Đi lấy chồng xa

vietmessenger.com

Huy Phương

Post by Sơn râu 27 Aug 2026

Khi mở mắt chào đời ta khóc oe oe trong khi mọi người chung quanh ta đều cười. Hãy sống làm sao mà khi ta chết, mọi người đều khóc và ta mỉm cười, mãn nguyện ra đi”.

(phương ngôn Tây Phương)

Một người Việt Nam ở hải ngoại đã đem lại sự vẻ vang cho dân tộc Việt Nam, trong và ngoài nước, trên khắp thế giới. Vẻ vang không có nghĩa là xênh xang áo mũ, bằng cấp đầy mình hay giàu có hơn người, cũng như tiếng tăm ông cũng không có gì là lừng lẫy như một danh ca hay một nhà tỷ phú. Ông đã đem lợi ích lại cho toàn thể chúng ta những người Việt Nam, không chỉ là những người liên quan tới báo chí, sách vở như ký giả, nhà văn mà cả những người độc giả của báo chí, sách vở hay trên internet, không phải chỉ trong thế hệ này mà vấn đề là để lại cho đời sau. Người đó là Kỹ sư Hồ Thành Việt, người cha đẻ của bộ chữ Việt VNI.

Chúng ta cũng biết là vào thời trước, chúng ta làm báo, in sách phải viết bằng tay, xong đưa cho nhà in, giao cho thợ sắp chữ (typo). Người thợ typo đứng trước một hộc chữ abc cùng các dấu chữ Việt, dùng chiếc gắp nhỏ gắp những con chữ và dấu tí xíu được đúc bằng chì, sắp ngược các chữ ấy từng hàng vào một chiếc khay cạn. Xong một trang, người thợ nêm chặt các con chữ yà các góc cho chặt để các con chữ khỏi rơi ra. Muốn đọc bản vỗ (morasse), phải dùng mực lăn lên các con chữ, xong dùng một tấm giấy trắng dày (như loại giấy bản) và tẩm nước đặt lên mặt chữ. Sau đó đặt một tấm gỗ lên tờ giấy bản, dùng một cái búa gỗ vỗ nhẹ lên tấm gỗ để mặt chữ ăn sâu vào tờ giấy bản. Bản chữ ấy gọi là “bản vỗ “được đưa tới cho một ông “thầy cò” (corrector) sửa lỗi. Muốn sửa những chữ sai, người thợ typo lại phải gắp ra từng con chữ sai và chêm những con chữ đúng vào lại trong bảng chữ. Vào khoảng 1970, kỹ thuật in tiếng Việt tiến bộ hơn bằng kỹ thật “monotype”, người thư ký đánh máy vào một chiếc máy “xuyên phiếu” với những cuộn giấy có bấm những lỗ nhỏ. Gài giấy xuyên phiếu này vào máy đúc, máy này sẽ đúc từ chì lỏng từng chữ một và tự động sắp lại từng hàng và đẩy ra ngoài, xếp lại từng trang như ý muốn của người đánh máy.

Tuy vậy, vẫn phải dùng bản vỗ như cách trên và khi sửa bài lại cũng phải gắp từng con chữ ra. Hồi đầu năm 1976, người Việt định cư tại hải ngoại phải làm báo bằng cách đánh máy chữ, xong bỏ dấu bằng tay (vì ít ai chạy loạn mà xách máy chữ có dấu tiếng Việt theo), rồi mới đem đi chụp lại theo kỹ thuật “offset”.

Đến năm 1980, kỹ thuật PC, IBM và Macintosh ra đời nhưng bộ chữ Việt cũng còn là vấn đề nan giải, nếu không có tiếng Việt thì chúng ta lại phải đánh dấu Việt cho từng bài. Tuy bộ chữ Việt đầu tiên Việt Nam Labs là do kỹ sư Nguyễn Nam Việt tạo ra, nhưng năm 1984, ông Hồ Thành Việt đã thành công cấu tạo bộ chữ Việt VNI dùng cho DOS qua nhu liệu Ventura của Mỹ dễ dùng và được coi như hoàn chỉnh nhất … Sau đó, Ông Hồ Thành Việt lại cấu tạo được bộ VNI Word để dùng trong Ventura, Microsoft Word, Page Maker, Corel, Excel … và theo liền với Window 3.1, 95, 97, 98, 2000, ME, XP. Ngày nay ta có thể đổi từ kiểu chữ khác ra VNI, đọc và gởi tiếng Việt trong e-mail. Ông Hồ Thành Việt cũng là tác giả các nhu liệu cho trẻ em học tiếng Việt, Lịch Ông Đồ, Thầy Cò, Chính Tả Tự Điển, Tự Điển Anh-Việt, Việt-Anh. Sự nghiệp đang dở dang của ông là bộ Phonic VNI dành cho trẻ em học tiếng Việt. Ông Hồ Thành Việt sinh ngày 20 tháng 7-1955 tại thành phố Nha Trang. Ông định cư tại Mỹ năm 1975. Nhìn thấy nhu cầu ngôn ngữ Việt Nam trên toàn thế giới phải đi cùng với sự tiến bộ của kỹ thuật computer với những nhu liệu càng ngày càng đa dạng, nên đã lập ra công ty VNI chuyên sản xuất software với nhiều font chữ tiếng Việt có dấu để cho hầu hết người Việt trên thế giới dùng. Là người Việt, chúng ta phải nhớ ơn ông. Học vấn của ông không phải dành để nuôi sống bản thân ông và gia đình, cũng không phải mơ ước cho chuyện làm giàu, nhưng ông có tâm nguyện làm một việc gì cho người Việt, cho đất nước trong nhu cầu thông tin, văn hóa. Ta sẽ coi Ông như là một chuyên viên kỹ thuật hay như một nhà văn hóa mà chúng ta và thế hệ sau này của Việt Nam phải mãi mãi mang ơn.

Ông Hồ Thành Việt đã qua đời tại tư gia vào tối thứ năm 28 tháng 8 năm 2003 vì bệnh ung thư phổi, hưởng thọ 48 tuổi. Ông ra đi, phải nói là đang lúc ông còn quá trẻ, quá trẻ vì hai con của ông còn nhỏ, quá trẻ vì ông là người đang làm việc, chưa được nghỉ ngơi, quá trẻ vì nếu còn sống ông sẽ có nhiều cống hiến nữa cho đời, cho con người, nói trong phạm vi nhỏ là con người Việt Nam. Nghe nói những ngày sau này, ông Hồ Thành Việt chú trọng nhiều về tâm linh và đã tìm cách giúp đỡ cho những bạn trẻ nghèo hiếu học ở Việt Nam. Trước khi chết, ông cũng đã nhắn gởi bạn bè thân thuộc đừng mua hoa để tiễn ông, mà số tiền đó để giúp cho những người nghèo khó, thiếu may mắn đang còn ở Việt Nam. Con người khiêm nhường và nhỏ nhoi đó đúng là một con người đã làm nên vẻ vang cho chúng ta, cho dân tộc Việt, không phải theo cách nói của “bộ tự điển khoa bảng Việt Nam”. Ông đã không “vẻ vang” theo kiểu của những nhà đại khoa bảng, có nhiều bằng cấp, tốt  nghiệp từ những đại học danh tiếng, nhưng chưa hề có một phát minh có ích cho con người, suốt cuộc đời chỉ lo kiếm tiền, phục vụ cho bản thân và gia đình, chưa hề giúp đỡ ai, chưa hề phải nghĩ làm một điều gì đó có ích cho quốc gia, dân tộc, nói riêng là những người xung quanh mình.

Đành rằng cha mẹ nuôi cho con ăn học, không những muốn cho con sau này có nghề nghiệp ổn định để nuôi thân, mà còn muốn con trở thành người, lẽ cố nhiên là một người có ích cho xã hội. Đương nhiên ông Hồ Thành Việt cũng làm thương mãi nhưng việc thương mãi do công ty của ông chủ trương là một việc làm cho văn hóa Việt Nam. Những nhu liệu của công ty ông bán ra vừa túi tiền của một người bình thường, đó là chưa nói đến tệ nạn sao chép mà công ty VNI không thể nào kiểm soát được. Các cơ quan truyền thông ở hải ngoại đã loan tin ông mất với hàng tựa lớn với tất cả niềm thương tiếc. Họ thật sự đã mang ơn ông và công ty của ông đã mở ra cho họ một phương tiện hoàn hảo cho công việc đưa đến tay người đọc những thông tin và kiến thức hàng ngày. Ở trong nước, nếu giới truyền thông lệ thuộc nhà nước, còn là những người tử tế, những người đàng hoàng, nếu không vì đường lối của Đảng và Nhà Nước là luôn luôn dị ứng với những công trình văn hóa của hải ngoại, sẽ phải nêu lên công việc của VNI mà sách báo phải mang ơn.

Ông Hồ Thành Việt đã sống giản dị và ít tiếng tăm, cho nên nhiều người hôm nay đang gõ key board, dùng bộ chữ VNI mà không hề biết tới ông. Những dòng chữ mà tôi viết cho các bạn đọc hôm nay là do công sức của một người vừa mới qua đời hôm qua. Đêm nay, trên thế giới bao nhiêu người Việt đang đọc sách báo, gởi thư qua e-mail, các nhà in đang ấn hành tờ báo cho ngày mai, các đài phát thanh truyền hình đang dịch tin ra tiếng Việt cho các xướng ngôn viên đọc trong giờ phát buổi sáng. Dòng đời vẫn lặng lẽ trôi, những công trình tim óc nào phục vụ cho nhân loại sẽ còn tồn tại mãi mãi với thời gian. Thứ bảy vừa qua, gia đình, bạn bè và anh em trong giới truyền thông đã đưa Ông về yên nghỉ trong nghĩa trang ở ngay trong vùng Little Saigon, nơi hiện nay có ít nhất là hai mươi tờ báo, mười chương trình phát thanh, năm đài truyền hình hằng ngày đang dùng bộ chữ VNI của ông. Nơi ông yên nghỉ rất gần với những văn nghệ sĩ của hải ngoại, những người như nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng, lúc mất đã hơn sáu mươi tuổi, nhưng vẫn còn là trẻ vì ông còn những hoài bão lớn lao, những công việc chưa hoàn thành, hình như trong địa hạt âm nhạc với những sắc thái của riêng ông, chưa ai thay thế được. Ông Hồ Thành Việt có lẽ là một người còn muốn sự sống vì những công trình của ông cống hiến cho con người Việt Nam chưa hoàn tất, ông ra đi trong sự thương tiếc của mọi người. “Người hiền chết sớm”, người Việt Nam hay dùng thành ngữ này để tỏ lòng thương tiếc những người đức hạnh và sống hữu ích (vì sống không hữu ích thì người đời đâu có quan tâm). Hiện nay con đường Moran ở thành phố Westminster được mệnh danh là con đường Phạm Ngũ Lão xưa kia của Saigon, phải chi tôi có quyền tôi sẽ mang tên Hồ Thành Việt để đặt tên cho con đường đó.

Thương tiếc ông Hồ Thành Việt, tôi chỉ có khả năng viết vài dòng này của một kẻ biết ơn để tiễn đưa ông. Ông chính là người “đã mỉm cười thanh thản ra đi trong tiếng khóc của mọi người thương tiếc.”