. Nó đã sẵn sàng ở trong tôi, như là nghiệp dĩ của mình. Sau này khi tôi đã lập gia đình có vợ, có con, tình yêu bóng đá vẫn không hề giảm. Tôi không vắng mặt ở cầu trường, từ trận nhỏ cho đến trận lớn. Khi có con, tôi mang nó đi theo luôn. Cho nên 2 thằng nhỏ con tôi từ 5 tuổi trở lên là đã có mặt ở cầu trường. Tôi không hề biểu tụi nó, nhưng rồi ra chúng cũng say mê bóng đá như tôi. “Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài” là vậy. Thấy bố con tôi suốt ngày suốt tháng hì hụi về bóng đá “mẹ cháu” dù không nói ra, nhưng cứ ngấm nguýt hoài. Một bữa tôi mới lựa lời mà giảng giải. – “Tôi nói cho “mẹ nó” hay là đàn ông tụi tôi người nào cũng có một nết hư. Tôi là hư về bóng đá. Tôi biết như vậy nhưng không làm sao mà bỏ được. Thôi thì “mẹ nó” cũng nên chấp nhận cho xong. Nhỡ tôi hư về “ba cái lăng nhăng” khác thì phiền lắm. Còn lũ trẻ, bây giờ chúng đang lớn, cho nó yêu thể thao, mê bóng đá còn đỡ hơn là để chúng a dua theo chúng bạn, lỡ ra ma túy, xì ke … ” – Mẹ cháu nghe tiếng kèn giọng quyển của tôi chưa hẳn đã bằng lòng nhưng cũng đỡ ra vào ngấm nguýt. Mấy đứa con tôi, dạo trước 1975 học trường Bác Ái (Fraternité) đường Nguyễn Trãi. Ở đằng sau phía đường Thành Thái có một sân vận động. Một bữa đi học về, không thấy chúng vào ăn cơm, tôi ra hành lang thấy 2 đứa đang đi giày đá banh, mới toanh, dây nhợ đàng hoàng, khụng khiệng đi đi lại lại. Tôi mới hỏi “Ai cho tiền mua giày”. Với tiền túi hàng ngày có hạn, chúng không thể nào có đủ tiền mà mua giày đá banh cho nổi. Gặng hỏi mãi, chúng mới trả lời “Có ông thầy dạy đá banh có cửa tiệm dụng cụ thể thao bằng lòng cho trả góp”. Sau đó tôi phải tới gặp ông thầy dạy đá banh, cựu danh thủ Phan Văn Mỹ (mà Hồng kông một dạo đã gọi là Sài Thành chi hổ vì Phan Văn Mỹ trung phong của đội tuyển Sài Gòn đá rất hay và rất dữ) để cảm ơn và trả tiền mua giày của 2 đứa con tôi. Một hôm được biết trường Bác Ái và trường Pétrus Ký ở gần bên có cuộc đá banh giao hữu. Ngày xưa, tôi rất yêu thích đá banh nhưng khiếu đá banh của tôi rất vụng. Tôi muốn biết con tôi bây giờ nó đá ra sao. Không nói trước, đến giờ tôi đến sân vận động. Thằng nhỏ con tôi được xếp đá chân tiền vệ phải. Là khán giả, tôi thấy nó chơi tàm tạm, nhưng chắc khá hơn tôi ngày xưa. Nhưng từ khi nó nhận ra tôi trong số khán giả ít oi ở bên sân thì nó không đá được nữa, chỉ cười. Tôi phải tiến lại gần mà bảo nó “Đá đi chứ, đừng cười.”

Nó nói lại với tôi rằng “Có bố đứng xem con không đá được”. Tôi phải đi về để cho thằng nhỏ yên tâm mà đá. Từ đó trở đi bố con tôi ngoài chuyện học hành, sách vở còn trao đổi chuyện đá banh. Tôi cũng không ngờ thằng con tôi lại rành rẽ về đá banh như vậy. “Chân Ngôn, mình Sơn, đầu Vĩnh”. Đôi chân của tả biên  Nguyễn Văn Ngôn là bất hủ. Trung phong Sơn, ngoài cú sút còn cái ngực hứng banh tài tình. Trái đánh đầu của Quang Đức Vĩnh thì vô cùng lợi hại. Tôi nhắc đến anh em Cù Sinh trung phong, Cù Hè tiền vệ. Nó còn nối “Cù Sinh còn có một người em nữa chơi hay lắm, bố biết không? Đó là “Cù Lần”, chuyên môn đi nhặt bóng”.

Đã hơn 20 năm trôi qua. Từ những đứa trẻ các con tôi bây giờ đã đến lượt trở thành chủ gia đình, có chồng có vợ, có con. Chúng tôi đã có cháu nội, cháu ngoại một lũ. “Mẹ cháu” ngày xưa bây giờ đã trở thành “bà cháu”. Từ ngày sang Úc chương trình thể thao bóng đá tôi không bỏ buổi nào. Mỗi khi xem bóng đá, dù là chỉ xem qua tivi, tôi lại thấy gan ruột bừng bừng. Có khi đông đủ cả nhà, con cháu đầy đàn tôi đang xem bóng đá, bỗng nhiên đập chân, đập tay đùng đùng tiếc rẽ trái banh, hoặc là phát lên chửi thề rầm rĩ. “Tuyệt vời, tuyệt vời. Không chê vào đâu được” hay là “Dở như hạch”, “Đá như c.” Bà cháu thấy vậy cứ cần nhằn tôi mãi “Ông sao mà ăn nói kỳ cục, không sợ con cháu nó cười cho”. Tôi biết mình nói năng bất xứng nhưng biết làm sao được. Môn thể thao bình dân thì phải phát ngôn bình dân như vậy mới là đúng sách.

Có lẽ người thông cảm tôi nhiều nhất là con trai tôi. Nó cùng mầu đá banh như tôi. Cho nên năm nay, để sửa soạn cho Euro 96 nó mới mua thêm 1 cái tivi 29 inches, để trong studio của nó. Đến giờ đá banh hai bố con chui vào buồng, đóng cửa lại tha hồ “phát ngôn” khỏi phiền “hàng xóm”. Nó cũng mua sẵn thùng la de, ít gói tôm khô, củ kiệu, mấy gói chip. Nó vừa bảo tôi “Thôi, tối nay bố đi ngủ sớm đi. 4 giờ con gọi bố dậy. Có trận Pháp – Roumania đêm nay hay lắm.”