Xin tha cho ông Mạnh Thường Quân

vietmessenger.com

Huy Phương

Đời Đông Châu, nước Tề có Tướng Quốc Mạnh Thường Quân là người chiêu hiền đãi sĩ, tân khách theo về đông như chợ. Khách chia làm ba đẳng: Thượng đẳng là “đại xá” là thượng khách có thể dùng được, trung đẳng là “hạnh xá” bữa cơm có chất tươi mà không được đi xa mã, hạ đẳng là “truyền xá” cho có cơm trắng ba bữa mà không có cá thịt.

Lúc ấy có Phùng Hoan, người nước Tề mặc áo rách, đi dép cỏ tìm đến xin vào ra mắt Mạnh Thường Quân. Họ Mạnh cho xếp Phùng Hoan vào hạng truyền xá, từ đó Phùng Hoan thường vỗ gươm hát đòi bỏ đi vì hạng này chỉ có cơm muối mè và canh không người lái, lên tới bậc trung đẳng lại hát đòi Lexus vì đi bộ mỏi cẳng. Mạnh Thường Quân cho đây là bậc hiền tài đãi Phùng Hoan tới bậc thượng đẳng. Lúc nhà Mạnh Thường Quân, tiền bạc chỉ còn đủ dùng trong một tháng, họ Mạnh mới nghĩ đến việc nhờ người đến ấp Tiết đòi nợ giúp mình. Người đại xá trưởng đề cử Phùng Hoan và cho rằng Hoan chưa tỏ ra là người tài giỏi gì nhưng vốn tính thật thà có thể dùng được. Dân ấp Tiết hầu hết đều là con nợ của Mạnh Thường Quân, nghe Phùng Hoan đến nói việc đòi nợ, đem nộp trả có hơn mười vạn đồng. Phùng Hoan lấy số tiền này mua rượu, thịt, rao yết nhà nào có nợ chưa trả hãy đem giấy nợ đến công đường. Những nhà nghèo không thể trả nổi nợ, Phùng Hoan cho đem đốt hết giấy nợ, thảy đều quỳ lạy hoan hô, mang ơn đức của Mạnh Thường Quân. Mạnh Thường Quân nghe tin quá giận, đòi Phùng Hoan về, Phùng Hoan báo tin cho họ Mạnh biết không những chỉ thu được nợ mà còn thu cả đức cho Mạnh Thường Quân nữa. Mạnh Thường Quân giận lắm nhưng không nói gì chỉ lạy tạ ơn Phùng Hoan.

Ít lâu sau vua Tề nghe lời gièm pha, thu tướng ấn, đày Mạnh Thường Quân về đất Tiết, tân khách thấy Mạnh Thường Quân hết thời, bỏ đi cả, chỉ có Phùng Hoan vẫn theo hầu bên cạnh. Về đến đất Tiết, dân chúng mang ơn đức của họ Mạnh, trăm họ già trẻ dắt nhau ra chào đón, dâng rượu thịt, hỏi han sức khỏe, lúc bây giờ Mạnh Thường Quân mới quay sang cám ơn họ Phùng, mới biết mua đức là như vậy.

Ngày nay, nói tới Mạnh Thường Quân là nói tới người trọng nghĩa khinh tài, có lòng nhân, luôn luôn giúp đỡ người khác, nhất là những kẻ khó khăn không gặp thời. Người đời nay, thường là “Hán(g) rộng”, thằng đểu giả thì gọi là Sở Khanh theo tích Kiều, người nóng giận thì gọi là Trương Phi theo điển Tam Quốc, anh chàng nào mới móc hầu bao cho năm ba đồng thì đã gọi là Mạnh Thường Quân. Gọi thằng Sở Khanh thì được, gọi chàng nóng nảy cũng chẳng sao, nhưng gọi tên ông Mạnh Thường Quân trong những vụ linh tinh thì quả là tội nghiệp cho danh thơm của ông Mạnh Thường Quân bên Tàu, lừng danh tới mấy nước. Có người giúp hội Cổ Nhạc $20.00 cũng được gọi là Mạnh Thường Quân, giúp thương phế binh $10.00 cũng Mạnh Thường Quân.

Chúng ta không căn cứ vào số tiền vì “của ít lòng nhiều”, tấm lòng nhân ái mới đáng quí, nhưng thường thường chúng ta hay lạm dụng danh từ, thích “dao to búa lớn”, tâng bốc quá đáng. Nếu trong một buổi trình diễn văn nghệ và sau đó bán băng nhạc, nhiều người đến mua băng và xin chữ ký của ca sĩ hay nhạc sĩ, đó là “thuận mưa vừa bán” không có gì phải cám ơn các vị “Mạnh Thường Quân”. Hồi anh em cựu tù nhân mới đến định cư trên đất Mỹ, những buổi nhóm họp đều có nhiều vị “Mạnh Thường Quân” đến cho một hai trăm đô la, nhưng lại yêu cầu ban tổ chức cho đăng đàn, ôm máy vi âm nói hằng giờ không dứt về cái tôi cái ta, hay đảng ta, đảng tôi thật là tội nghiệp cho lỗ tai mới tới đang còn dật dờ giữa ngày và đêm, đang còn bỡ ngỡ giữa xứ lạ quê người.

Trong khi tiếng Việt chúng ta quá giàu có thể chọn những tiếng rất thích ứng cho những trường hợp có người mở hầu bao giúp đỡ chút đỉnh thể hiện lòng tốt (hảo tâm), hay giúp phương tiện cho các hội đoàn, tổ chức trong những việc này việc nọ, chúng ta có thể dùng chữ “ân nhân”, “những vị hảo tâm”, hay khá hơn là “những tấm lòng vàng” cũng là quá đủ rồi.

Xin tha cho Ông Mạnh Thường Quân.