Sài Gòn-Người muôn năm cũ

Vietmessenger.com

Văn Quang

Post by Sơn râu 19 Aug 2026

Nhiều người đã biết Trần Thiện Thanh có hai tên: một tên thật cho sáng tác nhạc và một biệt danh Nhật Trường là ca sĩ khi đứng trên sân khấu. Bạn bè thường gọi anh là Nhật Trường, chứ ít ai gọi tên “cúng cơm”.

Trong số ca khúc của anh có Chân Trời Tím, anh làm ngay sau khi đọc truyện dài đó của tôi. Tôi nhớ không lầm thì người đầu tiên hát bài này là nữ danh ca Minh Hiếu và đó cũng là ca khúc thành công nhất của cô. Tôi cũng nhớ rất rõ là hồi đó, những năm 1966-1967, mỗi khi tôi đi cùng các bạn lên vũ trường Paramount hoặc Ðại Nam của ông chủ Tú Vopco thì Minh Hiếu thường hát bài này. Nhật Trường còn cẩn thận ghi thêm cả một đoạn tôi đề ngay trang đầu cuốn Chân Trời Tím và Minh Hiếu không bao giờ quên đọc lại giữa ca khúc như lời nhắn gửi cho cuộc tình không bao giờ đến đích:

“Anh yêu những chân trời tím; màu tím thắm thiết của yêu thương, của hai đứa chúng mình đi vào tình yêu, đi vào kỷ niệm. Anh sẽ đưa em tới đó, anh sẽ sống bên em như màu tím và chân trời, nhưng anh biết không bao giờ chúng mình tới đó”.

Nghe như tiếng thở dài của những người yêu nhau nhưng lại biết tất cả chỉ là vô vọng. Họ gặp nhau quá muộn hoặc… có hàng ngàn lý do để không bao giờ được ở bên nhau. Một thời bản nhạc đó đã vẫy vùng trong làng ca nhạc của miền Nam Việt Nam. Nhưng có nhiều người hỏi tại sao một bản nhạc hay như thế lại không phải là nhạc chính cho phim. Vì Trần Thiện Thanh không bán ca khúc cho hãng phim hay vì một lý do nào khác?

Chuyện Tréo Ngoe

Khi Trần Thiện Thanh cho trình làng bản nhạc đó thì chưa bao giờ chúng tôi nghĩ đến chuyện làm phim Chân Trời Tím. Một hai năm sau, hãng phim Liên Ảnh mới được tổng giám đốc Quốc Phong tập hợp lại để làm phim. Bản nhạc của Trần Thiện Thanh ra đời từ mấy năm nên đã thành cũ. Trong khi Liên Ảnh có tới 7 ông chủ hãng, mỗi người một ý, nhiều ông muốn có một bản nhạc mới cho cuốn phim CinemaScope đầu tiên ở Việt Nam. Vì thế họ quyết định nhờ Phạm Ðình Chương làm nhạc chính cho phim. Bởi vậy mới có chuyện tréo ngoe là bản nhạc Chân Trời Tím không phải là nhạc chính cho phim, thay vào đó là Nửa Hồn Thương Đau của Phạm Ðình Chương với câu mở đầu “nhắm mắt chỉ thấy một chân trời tím ngắt, chỉ thấy lòng nhớ thương chất ngất…”

Tôi cho rằng Hoài Bắc cũng gửi tâm sự thật sâu kín nhất của mình vào ca khúc đó.

Với tôi, cả hai bản nhạc đều có giá trị rất riêng nhưng cùng một tâm sự và đều xứng đáng là nhạc chính của phim. Tuy nhiên, nếu tôi có toàn quyền chọn ca khúc cho phim thì tôi chọn Chân Trời Tím của Trần Thiện Thanh và người trình bày ca khúc là Minh Hiếu. Bởi dù sao bản nhạc đó cũng đánh dấu thời kỳ ra mắt của cuốn truyện đã góp phần vào việc làm cho cuốn truyện được nhiều người biết đến và nhắc đến hơn. Nhưng tôi không có quyền hành gì trong việc lựa chọn này. Tất nhiên nói thế không phải không thích nhạc Phạm Ðình Chương mà thật ra tôi “mê” nhạc của Chương hơn cả nhiều ca khúc tiền chiến khác. Trong đó tôi mê bài anh phổ nhạc thơ Ðinh Hùng: “Chưa gặp em tôi vẫn nghĩ rằng, có người con gái đẹp như trăng. Tóc xanh ủ bóng dừa hoang dại, âu yếm nhìn tôi không nói năng…”

Còn nhạc Trần Thiện Thanh tôi lại thích Khi Người Yêu Tôi Khóc. Lần đầu nghe bản nhạc này xong, tôi gặp Nhật Trường bèn gật gù ngay: “Bản nhạc của ông làm tôi buồn suốt buổi tối hôm qua đấy”. Nhật Trường thủ thỉ: “Tôi còn buồn hơn ông”. Suy nghĩ một chút, anh “tổng kết” những cuộc tình: “Cái số tôi cứ đụng yêu là muộn ông ạ”. Tôi “triết lý vụn”: “Yêu muộn cũng có cái thú của yêu muộn chứ, ông tưởng cứ yêu sớm là hạnh phúc cả hay sao”. Nhật Trường nhún vai: “Nhưng dù sao cũng đỡ vất vả, chứ tôi thấy cái thân tôi mỗi lần hẹn hò là một lần phải bày binh bố trận như sắp ra chiến trường. Chiến thuật chiến lược phải tinh thông. Hồi hộp lắm”. Tôi hiểu Nhật Trường muốn ám chỉ điều gì. Tôi nháy mắt móc lò: “Suy cho cùng thì đôi khi chính anh cứ tìm lối đoạn trường mà đi”. Còn tôi, tôi thích phóng xe giữa xa lộ. Vì thế nên có ông bảo tôi “nhiều tàu”, chứ nếu các ông ấy cứ đàng hoàng dắt tay nhau đi giữa phố, phóng xe ra xa lộ cho mọi người cùng nhìn giữa thanh thiên bạch nhật, đừng có “múa võ trong bóng đêm” hay nói như nhà văn Tạ Quang Khôi là những anh chuyên đi “lái ké”, chưa biết chừng có ông còn “nhiều tàu” gấp hai tôi.

Sự Cảm Thông

Khi tôi về làm tại Ðài Phát thanh Quân Ðội, Nhật Trường làm tại Phòng Văn Nghệ Cục Tâm Lý Chiến. Tôi gặp anh để ngỏ ý xin anh về ban nhạc của Ðài Phát Thanh cho đúng với khả năng của anh, nhưng anh từ chối với lý do “làm ở phòng Văn Nghệ dễ chịu hơn, giờ giấc không trói buộc”. Sau đó anh nhỏ nhẹ nói tiếp: “Thật ra ông mới về nên chưa biết chứ ở bên Ðài nhiều chuyện phức tạp lắm. Mà tôi thì không muốn dây dưa, không muốn cạnh tranh với ai cả”.

Tôi thông cảm ngay bởi hồi đó Phòng Văn Nghệ của Cục Tâm Lý Chiến chiếm một gian nhỏ sát với Ðài Quân Ðội. Công việc của nhân viên có phần nhàn nhã hơn, không cứng nhắc và đôi khi xô bồ tấp nập như không khí hàng ngày của đài phát thanh. Tuy vậy tôi và Nhật Trường vẫn có nhiều dịp gặp nhau. Mỗi khi anh có một bản nhạc nào mới, anh thường sang khoe với tôi và tôi cũng có nhiều vấn đề về nhạc của Ðài cần có ý kiến của anh. Dù không hay đi ăn, đi chơi với nhau, nhưng tình cảm vẫn gần gụi.

Tôi nhớ vào một đêm rằm Trung Thu, xe tôi bị hư, Nhật Trường phải trực ngoài cổng cơ quan nên tôi mượn xe anh đi. Giữa đường, xe cũng hư nốt. Thế là nguyên một đêm Trung Thu tôi phải sửa luôn một lúc hai cái xe.

Một Người Thầm Lặng

Có một thời kỳ Nhật Trường “được” biệt phái lên Quân Đoàn 2 ở Pleiku. Anh lẳng lặng đi không nói với ai nửa lời dù biết “đi là chết ở trong lòng một ít”. Khi tôi biết thì mọi chuyện đã muộn. Đến nay tôi vẫn còn ân hận vì điều này. Nhưng bản tính Nhật Trường là như thế. Anh không bao giờ nhờ vả ai, không cần ai giúp mình bất kể về phương diện nào.

Khi tôi ở “trại cải tạo” ra, năm 1987, Nhật Trường vẫn ở Sài Gòn. Anh nhắn vài người bạn và cho tôi số điện thoại nhà anh. Hồi đó dân Sài Gòn có điện thoại là bảnh rồi. Tôi điện thoại cho Nhật Trường. Anh cho biết đang ở bên Bến Phạm Thế Hiển và ngỏ ý đón tôi sang chơi. Nhưng tôi quá bận rộn vì mưu sinh nên chưa có thì giờ sang chơi với anh được. Lần thứ hai anh nói: “Tôi nhớ Chân Trời Tím lắm”. Chúng tôi cùng hiểu anh nhớ những gì, không hẳn là chỉ có thế, còn cả một quãng đời chúng tôi sống cùng nhau. Lần sau cùng anh điện thoại cho tôi, không nói là mình đi Mỹ, chỉ có vẻ ngập ngừng rồi bùi ngùi: “Có lẽ còn lâu tôi mới gặp được ông, tôi về quê sống ông ạ”. Tôi hỏi lại: “Nghe nói ông sống dễ chịu lắm mà”. Nhật Trường buồn bã: “Chỉ là cái bề ngoài thôi, bây giờ thì chịu hết nổi rồi. Tôi về quê cho khỏe, ông cứ biết thế thôi”.

Ừ thì biết thế, anh em lúc này mỗi người một hoàn cảnh riêng, làm sao biết đằng sau cuộc sống là những gì. Song tôi vẫn nghĩ là anh về Phan Thiết vì từ lâu tôi nghe nói “quê hương bản quán” của anh là xứ sản xuất ra nước mắm nổi tiếng này. Phải một thời gian sau tôi mới biết là anh đi Mỹ.

Bẵng đi một thời gian dài, tôi không được tin tức của Nhật Trường và trong những CD “nhạc hải ngoại” bày bán ở Việt Nam cũng ít thấy anh xuất hiện.

Nay thì được tin anh đã vĩnh viễn ra đi. Tin buồn ấy đến với tôi quá muộn và cũng chưa có gì là chắc chắn.

Tôi điện thoại hỏi Trần Thiện Hiệp đang ở Thủ Ðức. Từ lâu tôi cứ yên trí Hiệp là anh ruột của Trần Thiện Thanh.

Hiệp xác nhận tin đó và cho biết thêm ngày 19-5 ở Mỹ mới làm lễ hỏa thiêu rồi sẽ đưa tro cốt về Lâm Ðồng. Khi tôi viết bài này, ngày 22-5, Trần Thiện Thanh vẫn chưa trở lại với quê hương. Lúc này tôi mới biết thêm Hiệp chỉ là anh em thúc bá của Nhật Trường.

Hiện bà mẹ Trần Thiện Thanh đã ngoài 80, vẫn còn sống ở Lâm Ðồng bên cạnh nhà cô em gái anh là Như Thủy. Căn nhà đó do chính Nhật Trường làm ra từ thời xưa, đối diện với sở Nông Lâm Súc ngay đại lộ. Họ hàng nhà Trần Thiện hiện đã tề tựu đông đủ để chờ đón người con trở về đất mẹ.

Trần Thiện Hiệp kể lại về người em của mình: “Nó đào hoa từ nhỏ đấy, ông ạ. Ngày xưa tôi với nó sống chung và học chung. Nhưng nó chỉ mê đàn địch suốt ngày. Ðến nỗi ông chú tôi nện nó một trận vỡ bung cả cái thùng đàn guitar. Sau này, anh em mỗi người một chí hướng, nhưng rồi cũng gặp nhau ở cái duyên thơ nhạc. Nó phổ nhạc bài thơ “độc hành” của tôi và làm trong cassette đầu tiên khi đặt chân đến đất Mỹ. Gần đây nghe tin nó bệnh nhưng không ngờ nó “đi” nhanh thế”.

Chúng tôi cùng bùi ngùi nhớ hình ảnh một nghệ sĩ hiền hậu, có cuộc sống gần như lặng lẽ, nhưng có những đợt sóng ngầm và đời sống nội tâm khá dữ dội. Tôi nghĩ đến bà mẹ già giờ này vẫn mong ngóng đón đưa con trở về, ngoan ngoãn, yên lặng, nằm lại trong vòng tay mẹ như tuổi ấu thơ, không bao giờ đi nữa.

(Sài Gòn 22-5-2005)