Đi lấy chồng xa

vietmessenger.com

Huy Phương

Post by Sơn râu 3 Sep 2026

để tưởng nhớ thi sĩ Huy Cận.

Tôi ở Quận Cam, California đã hơn mười năm. Ở đây ra biển không xa mà bóng núi cũng gần, nhưng sao tôi cảm thấy từ lâu nay mảnh đất này hình như thiếu một điều gì.

Có những đêm, thức giấc nghe như có tiếng mưa trên lá và trên cây cỏ, tiếng mưa rào rào như nhắc tôi nhớ lại những đêm mưa thuở nhỏ ở quê nhà, nhưng một lúc sau tỉnh táo, hụt hẫng, tôi bỗng nhớ lại đây là tiếng nước tự động tưới cây trong vườn hàng đêm. Đã lâu lắm, Cali lại có những cơn mưa. Mấy tuần này mưa lại dồn dập ngày này qua ngày nọ, mưa ngày lại mưa đêm. Trời mưa, dù đang nằm nhà hay lái xe trên xa lộ tôi vẫn thấy lòng mình như lắng lại, tiếng mưa như giội sạch, kéo đi những rác rưởi muộn phiền, sau đó, trời đất dịu mát, đường sá sạch sẽ, bầu trời quang đãng và có lẽ người ta có được cái cảm giác bước tới một ngày mới mẻ. Những đêm như đêm nay, tiếng xe cộ đã yên tĩnh, khi lòng không lo nghĩ, thức giấc nghe tiếng mưa rơi trên mái nhà, trong vườn cây,“ trở nghiêng gối nặng hững hờ nằm nghe” lại nhớ thời niên thiếu, yêu những câu thơ mưa của Huy Cận, yêu đến thuộc nằm lòng:

“Đêm mưa làm nhớ không gian,

Lòng run thêm lạnh nỗi hàn bao la

Tai nương giọt nước mái nhà

Nghe trời nằng nặng, nghe ta buồn buồn

Nghe đi rời rạc trong bồn,

Những chân xa vắng dặm mòn lẻ loi

Rơi rơi dìu dịu rơi rơi

Trăm muôn giọt nhẹ nối lời vu vơ …

Tương tư hướng lạc phương mờ

Trở nghiêng gối nặng hững hờ nằm nghe

Gió về, lòng rộng không che

Hơi may hiu bắt bốn bề tâm tư … “

(Buồn Đêm Mưa – Huy Cận)

hay như trong một bài mưa, thơ bảy chữ khác, ít phổ biến hơn:

“Mưa giong buồn sợi xuống lơi lơi

Lạnh của không gian thấm xuống người

Rơi rớt về đây muôn hướng gió

Lòng sầu vạn dặm gió mưa phơi”

(Mưa)

Thế mà giữa hai tuần mưa tầm tã ở quê người, lại nghe tin nhà thơ Huy Cận ra đi. Cái tên Huy Cận, Xuân Diệu, Thế Lữ, Nguyễn Bính, Tế Hanh … nói đến như soi rọi lại một quãng đời niên thiếu như vùng vẫy, lặn hụp trong giòng sông dịu mát của những vần thơ của các thi sĩ, gọi là tiền chiến, được trịnh trọng chép tay trên những trang giấy mỏng xanh, đóng thành tập hay chuyền tay nhau trong lớp học.

Nỗi buồn trong thơ Huy Cận cũng là nỗi buồn của những chàng trai mới lớn, bâng quơ, nhen nhúm chút tình yêu trai gái nhẹ nhàng, hư ảo, không để lại bằng mắt bằng môi, mà bằng một tà áo thoáng qua, chút tơ trời vương vấn hay chút mây trắng trôi qua khung cửa lớp học:

“Gió thổi sân trường chiều chủ nhật;

Ôi! Thời thơ bé tuổi mười lăm … “

Nắng hoe rải nhạt hoa trên đất

Đời dịu vừa như nguyệt trước rằm.”

(Học Sinh)

“Áo trắng đơn sơ mộng trắng trong

Hôm xưa em đến mắt như lòng .. “

… “Em lùa gió biếc vào trong tóc

Thổi lại lòng anh những núi non”

(Áo Trắng)

hay:”

Một hôm gió thổi tình yêu lại

Đứng ngẩn trông vời áo tiểu thơ”

(Học Sinh)

Nhớ tới Huy Cận là nhớ tới “Tràng Giang” có một thời đã là một bài học thuộc lòng ở bậc trung học:

“Sóng gơn tràng giang buồn điệp điệp

Con thuyền xuôi mái nước song song

Thuyền về nước lại sầu trăm ngả

Củi một cành khô lạc mấy giòng.

Lơ thơ cồn nhỏ gió đìu hiu

Đâu tiếng làng xa vãn chợ chiều

Nắng xuống, trời lên, sầu chót vót

Sông dài, trời rộng, bến cô liêu … “

(Tràng Giang)

Một bài thơ của Huy Cận được phổ nhạc, rất phổ biến tại miền Nam trước năm 1975 là bài “Ngậm Ngùi”, nhưng một đôi khi người phổ nhạc quên đề tên tác giả, mà người hát thì chẳng buồn nhớ tới người thơ. Các bạn hãy cùng tôi một chút “ngậm ngùi” nhớ lại:

“Nắng chia nửa bãi chiều rồi …

Vườn hoang trinh nữ xếp đôi lá rầu.

Sợi buồn con nhện giăng mau;

Em ơi! Hãy ngủ … anh hầu quạt đây.

Lòng anh mở với quạt này

Trăm con chim mộng về bay đầu giường

Ngủ đi em, mộng bình thường

Ru em sẵn tiếng thùy dương mấy bờ

Cây dài bóng xế ngẩn ngơ …

Hồn em đã chín mấy mùa thương đau.

Tay anh em hãy tựa đầu

Cho anh nghe nặng trái sầu rụng rơi.”

Thế giới thơ của Huy Cận dịu dàng, mờ nhạt như những bức tranh thủy mặc:

“Đi rồi, khuất ngựa sau non

Nhỏ thưa tràng đạc, tiếng còn tịch liêu.

Trơ vơ buồn lọt quán chiều

Mái nghiêng nghiêng gởi buồn theo hút người”.

(Đẹp Xưa)

Sau 1945, chúng ta ít được đọc thơ Huy Cận vì ranh giới chính trị và sau 1954 là ranh giới Bắc Nam. Trong thời gian này, Huy Cận lên Việt Bắc rồi theo Cộng Sản về nắm chính quyền, tham chính tới chức Thứ Trưởng Văn Hóa. Cũng như các văn thi sĩ, dưới chế độ Cộng Sản, nhất là đối với những người đã được chút ân sủng của Đảng, họ bắt đầu chối bỏ tất cả tác phẩm của mình “trước cách mạng” và bắt đầu đi theo con đường cúc cung tận tụy hết lòng với Bác và Đảng. Có lẽ những bài thơ ca tụng Bác của Huy Cận không nồng nàn, tận tụy như của Tố Hữu, nên chức vụ của Huy Cận cũng là một chức vụ không có mấy thực quyền, trong một chính phủ thường có rất nhiều loại “thứ … “. Mấy câu thơ Huy Cận làm trong thời gian ở Việt Bắc (1948) sau đây thấy không có gì là thơ, mà cũng chẳng có gì là “huy cận”:

“Về đây ở với đồng bào

Người quen ngõ thuộc vui nào vui hơn”

(Quanh Nơi Làm Việc)

hay một bài thơ khác ca tụng đất Nghệ Tĩnh:

“Đất này đất Xô Viết

Đảng mở hội cờ hồng

Tự tuổi vàng đá biết

Mặn nồng tình công nông”

(Gởi Người Bạn Nghệ Tĩnh)

hay loại thơ “chống Mỹ”:

“Giặc Mỹ! Mày hung ác quá chừng!

Bom gieo sạt phố, đổ xiêu tường

Nhưng bao người viết thư tường ấy

Sẽ tống xô mày xuống đại dương.

(Những Lá Thư Trên Tường Hải Phòng)

Nhưng có lẽ rồi trong cuối cuộc đời, Huy Cận, người thơ lãng mạn của thập niên 40 đã làm xao xuyến bao nhiêu con tim “thơ bé tuổi mười lăm”, đã tìm thấy đâu là vĩnh cửu, đâu là giai đoạn. Người ta kể rằng, món “chiến lợi phẩm” quí giá nhất mà Huy Cận đã mang về từ Saigon sau tháng 5-1975 là một cuốn băng sưu tập bài thơ “Ngậm Ngùi” phổ nhạc, một trong những bài thơ “tiểu tư sản, ủy my, thiếu chiến đấu tính” đã vứt đi, qua 8 giọng hát khác nhau của các ca sĩ miền Nam.

Huy Cận đã ra đi, thân xác ông, một người đã từng tham chính trong chế độ, sẽ về nằm vĩnh viễn ở nghĩa trang Mai Dịch chẳng hạn, nhưng có lẽ những giòng thơ “tiền chiến” của ông, những vần thơ của một người làm thơ còn trung thực, chưa biết căm thù hay dối trá, sẽ còn nằm lại trong trí nhớ của chúng tôi, một chút “bâng khuâng trời rộng nhớ sông dài … “

Tháng 2- 2005