Đi lấy chồng xa

vietmessenger.com

Huy Phương

Post by Sơn râu 16 Aug 2026

Tôi có một người bạn nguyên là kỹ sư ở Saigon trước tháng 4-1975, sang đến Mỹ muộn màng, bạn tôi không đi học trở lại được cũng như không kiếm được một việc làm có đồng lương vừa ý. Từ đó bạn tôi sinh ra chán đời, nói những lời khinh bạc, nhất là khi thấy những người trước đây có địa vị thấp kém hơn mình nay lại thành công giàu có trên đất Mỹ, vừa than thân trách phận, vừa mỉa mai người khác bằng hai tiếng “đổi đời”.

Một ông Đại Tá nhất định không chịu làm trong một nhà hàng của một người lính dưới quyền ông thuộc đơn vị cũ đến Mỹ từ năm 1975, khi người này ngỏ ý muốn giúp đỡ cho ông trong những năm đầu mới sang đây theo chương trình H.O. Theo ý ông, “thà chết còn sướng bơn … ” và cũng than trách, thốt lên hai tiếng”đổi đời”.

Từ sau năm 1975 cho đến nay, người ta nghe nhiều tới hai tiếng “đổi đời”, hàm ý bao nhiêu nỗi chua xót, đắng cay, cũng không kém phần mỉa mai của người đời. Anh thợ bẻ ghi hỏa xa bây giờ là Tổng Bí Thư của cả nước:”đổi đời”. Cô hàng thịt lên làm Giám Đốc xuất nhập cảng: “đổi đời”. Chàng cần vụ trong kháng chiến ngày nào bây giờ là Giám Đốc Công An thành phố: “đổi đời”. Đó là thứ “đổi đời”, mà khi khinh ghét, người ta dùng thành ngữ “chó nhảy bàn độc” để ám chỉ đối thủ. Trái lại không thiếu những con người đổi đời đi xuống. Ông Tỉnh Trưởng ngày xưa đi làm thợ sơn hay security gác cổng: “đổi đời”. Vị Thẩm Phán vào xin một chân cắt chỉ trong shop may: “đổi đời”. Con sen nhà ta ngày nào, bây giờ là triệu phú trên đất Mỹ: “đổi đời”. Một trung sĩ trong đơn vị cũ bây giờ là luật sư:”đổi đời”. Theo quan niệm đắng cay này, những con người ngày trước, giàu có, học thức phải là những người có địa vị, ăn trên ngồi trốc vĩnh viễn, cha truyền con nối, còn những thằng “quần rách áo ôm”, xuất thân bần cùng sẽ phải chịu cảnh nghèo hèn từ đời nọ sang đời kia cho hết kiếp. Điều này người ta đổ cho tại, bởi, vì số mệnh, cho tiền kiếp, cho phúc đức, cho thành quả tu hành.

Đất nước nào có chiến tranh, thay đổi kẻ cầm quyền liên tục, có đàn áp, trả thù … thì đất nước đó có nhiều chuyện “đổi đời” hơn cả. Sau tháng 4-1975, ngoại trừ những viên chức, sĩ quan, tham nhũng, bóc lột thì đi tù mà gia đình vẫn giàu sang, của ăn của để, còn ra khi thất thế thì trung tá cũng đạp xích lô, luật sư cũng phải bán chợ trời, cô giáo cũng phải bán xôi trước giờ vào lớp. Đó là cái giá phải trả khi chế độ cầm quyền đã thay đổi và người của chế độ mới không cần trọng dụng chữ nghĩa và đầy lòng căm thù muốn đày đọa trả thù những người thua trận. Tuy vậy, ngày nay những chuyện “đổi đời” đã xẩy ra cho cả hai phía, người thắng và kẻ bại trận. Nếu cái anh chàng bỏ gia đình vào bưng, chịu mươi năm tù, ăn hầm ở hố, sau ngày cướp chính quyền có được bổng lộc, địa vị, hay anh hạ sĩ quan nhà nghèo ngày trước, sang đây có công ăn học trở thành kỹ sư, thì cũng không có gì là vô lý. Một người đàn bà trong thời chiến, lỡ lầm hay hoàn cảnh xô đẩy, sinh ra một đứa bé lai đã phải chịu bao nhiêu búa rìu dư luận, sống trên sự khinh khi, dè bĩu của thiên hạ và trong nỗi cay đắng, chịu đựng của gia đình. Khi Cộng Sản vào Saigon, thân phận đứa con lai càng bị khinh bạc, rẻ rúng. Nhưng đến một thời điểm “đổi đời” nào đó, người thiếu phụ đó có cơ hội mang con lên máy bay, xuất ngoại, thì chính việc này cũng ngoài tầm mơ ước của bao nhiêu cán bộ Cộng Sản và những người trước kia đã từng lên án, rẻ rúng về gia đình đứa con lai.

Một người cựu sĩ quan miền Nam vừa ra khỏi nhà tù Cộng Sản phải mưu sinh bằng nghề đạp xích lô hay chạy xe ôm trong nhiều năm, bỗng một ngày nào đó “đời đổi” mang được gia đình đi định cư tại Mỹ, làm lại cuộc đời, con cái ăn học thành đạt. Những sự “đổi đời” như thế xứng đáng biết bao nhiêu! Có người cho rằng ở Mỹ không có chuyện “đổi đời” vì quốc gia này ổn định, không có chiến tranh, giá trị các nấc thang xã hội vững chắc. Tuy nhiên chúng ta vẫn thấy nhiều người buôn bán lỗ lã, khai khánh tận, đôi khi phải vào tù. Nhiều người homeless đứng ở ngã tư đèn xanh đèn đỏ ngữa tay xin tiền, trước đây có khi cũng đã có một thời oanh liệt.

Một người nghèo túng phút chốc trúng số bỗng “đổi đời” trở thành nhà triệu phú, nhưng nhà “triệu phú” này cũng có thể phút chốc “đổi đời” trở thành một kẻ không nhà vì cờ bạc, ma túy. Qua cơn bão Katrina vừa rồi, nhiều người có cơ sở buôn bán giàu có, bỗng trở thành trắng tay, có khi phải nhờ tới trợ cấp xã hội của chính phủ nữa là khác. Vậy thì có gì đâu phải ngạc nhiên. Người ta vẫn thường nói “sông có khúc, người có lúc”, đời ai suông sẻ, tươi đẹp mãi cho những kẻ khốn cùng phải triền miên trong bất hạnh. Vậy thì thấy một người lính cũ trong đơn vị hôm nay thành đạt là điều nên mừng, vì sao lại mỉa mai.

Cũng như đời ta không lẽ mãi mãi đi lên mà không có một thời kỳ thất bại? Hiểu được chuyện đời như thế có mấy người làm được. Trong quãng đời sống dài năm bảy mươi năm, chúng ta có bao nhiêu điều bất ngờ không thể nào đoán trước được. Ngày 30 tháng 4-1975 đối với nhiều người vẫn là một chuyện bất ngờ đến tê dại. Thời gian nằm trong nhà tù Cộng Sản, mấy ai nghĩ được cỏ ngày lên máy bay đến Mỹ.

Chuyện “đổi đời” là những chuyện “sông kia rày lấp nên đồng”, là chuyện “thương hải biến vi tang điền”, để thấy cuộc đời này là vô thường, chẳng có gì vĩnh viễn.