Đi lấy chồng xa

vietmessenger.com

Huy Phương

Post by Sơn râu 6 Aug 2026

“Bây giờ ai cũng đi cả rồi. Tướng, Tá, Úy, HO, ODP, con lai, sở Mỹ, vượt biên, cải tạo. Ai cũng đi nước ngoài. Chỉ còn lại những thương phế binh, cô nhi quả phụ và sau cùng là tử sĩ.

Xin đừng quên chúng tôi, đã 25 năm rồi.”

(Trích báo cáo của Thương Phế Binh Biệt Khu Thủ Đô

công tác tại Nghĩa Trang Biên Hòa – 1999)

 Theo danh từ Hán Việt thì nghĩa địa là đám đất người ta vì nghĩa mà quyên góp để làm chỗ chôn người, trái lại nghĩa trang là ruộng nương để lấy hoa lợi mà giúp đỡ  người nghèo, chứ không phải là nơi để chôn người chết.

Tuy vậy ngày nay, nghĩa trang hay nghĩa địa người ta cũnghiểu chung một nghĩa, có chăng là ngày nay ở quê nhà, nghĩa trang sang trọng được chú ý bội phần, còn nghĩa địa là nơi chốn nghèo hèn.

Nghĩa trang như Nghĩa Trang Liệt Sĩ chôn người đã chết cho chủ nghĩa Cộng Sản, Nghĩa Trang Mai Dịch ở Hà Nội để chôn các quan to, đảng viên lớn, còn nghĩa địa thì ở đầu làng, cuối xóm cho bần dân hay những người chết ngày xưa nay đã trở thành hoang phế. Trên Quốc Lộ 1 từ Nam ra Bắc sau này, thực tình tôi đã thấy vô số Nghĩa Trang Liệt Sĩ được dựng lên với những chiếc cổng cao đồ sộ, phía trong những ngôi mộ ngay hàng thẳng lối quét vôi mới trắng phau, để phân biệt với những nghĩa địa xiêu lạc, không người trông nom, hoặc vì nghèo khó, hoặc vì không còn ai để chăm sóc hương khói. Phân biệt như thế, không phải là những lời nói ngoa, ngày nay ta vẫn thường nghe người nghèo, vô gia cư, sống bằng nghề hốt rác, nhặt bao ny lông, làm nhà ở chung với người chết trong nghĩa địa chứ chưa bao giờ nghe ai trong đám nhà nghèo dám dựng nhà trong nghĩa trang.

Ngày xưa chúng ta cũng gọi là Nghĩa Trang Quân Đội  Biên Hòa, nơi chôn cất 16,000 tử sĩ VNCH từ một Tướng Lãnh cho tới một Binh Nhì, mà tiếc thay cuộc đời dâu bể đãtrở thành một thứ nghĩa địa lúc nào không hay. Những ngày  đầu, người bỏ nước ra đi, kẻ bị lưu đày tù tội, người bị đánh tư sản, kẻ bị đưa đi kinh tế mới, người sống chỉ còn biết cúi đầu nhìn đất, xót xa cho một cuộc đổi đời, sự sống héo mòn còn đâu mà nghĩ tới người chết. Bức tượng Tiếc Thương bằng đồng của điêu khắc gia Nguyễn Thanh Thu ngày nào mô tả người lính buồn ngồi tư lự gác súng ngang đùi, đôi mắt đăm chiêu đã bị chiến xa của quân thắng trận kéo sập đem về gần sông Đồng Nai, bên trái xa lộ, nhưng xe bị lầy không kéo được. Năm 1976, tượng được kéo lên sân banh Dĩ An rổi bỏ đấy. Người miền Nam vẫn thương tiếc người chiến binh VNCH và thần hóa bức tượng Tiếc Thương, thường lui tới khấn vái hoặc cầu nguyện trong những lúc nguy khốn hay gặp chuyện khó khăn, bức tượng lại được kéo đi, ngày nay không biết ở đâu?

Các nắm xương tàn trong các ngôi mộ ở nghĩa trang đã được thân nhân lén lút cải táng, nhưng toàn bộ các bia mộ đều bị đập phá, đào cậy, điêu tàn và hoang phế. Mỗi  năm vào những ngày cận Tết, thân nhân tử sĩ lên viếng thăm các ngôi mộ đều bị công an làm khó dễ và theo dõi.Cho mãi hai mươi năm sau (1995), khi tượng đài Chiến Sĩ Việt Mỹ sắp được xây lên ở Little Saigon thì ký giả Gordon Dillow của tờ nhật báo Orange County Register mới có một bài báo nói về Nghĩa Trang Quân Đội Biên Hòa với những lời như sau: “Có lẽ không nơi nào cần Đài Tưởng Niệm cho bằng nơi một bãi đất ở Biên Hòa. Hai mươi năm trước, đây là Nghĩa Trang Quốc Gia lớn nhất, với Đài Tưởng Niệm dành cho các chiến sĩ miền Nam VNCH chết trận. Bây giờ, bãi đất này hoang vu, không được chăm sóc. Đài Tưởng Niệm bị tróc sơn, hình thì không nguyên vẹn. Biết bao nấm mồ đã bị đào xới tan hoang, mất vĩnh viễn”. Và: “Nơi đây là Nghĩa Trang của những người thua trận. Họ ở dưới mộ không vẻ vang. Và có lẽ họ cũng chẳng an nghỉ được.” … “đang bị những kẻ chiến thắng dày xéo. Họ cuốc mồ, đào mả … ” (bản dịch của Nguyễn Hoàng Lan. VNN)

Trong khi những hài cốt của binh sĩ Hoa Kỳ được chính quyền mới sưu tập, nâng niu như quốc bảo, để làm con tẩy của ván bài chính trị, món quà nhử mồi trong bàn thương thuyết thì nắm xương tàn của người lính miền Nam được mô tả như trên. Cách đây vài năm, Nguyễn Đình Bin, Phó Thủ Tướng sang Mỹ, ve vãn “khúc ruột nghìn dặm”, đã  gặp một phái đoàn cộng đồng Việt Nam tại Hoa Thịnh Đốn đặt thẳng vấn đề chuyện Nghĩa Trang, nhưng rồi kết cuộc cũng chẳng đi tới đâu. Vấn đề hôm nay, dù đã ba mươi năm trôi qua, không phải vì thiếu tiền mà vì đầu óc còn đặc sệt chuyện hận thù, chưa gột rửa được. Chúng ta hy vọng gì cho tới ngày lính Bắc, lính Nam cùng nằm chung một Nghĩa Trang. Về phía miền Nam ngày trước, đã đành trong bao nhiêu năm “nhất tướng công thành vạn cốt khô”, đã đành có tướng bất tài buôn xương bán máu chiến sĩ, nhưng tới giờ này, xin đừng lợi dụng thêm những nắm xương khô trong Nghĩa Trang hoang tàn ngày trước để xây thêm những bậc thang hư danh. Không đợi phải đến giờ này để kêu gọi chính quyền sở tại tu sửa lại Nghĩa Trang, không phải mãi tới ba mươi năm sau, những “tướng công thành” mới nhớ tới thuộc hạ què cụt, lê lết tấm thân giữa chợ đời.

Từ năm 1997, Nhà Văn Hóa San Jose và Nhóm Huynh Đệ Chi Binh đã có chương trình giúp đỡ các thương phế binh VNCH. Trong này nhóm TPB Biệt Khu Thủ Đô (Saigon – Gia Định) đã được gợi ý về việc sửa sang, tu bổ, quét dọn những ngôi mộ không có thân nhân tại Nghĩa Trang Quân Đội Biên Hòa và đã được giúp đỡ phương tiện từ San José để hoàn thành công việc này. Có vị hảo tâm, cảm động trước nghĩa cử này đã gởi 2,000 rồi 1,500 đô la để trợ lực cho nhóm TPB trên, không như một vị Tổng Tư Lệnh Quân Đội, năm 1992 đã gởi đúng $100 gọi là để giúp cho thương phế binh và cô nhi quả phụ VNCH mà ông đã bỏ lại không thương tiếc mười bảy năm về trước. Từ khi có các cộng đồng tỵ nạn khắp trên thế giới được thành lập; ở đâu chúng ta cũng có những nhóm, hội, tổ chức để lo quyên góp tiền giúp đỡ cho các TPB ở quê nhà, từ Sacramento cho đến Washington, DC. Ba mươi năm nay, nếu ngồi chờ cho các nhà chính trị cuối mùa phô trương những dự định cứu giúp thì e quá muộn màng. Điển hình cho các công tác nhân đạo này, nhóm Huynh Đệ Chi Binh ở Bắc Cali đã giúp cho hơn 3,000 hồ sơ TPB với số tiền trên $200,000, nhóm HO Cứu Trợ TPB&QP-VNCH ở Nam Cali đã chuyển đến tay 4,500 chiến hữu bất hạnh của chúng ta số tiền gần $300,000. Ở Arizona, Oregon hay Sacramento … đồng hương chúng ta cũng đã giúp đỡ TPB những số tiền tương đương như thế.

Còn như rồi đây, chính quyền Cộng Sản Việt Nam có tuyên truyền rằng họ có ý định chấp thuận cho tu bổ lại Nghĩa Trang Biên Hòa thì đó cũng là một thứ tâm lý trang điểm cho chế độ, cũng như gần đây có những bài bản đang được trang điểm cho chính sách tôn giáo. Chúng ta cũng biết, ba mươi năm, mọi thứ đều đã qưá muộn màng, nghĩa trang đã điêu tàn, hiu quạnh mà lòng người thì thất vọng, giá băng về lòng “tử tế”của kẻ thắng trận.