Sài Gòn – Người muôn năm cũ

Vietmessenger.com

Văn Quang

Post by Sơn râu 24 Sep 2026

Tết Nguyên Đán là dịp đoàn tụ gia đình và sui gia hàng xóm láng giềng, bạn bè gặp nhau. Trước Tết hầu hết công tư sở thường có buổi tiệc Tất Niên. Đôi khi bạn bè thân mật hơn, họp mặt trong một gia đình nào đó cùng nhau thù tạc “chén chú chén anh”. Sở lớn làm tiệc tùng ở nhà hàng, khách sạn sang trọng, sở nhỏ làm ở quán bình dân, có khi làm tiệc tất niên ngay ở vỉa hè.

Sau giờ tan sở là quán xá nhộn nhịp, nhiều dẫy bàn ghế xếp ngay bên đường, các cô cậu còn nguyên đồng phục kéo nhau đến ăn tất niên rôm rả, những tiếng “dzô, dzô” ầm ỹ, rượu vào lời ra, cứ như chỗ không người.

Lúc đó quên hết mọi ưu phiền trong năm vừa qua, cố đi tìm một hy vọng cho năm mới sắp tới dù chưa biết cái hy vọng nhỏ nhoi đó là gì.

Thời nay nhiều gia đình có thân nhân ở nước ngoài về Việt Nam với nhiều lý do, nhưng hầu hết là muốn gặp lại người thân, thăm viếng mộ tổ tiên hoặc mấy ông bà già đưa con cháu “thế hệ thứ hai thứ ba” về cho biết “xứ Việt Nam là như thế nào”.

Tôi từng có dịp viết: “Riêng cánh già chúng tôi, những ngày cuối năm ở Sài Gòn, thường có bạn bè từ nước ngoài về ghé thăm hoặc “a lô” hẹn nhau ở quán cà phê nào đó rồi kéo nhau ra “đấu láo” chuyện xa xưa, chuyện bây giờ, kẻ còn người mất. Nhiều chuyện cũng “lâm ly” lắm, những lúc đó mới thật sự biết cuộc đời còn đáng sống. Nếu bạn sống ở Sài Gòn như tôi, suốt năm chỉ muốn nằm nhà, muốn “nhắm mắt chỉ thấy một chân trời tím ngắt” cho xong chuyện đời, mới thấy được niềm vui hội ngộ ấy như thế nào”.

Bài này xin kể đôi nét về các cuộc hội ngộ ấy, gọi là chút tâm sự, ghi vài kỷ niệm cuối năm để bạn đọc cho vui những ngày cuối năm và thông cảm với “cánh già”.

Nếu kể tất cả những bạn may mắn ra nước ngoài định cư về thăm tôi từ mấy năm qua thì quá nhiều. Bạn đồng đội, bạn làm báo, bạn ca nhạc sĩ, bạn “giang hồ”, bạn tù mà chúng tôi gọi là “bạn cùng chung một mối căm hờn trong cũi sắt”, không thể kể hết. Tôi chỉ còn biết cảm tạ tấm lòng của các bạn đã nghĩ đến “người ở lại” và xin chỉ kể về vài bạn tôi đã gặp vào dịp cuối năm nay.

Quán Café Bên Hồ Con Rùa

Trước hết là gia đình tu-bíp Hà Xuân Du đưa con cháu về Việt Nam trong kỳ nghỉ cuối năm. “Phái đoàn” của ông có gần 10 người đi từ Nam ra Bắc. Khi con cháu về Mỹ trước, ông bà ở lại thêm vài ngày thăm bạn bè. Bạn của ông hầu hết là gia đình Không Quân còn ở lại Việt Nam.

Hai ông bà đến thăm nhà tôi trên cái chung cư nghèo nàn “muôn năm cũ”, hôm sau ông còn hẹn tôi ra quán café Nghệ Thuật bên Hồ Con Rùa để “tâm sự lẻ”. Chúng tôi chọn quán này vì không có những chân dài phục vụ nên vắng luôn cả những cô cậu choai choai, đầu tóc như tài tử Hàn Quốc, nhạc khua ầm ỹ. Quán này hầu như chỉ có những người đứng tuổi. Chúng tôi nói đủ thứ chuyện “bên này bên kia”, ai sống thế nào, cuộc đời dâu biển ra sao. Nhờ đó có thể biết tin tức khá chính xác về hầu hết bạn bè xưa cũ. Kẻ còn người mất với nỗi ngậm ngùi, niềm nhớ nhung thương tiếc vẫn nguyên vẹn trong ký ức, có những kỷ niệm nhỏ nhặt nhưng không thể phai mờ. Ngồi từ 9 giờ sáng, mãi tới 12 giờ trưa quên cả đường về, mới chợt nhớ đã ngồi “ám quẻ” chủ quán quá lâu.

Rồi cách đây vài hôm, Mai Bá Trác gọi tôi cho biết đang ở Sài Gòn nhưng tất nhiên là “cậu Ba” còn về Đà Nẵng thăm mấy chục mẫu đất xưa. Thế nên chúng tôi đặt cho cái nick name “Cậu Ba Đà Nẵng”.

Ngay sau đó là “thần đồng âm nhạc”… bây giờ đã có râu Hoàng Thi Thao cũng có mặt tại Sài Gòn. Ông này quên địa chỉ mail của tôi nên phải “meo” về Mỹ hỏi Tạ Quang Khôi số điện thoại. Ngay hôm sau ông gọi lại và chúng tôi lại hẹn nhau ở quán Nghệ Thuật, vẫn chuyện ca nhạc sĩ sống ra sao, chuyện đá banh, chuyện tennis. Ông khoái nữ danh thủ quần vợt Ana Ivanovic đẹp chín, dịu dàng. Tôi khoái cô bé Bouchard của Canada trẻ khỏe, xinh đẹp như minh tinh. Nhưng chúng tôi cùng chung nhận định là xem tennis bây giờ giảm thú vị nhiều vì giải lớn nào cũng vào tay mấy đàn anh đàn chị như Novak Djokovic, Serena Williams.

Chuyện tôi muốn kể với bạn hôm nay là chuyện một bài thơ cũ với những người mới.

Chuyện Về Bài Thơ Cũ

Hôm sau Hoàng Khởi Phong vừa về Mỹ đã trở lại Việt Nam, hẹn tôi ở quán café Gió Bắc, cũng lại bên hồ Con Rùa. Biết có Hoàng Thi Thao ở đây nên anh “a lô” cho Thao ra chơi. Thao nói ngay vừa ở quán Nghệ Thuật về đến phòng ngồi với bạn, nhưng rồi anh em cũng kéo nhau ra ngồi “đấu láo”. Lúc nhắc đến bạn cũ, Hoàng Khởi Phong hứng chí đọc ngay một bài thơ xưa mà anh cho là rất thú vị. Tối về nhà, tôi vẫn còn thấy dư âm bài thơ như vương vấn đâu đây. Hôm sau tôi gửi “meo” nhờ Phong chép lại cho tôi bài thơ, anh viết thư trả lời:

“Anh Văn Quang và anh Hà Huyền Chi thân,

Bài thơ này có nhan đề là “Hỏi Mộ” của anh Hà Huyền Chi mà tôi đọc lần đầu trong tập thơ Saut Đêm, xuất bản vào những năm cuối thập niên 60 của thế kỷ trước. Đó là một bài thơ dài hơi, nói về cuộc tình của một cô nữ sinh trong trắng, yêu một người lính Nhẩy Dù.

Phần tôi đọc cho anh Hà Huyền Chi nghe cách đây cỡ hai chục năm và đọc cho anh Văn Quang nghe mới cách đây vài ngày là phần cuối của bài thơ này.

Tôi chép ra đây để mong là anh Hà Huyền Chi có thể tìm lại được nguyên bản. Đoạn cuối ấn tượng đến độ gần năm chục năm sau tôi còn nhớ đầy đủ, những đoạn đầu chỉ nhớ lõm bõm mà thôi”.

Tôi phôn cho Hoàng Khởi Phong nói ngay: “Thằng này là bạn chí cốt của tôi đấy, để tôi meo bảo nó gửi cho tôi nguyên con bài thơ đó”. Hôm sau tôi “meo” cho Hà Huyền Chi và được trả lời ngay. Nhưng bạn tôi viết kiểu chữ như chữ Ả Rập. Tôi phải cho vào trang web “chuyển đổi font chữ Việt online” để đổi mã mới đọc ra chữ:

“VQuang, HK Phong thân,

A/ Máy hư ko bỏ dấu được

B/ Tay hư ko viết dài được (stroke)

C/ Bài Hỏi Mộ tao viết, có vài kỷ niệm vui sẽ kể sau.
Lính dù Hà Huyền Chi vẫn là “ông lão nhảy dù”

Thì ra bạn tôi còn bị ảnh hưởng của cú stroke, tay chân vẫn loạng quạng. Tôi không phải giới thiệu thêm về bài thơ này, bởi bài thơ đã là một câu chuyện tình rất lãng mạn, rất đẹp, rất buồn, chỉ có thể là của một người lính và ra đời trong cuộc chiến của người lính VNCH.

Mời bạn cùng đọc.

— Thơ Hà Huyền Chi – 1963

Khi con chim đầu đàn chập chững bay xa
Để lại đằng sau đôi cánh mỏng
Những tiếng khóc em thơ Những tóc trắng mẹ già
Chuyến độc hành ngày xưa đã trôi vào kỷ niệm
Mang tâm tình của một chàng lính chiến
Nhớ quê hương, thèm những phút giao tranh.
Có một người con gái băng trinh
Tuổi mười sáu, chưa xa lìa sách vở
Yêu phượng đỏ, yêu luôn mầu Mũ Đỏ
Hồn say mê theo dõi bước quân hành
Người con gái học trò
Men yêu vừa độ nở
Gối mộng cuồng si, đêm đêm thầm nhớ
Bóng dáng người yêu qua những canh dài
Và vẫn bâng khuâng lo sợ
Mỗi lần nghĩ đến tương lai.
Nhưng tình yêu của hai người
Không vì núi sông ngăn cách
Người lính Nhảy Dù sau những lần hăng say đuổi giặc
Vẫn nhớ về đôi mắt người xưa
Và những nụ cười sao vỡ
Chiếc dao găm long chuôi Mấy lần ghim trong xác địch
Giờ khắc sâu vào lòng đá lời nguyền
“Cho đến bao giờ cũng chỉ một mình em”.
Người con gái học trò quên dần sách vở
Miệt mài chép những thơ yêu
Cuộc sống hai người thơ mộng biết bao nhiêu
Nhưng người chiến binh nghèo
Cay đắng ngậm mối tình dang dở
Lần đầu tiên cầu hôn
Gia đình nàng từ chối
Người lính Nhảy Dù ôm mối buồn cô độc xin đổi đi xa
Cuộc sống âm thầm nơi hành lang biên giới
Mang theo niềm thương yêu vời vợi
Lời thề xưa trong nếp đá chưa mờ.
Người con gái học trò
Bây giờ mười chín tuổi
Lớn lên bằng tình yêu
Bằng những đau thương hờn tủi
Ba năm dài sống trong vô vọng
Viết hoài thư yêu rồi lại xé đi
Rồi một ngày kia
Người con gái không nguôi niềm thương đau
Nàng đi tìm người yêu cũ
Đẹp làm sao con đường
những kẻ yêu thương đang tìm về nhau
Chiếc cổng đồn rêu phủ
Giữa những hàng dương cao
Cuộc hành trình đã đến ga cuối cùng
Một nghìn hai trăm cây số
Từng bước chân ngập ngừng
Nói lên nhiều thương nhớ.
Nhưng rồi người con gái học trò
Ôm mặt mình nức nở
Vì người yêu không về
Không bao giờ về nữa
Cuộc hành quân sáng nay
Người lính Nhảy Dù đã đền xong nợ nước.
Người con gái cúi đầu lặng bước
Mái tóc tả tơi chiều gió bay
Con đường vào nghĩa địa
Không một vòng hoa trên tay
Bóng nhỏ đổ dài, hoàng hôn lịm chết
Hình ảnh người yêu ba năm về trước
Nhòe giữa bờ mi nước mắt đầy.
Người gác nghĩa địa sau một ngày mệt mỏi
Đã bỏ về uống rượu giải phiền
Nàng đi một mình âm thầm giữa những hàng mộ mới
Bia vô tình chưa kịp khắc họ tên
Nàng hỏi mộ, không mộ nào chịu nói
“Anh đâu rồi, sao chẳng trả lời em?”
Nàng hỏi mộ, không mộ nào chịu nói
“Anh đâu rồi, sao chẳng trả lời em?”
Lời nguyền xưa gửi vào lòng huyệt tối.

Hà Huyền Chi vốn xuất thân từ binh chủng Nhảy Dù, sau 1963 anh chuyển sang ngành Tâm Lý Chiến và làm trưởng Phòng Ấn Họa. Anh sáng tác bài thơ đó lúc anh còn là lính nhảy dù, khoảng 50 năm trước.

Tôi muốn hỏi anh người con gái trong thơ là ai, nhưng thiết nghĩ điều đó không quan trọng nữa. Hãy hình dung ra đó là một nữ sinh Trưng Vương, Gia Long hay Đồng Khánh, Bùi Thị Xuân…

Bây giờ cô có thể đã yên phận bên một gia đình mới, gửi mối tình đầu vào “lòng huyệt tối” và cái “huyệt tối” đó nằm tận cùng trái tim thiếu phụ, không muốn tiết lộ tên thật. Cuộc đời có bao nhiêu mối tình đầu tan vỡ, không nhẹ nhàng như TTKh, chuyện “hỏi mộ” quá đặc biệt bởi tính cách sâu đậm, âm thầm không kém phần cuồng nhiệt. Cái thời mà các “em gái hậu phương thương anh trai tiền tuyến” nói lên giá trị người lính VNCH đối với người dân còn vang vọng mãi tới ngày nay. Câu chuyện tình và hình ảnh trong thơ đẹp như huyền thoại. Với tôi, đó là một bài thơ chỉ có thể có trong thời chiến, nhưng hay trong mọi thời đại.

Về tác giả, Hà Huyền Chi đã có hàng ngàn bài thơ trong hàng chục tập thơ đã xuất bản và có tới 80 pps do Hy Văn trình bày. Những nhà văn nhà thơ quân đội VNCH, mỗi người có một sắc thái riêng. Người ở Không Quân, Hải Quân, người ở Bộ Binh đều toát lên màu sắc riêng của mình như Phan Nhật Nam với Mùa Hẻ Đỏ Lửa còn sống mãi với thời gian. Hà Huyền Chi có hàng ngàn đoản khúc, nhưng chỉ có người lính nhảy dù mới có thể có những rung cảm thật đặc biệt như thế này:

Thân tàu mây vương lắc lư đường trăng
Tôi tìm đâu đây một vết sao băng
Ðể nghĩ về em nhiều đêm không ngủ
Bóng gầy ưu tư đôi mắt thâm quầng
Ðiếu thuốc truyền tay gắn trên môi nhau
Mắt thoáng âu lo nhìn cuối thân tàu
Ngọn đèn màu-xanh-yêu-tinh vụt sáng
Từng hồi chuông ngân rờn rợn da đầu
Vòm trời ngả nghiêng loáng chân mây xa
Ô hay tàu trôi theo sông Ngân Hà
Phóng mình tôi bay qua khuôn cửa nhỏ
Nghe mình chơi vơi lưng dù nở hoa

(Trích Saut Đêm)

Tôi mong có dịp giới thiệu kỹ hơn về Hà Huyền Chi trong những ngày gần đây. Lúc này, ngày cuối năm được gặp lại bạn bè là một hạnh phúc lớn rồi, chẳng còn mong gì hơn nữa.

Năm sau chẳng biết có được gặp lại không.

Nhân dịp này kính chúc quý bạn đọc và tất cả bạn bè cùng thân quyến một năm mới An Khang – May Mắn – Hạnh Phúc.