Bè bạn gần xa

Phan Lạc Phúc

Văn Nghệ xuất bản California USA 2000

Bìa Khánh Trường

Phụ bản Họa sĩ Thái Tuấn (Pháp)

Duy Thanh (Mỹ) – Ngọc Dũng (Mỹ)

Post by Sơn râu 3 Oct 2026

Vừa nhận thư của ông bạn từ xa. Sau lời thăm hỏi ông bạn có nhắc: “Nơi sân nhà, bạn đã trồng được cây ăn trái nào cho đám con cháu về sau chưa?” Ông bạn tôi có trí nhớ tốt, vì dạo còn bù khú với ông ở Huê kỳ, nhân chuyến viếng thăm đầu xuân 92, tôi có nói đến việc trồng cây ăn trái cho đám con cháu ở bên ấy. Vợ chồng già tụi tôi có một đứa con gái đầu lòng ở Mỹ. Trước khi tôi đi tù cải tạo năm 1975 con tôi còn là một thiếu nữ vừa mới lớn lên. Bây giờ sau 17 năm xa cách, gặp lại con tôi thì nó đã thành một bà chủ gia đình một nách 3 con mọn. Vừa sang tới nơi, sau chừng 1 tuần sum họp gia đình bè bạn, cuộc sống trở lại bình thường. Vợ chồng nó đi làm (như mọi gia đình khác ở bên Mỹ) 2 đứa con lớn đi học. Vợ chồng già tụi tôi cũng có job full-time: trông đứa cháu ngoại 3 tuổi, kiêm dạy tiếng Việt cho mấy đứa nhỏ. Nhà tụi nó ở chân đồi, ngoài sân trước, sân sau còn có một khoảng đất trên cao chênh chếch sườn non, có cỏ xanh và những cây bạch dương tỏa bóng. Nhân buổi trưa nắng ấm, hai ông cháu tôi tha thẩn lên đồi. Những con sáo mỏ vàng, chân vàng, mắt như hạt cườm bay lên xao xác. Cháu tôi mới 3 tuổi, vừa quen tiếng Mỹ, vừa quen tiếng Việt liền vẫy tay mà nói “Bye bye chim”. Tôi định sửa cho cháu nói thuần tiếng Việt nhưng rồi không biết sửa làm sao? “Chào chim” nghe ngây ngô. “Từ biệt chim” nghe không được mà còn ngớ ngẩn. Ngẫm ra tiếng Việt đâu có dễ … Con nhỏ chừng mỏi chân, giơ tay đòi bế. Tôi ôm đứa cháu nhỏ ngồi bên gốc bạch dương. Con nhỏ lim dim, ông liền ru cháu:

Cái ngủ mày ngủ cho lâu

Mẹ mày đi cấy đồng sâu chưa về.

Khi phải hát ru, tự nhiên từ một chốn sâu thẳm nào, lời ru chợt đến tôi không hề định trước. Mà tôi cũng không ngờ tôi nhớ được câu hát ấy, câu hát tôi thuộc từ ngày còn nhỏ, 60 năm về trước. Còn cháu tôi chắc nó không thể nào hiểu nổi lời ông ru cháu, nhưng nó chìm vào giấc ngủ rất nhanh. Tiếng ru tự ngàn đời, không cần giải nghĩa vì nó là âm điệu đầu tiên của trái tim thương mến.

Người ta đi cấy lấy công

Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề

Trông trời trông đất trông mây

Trông mưa trông gió trông ngày trông đêm

Trông cho chân cứng đá mềm …

Tôi vừa ru cháu vừa suy nghĩ. Làm sao giải nghĩa nổi ca dao. Như bây giờ làm sao giảng cho cháu tôi hiểu thế nào là đi cấy. Ngay cả mẹ nó cũng không chắc đã biết đi cấy là thế nào.

Tôi ngồi dưới gốc bạch dương, mỗi khi có gió thổi rì rào lại nghe một nỗi chuyển động âm thầm truyền qua thớ gỗ; tôi ôm đứa nhỏ trong lòng mà nghe nhịp đập con tim của cháu lưu truyền theo từng nhịp thở.

Trong mấy tháng ở với con cháu ở Mỹ, tụi tôi cứ cố gắng dạy cho mấy đứa nhỏ mấy bài ca dao. Không cần giải nghĩa cứ học thuộc đi là được. Thuộc rồi là một lúc nào đó nó hiểu ra. Như ca dao, có thể mỗi người hiểu mỗi cách, nhưng ca dao vẫn cứ lưu truyền mãi mãi …Một buổi con gái tôi nói: “Bố mẹ cũng phải dạy con thêm mấy bài hát ru nữa, chứ vốn liếng của con ít quá.”

Tụi tôi liền dạy cả mấy mẹ con nó bài ca dao hay nhất, bài “Trèo lên cây bưởi hái hoa … ” Dạy chừng vài ba buổi là mấy đứa nhỏ thuộc liền. Nhưng thuộc trơn tru nhất là đứa nhỏ ba tuổi. Vì nó cả ngày ở nhà được ông bà luôn luôn nhắc nhở, hát đi hát lại suốt ngày. Còn 2 chị nó, đứa 10, đứa 7 tuổi đã tới trường, phải học bài, làm bài, phải chơi với bạn bè cùng lứa, tiếng Mỹ nói vi vút thành ra dễ quên. Như thế cái phần dân tộc con người tuy có tính cách tiên thiên, nhưng chắc chắn phải có phần đắc thủ. Không học tập, rèn luyện thì cái gốc tiên thiên nó cũng mòn đi. Do vậy nên tụi tôi mới tính đi mua một cây bưởi về trồng trong vườn sau nhà tụi nó. Đi mấy buổi mới chọn được một cây bưởi đã bắt đầu chớm nụ, mà là bưởi gốc Biên Hòa. Tôi và bố mấy đứa nhỏ chọn lựa mãi mới tìm được một nơi trồng vừa ý. Trồng ở đầu phòng ngủ mấy mẹ con nhà nó. Sau này cây lớn lên, hoa bưởi sẽ làm thơm nức khuê phòng. Mấy đứa cháu tôi sẽ lớn lên trong mùi thơm hoa bưởi. Mà cứ trông thấy cây bưởi, các cháu lại nhớ “trèo lên cây bưởi hái hoa … “Theo đúng sách do nhà vườn tặng, chúng tôi vun tưới cho cây bưởi điều hòa. Cây sống mạnh và một vài cái nụ đã đơm hoa. Ông bạn tôi, Mai Thảo ở Santa Ana lóc cóc đi xe hỏa về San Diego chơi với tụi tôi. Buổi chiều, ngồi uống rượu ở đầu nhà, gió thoảng nhẹ một làn hương bưởi. Giơ ly rượu lên Mai Thảo vừa gật gù vừa nói: “Cái hương bưởi này được lắm. Nó làm nhớ quê nhà, nhớ chén chè đường, nhớ tháng tám ăn ốc trông trăng có mùi lá bưởi …”

***

Thưa ông bạn,

Như thế là việc trồng một cái cây ăn quả cho đám con cháu ở bên ấy, tụi tôi đã làm xong. Về đây cũng đã được 3, 4 tháng; con tôi nó phone sang là cây bưởi tụi tôi trồng vẫn luôn tươi tốt. Ông con rể tôi mới đây lại trồng thêm một cây hồng nữa, ở gần cây bưởi cho nó có đôi. Cũng là để nhớ hai ông bà bạn của tụi tôi ở bên ấy: anh chị Võ Phiến. Trước khi tụi tôi về Úc, anh chị Võ Phiến có cho một món quà, “những miếng hồng khô nhà làm”. Vườn nhà anh chị có một cây hồng sai trái. Giống hồng ngâm ăn ròn rụm. Ăn không hết, anh chị Võ Phiến mới xẻ ra phơi khô. Miếng hồng khô ăn dẻo mà bùi, có vị ngọt thanh, ăn hoài không thấy ngán. Ở cái xứ sở Hoa Kỳ thiên nhiên ưu đãi, hoa quả nhiều như rừng như biển, có nhiều nhà cam, mận rụng đầy không thèm ăn, bây giờ ăn miếng hồng khô đúng là “của một đồng, công một nén”. Ăn miếng hồng khô cũng là để nhớ quê nhà, xứ Việt Nam đất chật người đông, có được quả tươi trái ngọt thật là quý hiếm, như là thừa hưởng được chút ân huệ của đất trời. Tôi hy vọng vài năm nữa lại được đi chơi sang Mỹ để xem cây bưởi, cây hồng đã lớn tới đâu. Tuổi đã nhiều mà còn được đi đây, đi đó thăm gia đình, bè bạn thì thật là vạn hạnh. Mai Thảo bạn tôi, hôm tạm biệt có nói rằng: “Tụi mình cũng không còn được bao nhiêu lâu nữa đâu. Có dịp nào gặp nhau thì cứ cố mà gặp lại. Nhớ nhé.”

Vâng, thưa bạn ta, tôi vẫn nhớ …

(1992)