Quê nhà – Quê người

vietmessenger.com

Huy Phương

Post by Sơn râu 9 Jun 2026

HUY PHƯƠNG

Một tiếng nói nhân bản

Một tâm tình quốc gia

GS NGUYỄN NGỌC BÍCH

.. Phải nói, tác-giả Huy Phương hiểu rất rõ khả-năng của mình. Ông đủ thực-tế để biết, cũng như chúng ta thừa biết, là sống trong một môi-trường văn-hóa mà căn-bản rất  khác với nhiều điều chúng ta được học trong quá-khứ,chúng ta khá bất lực, không bẻ ngược được lại những điều “trái tai gai mắt” ta chứng-kiến chung quanh ta. Do đó dù không đồng-ý, chúng ta cũng không cấm cản được nhưng cũng không ai cấm được ta có thái-độ, một thái-độ tự-trọng vì ta chung thủy, không phản phúc, không “qua sông đấm bòi” như một thành-ngữ của VN đã mô-tả một cách rất hình-tượng và linh-động.

Do đó nên ông dành những bài đanh thép nhất mắng thẳng vào những kiểu trí-thức hèn hạ như Nguyễn Hữu Liêm đã vì chút danh hão mà quay ra ca tụng “kẻ thù của dân-tộc” là chế-độ ở quê nhà.

Như vậy, nói đến ngòi bút Huy Phương là nói đến một ngòi bút dứt khoát, một ngòi bút kiểu Nguyễn Đình Chiểu, chính tà phân minh, không khoan nhượng. Ông đáng yêu cũng ở chỗ đó, chính vì vậy mà tôi thẳng thừng gọi ông là một ngòi bút Quốc gia-không mặc-cảm, không ngượng ngập. Vì sao? Vì tôi biết là ngày mai, sau khi cái họa CS không còn nữa trên đất nước quê hương tôi, người ta sẽ đọc như người Nga ngày hôm nay đọc Solzhenitsyn, mà vất vào sọt rác những bài ca tụng CS của một người vô liêm sỉ kiểu Nguyễn Hữu Liêm. Đó là lý do tại sao 35 năm sau khi chúng ta đi lưu vong vẫn còn những nhà văn viết tiếng Việt, vẫn còn những độc- giả đọc tiếng Việt như hầu hết chúng ta ngồi đây, và văn-học tiếng Việt của chúng ta ở hải-ngoại vẫn còn chỗ đứng vững mạnh của nó như trong hiện-tại. Đây cuối cùng là sản-phẩm của một niềm tin, niềm tin vào ngôn ngữ và chính-nghĩa bất diệt của chúng ta.

Và khi chính-nghĩa đó được viết ra bằng một ngòi bút, hay nói đúng hơn là “ngòi”(?) computer, tài-hoa như của Huy Phương thì chúng ta có được những tác-phẩm để đời.

(Đọc trong buổi ra mắt Hạnh phúc xót xa ở Mason District

Government Center Springfield, Virginia

Ngày 31 tháng 10 năm 2010)

Nhà Văn DIỆU TẦN

… Có ba nhà văn coi Huy Phương là người viết tạp ghi hay nhất hiện nay ở hải ngoại. Gom lại thấy có mấy nhận xét chính:

a. Vốn là nhà giáo nên văn phong của ông hiền lành, nhân hậu, trầm tĩnh, không gào thét, phá phách, nhưng ung dung, từ tốn mà sâu sắc, đầy thuyết phục. Văn ông như tên thật của ông: Nghiêm và Kính.

b. Gốc người Huế, Huy Phương viết về Huế, Quảng Trị là đúng chỉ số, gây xúc động độc giả, viết thật, viết đúng, không bi thảm hoá.

c. Huy Phương có tài viết câu kết khéo gọn, giàu ý nghĩa, Chỉ mấy chữ, nửa dòng hay một dòng thôi đủ gói ghém, đủ gây bất ngờ và khiến người phải suy nghĩ rộng hơn, sâu hơn.

… Trong tác phẩm thứ năm này có ba cái nhất:

Bài gây cảm động, xúc động nhất là «Ngày Tốt Nghiệp » (trang 12). Hãy lắng nghe: « Ngày ra trường kết thúc một thời gian theo đuổi việc học, có thể để bắt đầu cho cuộc đời mới mẻ của con, nhưng người mẹ mơ hồ cảm thấy đó là một giai đoạn kết thúc từng chặng đời của bà. Như con chim đủ lông đủ cánh, đứa con sắp rời tổ để bay xa. Đội mũ tốt nghiệp … nhưng có đứa con nào nói được một lời, chân thành với nước mắt, mà cũng không người mẹ nào mong được con nói một câu như: « Mẹ ơi! được như ngày hôm nay cho con, mẹ đã trải qua biết bao lo âu, hy sinh biết bao nhiêu tiền bạc, sức khỏe. Con mang ơn mẹ biết bao nhiêu ».

Mỉa mai, tức cười nhất trong bài Bà .. Tư lệnh”. Văn chương nhất là bài “Những tiếng còi tàu” (trang 158). Xin nghe: « Ngày tôi bỏ xứ ra đi, những người tiễn tôi trên sân ga, ngày nay đã khuất bóng. Con tàu chạy qua những con đường quen thuộc của thành phố nhỏ ngày ấy. Qua những cửa sổ toa tàu, tôi thấy mọi người dưới đường đều nhìn theo con tàu, trong đó có những người chưa bao giờ được đi xa, họ sinh ra và lớn lên và chết trong thành phố đó. Không những với một con tàu, tôi đã đi nhiều con tàu, qua nhiều sân ga, qua nhiều bến cảng, bỏ lại quê hương bất công nghèo đói sau lưng ».

Viết về đề tài phụ nữ ngòi bút ông thật xót xa, chua chát. Trong các tác phẩm ông không quên có những bài ca tụng, đề cao, cảm phục, tạ ơn, xót thương cho phụ nữ. Như tiến sĩ Nguyễn Kim Qúy đã viết: « Huy Phương có tham vọng đáng yêu, đáng qúy là muốn “ôm cả cuộc đời” qua những cuốn tạp ghi sâu sắc.” Để chấm dứt, chúng ta không cần khen phò mã tốt áo nữa. Cho nên phải nhái thơ Vũ Hoàng Chương:

“Một nét bút đưa đời vẫn đẹp,

dù khen hay chẳng cũng là dư”.

Vì đã có đến gần hai chục văn, thi sĩ có danh khen ngợi ông rồi. Chỉ nên mượn lời bài hát « Đời Còn Dễ Thương »:

« Cũng may đời còn dễ thương

Vì đã đọc Huy Phương ».

(trích bài nói chuyện trong buổi RMS ở Trung Tâm VIVO-San José ngày 12-9-2010)

QUỲNH GIAO

.. Cũng là người viết hàng tuần cho Người Việt, Quỳnh Giao rất phục sức sáng tác và những đề tài ông chọn. Nói là tạp ghi nên tưởng rằng dễ, nhưng chọn đề tài thì không. Huy Phương có một vốn sống rất dầy và trái tim rộng mở nên viết về mọi đề tài. Đôi khi chỉ cần đi dự một lễ cưới là tác giả đã cho chúng ta một nụ cười với lối châm biếm nhẹ nhàng, mà cũng có chút xót xa tội nghiệp nữa. Vì sao vậy?

Có lẽ với bản chất hiền hòa của một nhà giáo, Huy Phương không bao giờ cười trên sự đau khổ của người khác. Nếu có, thì chỉ đùa chút cho vui, rồi tự nhiên bài viết của ông mang một thông điệp mà chính độc giả tự suy ra. Cách viết của ông hơi gần với của Phan Lạc Phúc, chan chứa tình cảm và lòng bao dung. Ông không nỡ chê ai tận tình và bao giờ cũng cho người một lối thoát. Trừ những bài viết về chế độ Cộng Sản và kỷ niệm lao tù khốn khổ của hàng triệu người, trong đó có ông.

Nhớ lại chuỗi thời gian dài, mỗi cây bút tạp ghi lại để cho người đọc những suy tư của tác giả vào một hoàn cảnh và thời gian nào đó, có những cái rất riêng và những chuyện rất chung. Chính là những suy tư về cái chung của chúng ta qua rất nhiều biến động mới khiến tác phẩm tồn tại vì người đọc tìm thấy mình ở trong đó và còn muốn đọc lại. Huy Phương thuộc thành phần ấy …

Nhà thơ DU TƯ LÊ

(dutule.com)

Thời gian cho thấy, Huy Phương viết, không chỉ do sự thúc bách của nhu cầu tinh thần mà, ông còn viết vì trách nhiệm của một nhà văn trước quê hương, dân tộc và, thành những trang văn mang tên Huy Phương thấm đẫm thời thế. Hai tác nhân chính này, hòa quyện nhau làm tình yêu thương đất nước và con người. Với tôi, đó là những trang văn gần gũi nhất, tha thiết nhất và, cũng ân cần nhất mà, một nhà văn có thể có được cho cuộc đời viết văn của mình ở thể loại Tạp Ghi. Vì thế, tôi không ngạc nhiên khi thấy tạp ghi Huy Phương được đông đảo quần chúng hân hoan đón nhận. Trước thực trạng thị trường chữ, nghĩa ngày một co cụm vì sự thờ ơ, hờ hững hoặc quay lưng của độc giả hải ngoại mà, tác phẩm của Huy Phương vẫn được khắp nơi đón nhận như một món ăn tinh thần cần thiết, tôi cho, đó là một ngoại lệ. Một hiện tượng hiếm, quý. Với 61 bài tạp ghi viết dọc lộ trình nhân sinh gập ghềnh, nhồi xóc nơi quê người, được tác giả chọn để làm thành tác phẩm “Hạnh Phúc Xót Xa,” theo tôi, một lần nữa, nhà văn Huy Phương lại ghi, khắc được một cách sâu sắc, thâm trầm những mảng đời Việt Nam, lênh đênh, ty nạn. Đóng góp của ông về phương diện văn chương, qua tác phẩm vừa kể, là một đóng góp ý nghĩa và hữu ích cho mai sau – Những ai muốn thở, sống với buồn vui một  thời, của những số phận Việt, đầu thiên niên kỷ 2000, nơi xứ người!

Nhà văn PHẠM PHÚ MINH

.. Điều đáng nói thứ nhất là cách chọn đề tài của ông: toàn là những chuyện rất gần gũi với cuộc sống của chúng ta. Mỗi hăm mươi bốn giờ trôi qua, biết bao là sự việc, là tin tức đến với một con người sống trong xã hội, nhất là trong thời đại thông tin bùng nổ như bây giờ. Hầu hết chúng ta đón nhận thông tin một cách vội vã, có khi cầm tờ báo chỉ lướt mắt nhìn qua các tin chính, và ít khi chúng ta suy nghĩ sâu xa về một sự kiện nào. Nhưng đối với Huy Phương thì khác, ông nhìn tin tức với con mắt và tấm lòng khác hắn đa số chúng ta, có những cái đối với chúng ta rất bình thường, hầu như chẳng có gì đáng nói, ấy vậy mà đối với Huy Phương có thể là một đề tài rất hay.

Có đề tài là mẩu tin tức hay sự kiện làm nền rồi, cách khai triển đề tài ấy của Huy Phương cũng rất là đặc biệt. Ông suy nghĩ về sự kiện ấy, ông đặt tâm tình và lý trí của ông vào đấy, ông tìm thêm tài liệu dính dáng với câu chuyện đó, tất cả trình bày rất gọn, trung bình chỉ từ ba trang rưỡi đến bốn trang sách thôi. Viết ngắn là một biệt tài của tác giả. Hình như tác giả biết chúng ta đang sống trong một thời đại rất vội vã, ít ai có thì giờ và tâm tư để đọc những gì dài lê thê, nên chỉ viết vừa đủ, ngắn gọn mà súc tích, sâu sắc.

Một điều thú vị cho người đọc Tạp ghi của Huy Phương là những đề tài ông viết rất gần gụi với chúng ta, hầu như chúng ta đều có nghe qua rồi. Biết rồi thì đọc thêm làm gì cho mất công, chắc hẳn mỗi người trong chúng ta đều tự nhủ như thế. Nhưng mà không, ở đây có cái lạ là chính vì đã biết rồi mà chúng ta càng ham đọc ông. Đó là vì cũng với đề tài ấy, nhưng Huy Phương phát triển ra theo cách của ông, và cái cách ấy làm chúng ta say mê không rời ông ra được. Bí quyết của ông là gì? Thứ nhất ông bổ túc cho đề tài bằng một số kiến thức mới, giúp cho người đọc hiểu rõ lai lịch nguồn gốc câu chuyện ấy thực ra là như thế nào. Rồi dựa vào đó, ông trình bày, lý giải, biện hộ cho ý kiến riêng của ông, để bênh vực hay bài bác.

… Có thể nói đề tài của ông là bất tận, khi nào còn cuộc sống của con người thì ông còn đề tài để viết. Muốn thế, điểm then chốt là ông có một tấm lòng rất nhân đạo, từ căn bản và từ lập trường đó ông nhìn ra vấn đề cần phải bàn. Ông chống cái ác, không ưa sự lố bịch, và rất có cảm tình, luôn luôn biểu dương những tư tưởng và hành động dựa trên điều thiện. Và ông cũng nghiên cứu tài liệu một cách công phu để củng cố cho lập luận của mình, vì biết rằng chỉ đưa ra vài cái nhìn rất chủ quan thì không đủ thuyết phục ai cả trong thế giới đầy ắp thông tin này. Cuối cùng ông có một khả năng viết lách rất khúc chiết sáng sủa, giọng văn tự nhiên như trò chuyện thân mật với bạn bè, ai đọc cũng cảm thấy gần gũi, thích thú.

(phát biểu trong buổi RMS tại báo Người Việt ngày 19 tháng 8, 2010).

THƯ SINH (San José)

… Còn Huy Phương, khác hẳn. Anh chọn đề tài rộng rãi hơn. Và cách viết cũng nghiêm túc hơn. Nên nếu ta bắt gặp đâu đó nơi Tạp Ghi Huy Phương những nụ cười. Thì những nụ cười đó chưa hắn thoải mái một cách trọn vẹn. Tạp Ghi Huy Phương không dồn dập, không sôi nổi, mà trầm lắng. Có lẽ vì cái chất nhà giáo và một người lớn tuổi như anh. Mà một “ông đồ già” như anh, thì chọn những đề tài gì, ngoài những kinh nghiệm đời và những kiến thức anh tích lũy được hơn bẩy chục năm cọ sát với đời. Nên độc giả của anh, hầu hết là những người lớn tuổi. Đối với Tạp Ghi Huy Phương, là ôn cố tri tân, là thấy người lại nghĩ đến ta. Tạp Ghi Huy Phương đã nối kết được cả quá khứ, hiện tại và tương lai. Nếu quả đúng như thế, thì chúng ta sẽ không còn phải thắc mắc. Tại sao Huy Phương quá mặn mòi với thể văn Tạp Ghi. Có người cho rằng. Tạp Ghi là một bài tùy bút ngắn. Xem ra lối ví von này lại rất đúng với Tạp Ghi Huy Phương. Mỗi bài anh viết chỉ dài 4 hay 5 trang giấy (khổ sách bình thường). Nhưng làm sao, chỉ vỏn vẹn vài trang giấy Huy Phương lại có thể tuân thủ mấy nguyên tắc mà một bài tạp ghi đòi hỏi: Ghi lại những cảm nghĩ của mình, và trình bày một cách trung thực những sự kiện khách quan.

VŨ ĐÌNH TRỌNG/Việt Herald

Mỗi ngày, những tin tức trong nước hay cộng đồng người Việt hải ngoại, thường cho ta nhiều cảm xúc. Chính cảm xúc đó đã tạo nên một Huy Phương Tạp Ghi. Những cảm xúc của nhiều người cũng là cảm xúc của ông, nhưng ông biết “đãi vàng” trong hàng trăm tin tức để gởi đến độc giả chiều sâu sự việc. Cho dù, giọng văn có chua xót, ngậm ngùi, hay đôi khi có chút cay đắng, đọc xong một bài tạp ghi của ông, tôi chia sẻ được cái tâm của ông, cái tâm của một nhà giáo, muốn dùng ngòi bút để làm trong sạch xã hội, làm thăng hoa đời sống con người.

Tôi thích cách đặt vấn đề gián tiếp của ông. Ở những bài tạp ghi như thế, tôi lại được học thêm một điều gì đó ngoài những điều ông muốn nói. Tôi thích những đề tài ông viết về cuộc sống ở đây hơn, vì nó gần gũi, chia sẻ được với lớp trẻ ở đây điều mà các bạn ấy ít bận tâm. (2010)

ĐINH QUANG ANH THÁI

(Westminster, California)

“Quê Nhà”, ông Huy Phương nói về những nhục nhằn mà đồng bào tại Việt Nam phải cúi mặt gánh chịu; về nhân cách bất khuất của những người dám đấu tranh cho khát vọng dân chủ, tự do của dân tộc; về phận đời lây lất của những cựu chiến binh Việt Nam Cộng Hòa. “Quê Người”, không cường điệu, không uất giận, nhà văn từng mặc áo lính này từ tốn nói lên những điều có thể gây phật lòng một số người, nhưng rõ ràng là những sự thật diễn ra hàng ngày trong cộng đồng Việt Nam; nhưng ông cũng không quên nhắc đến những đóng góp tích cực của người Mỹ gốc Việt nơi quê hương thứ hai này. “Quê Nhà-Quê Người” của Huy Phương, như cách nói của nhà văn Hoàng Tiến hiện ở Việt Nam, “là những giọt máu nhỏ trên giấy”. Máu của một người lúc nào cũng trăn trở, buồn vui với vận mệnh chung của con người và đất nước Việt Nam.

LM. Joseph NGUYỄN THÁI (Trung Tâm Công Giáo- Orange County)

Tại mỗi bài viết bút ký, tôi học và biết được những sự kiện hiện tượng xẩy ra, những kinh nghiệm cuộc đời. Đằng sau đó, kèm theo một cái nhìn sâu sắc về nhân bản và giá trị yêu thương của con người. Ở nơi bộ sách của anh đã giúp tôi như một tài liệu để dọn những bài suy niệm tôn giáo, hoặc giảng thuyết về một đề tài nào đó. Rất chân thành cám ơn anh như một người anh đi trước, đã ghi nhận các biến cố trong thời đại chúng ta đang sống và truyền lại những bài học làm người thật đáng quý. (2011)

NGUYỄN THANH HOÀNG

(Toronto, Canada)

Huy Phương viết về những sự việc gần gũi với đời sống bình thường, những trăn trở của người Việt tị nạn ở hải ngoại. Ông viết với một tấm lòng đôn hậu đầy ắp tình người khiến cho người đọc xúc động. Ông khéo léo trình bày những cảnh ngộ thường thấy hàng ngày, thêm vào những cảm nghĩ và nhận xét tinh tế của ông. Thảo nào những tác phẩm của ông đều được đọc giả đón nhận nồng nhiệt.

Nhà Văn PHAN LẠC PHÚC

(Sydney, Úc)

Đọc tạp ghi của Huy Phương tôi bắt gặp cái mực thước về văn phong cũng như suy tưởng của một ông thầy giáo, cái kiên định của một người lính chiến đấu không mệt mỏi cho tự do và phẩm giá con người.

Nhưng thấm thía hơn hết là cái xót xa của một người Việt Nam nhìn về quê hương thấy đất nước ta tan nát, xã hội ta băng hoại vì bè lũ lãnh đạo bất nhân đang sẵn sàng làm tôi tớ ngoại bang, công khai bán nước buôn dân. Là một người lính già thua trận, đã ở cái tuổi “mũ ni che tai”, tôi xin cảm ơn người anh em đồng đội Huy Phương đã nói giúp tôi những điểu tôi chưa kịp nói.

LÊ ANH DŨNG

(ký giả-Westminster)

Chúng ta thử điểm lại những tác phẩm của Nhà Văn Huy Phương từ trước đến nay thì sẽ thấy rõ ràng trong ông, thuần khiết, vốn là một nhà Giáo dục, một người Thầy đứng trên bục giảng … Toàn bộ những bài tạp ghi – phiếm luận – trong những tác phẩm của Nhà Văn Huy Phương như: “Ấm Lạnh Quê Người”, “Nhìn Xuống Cuộc Đời” …  Rồi giờ đây là “Hạnh Phúc Xót Xa”; đều có một nét rấtriêng, rất Huy Phương. Nó không giống bất cứ những tap ghi nào của những tác gỉa trước ông hay cùng thời với ông!

(2010)

ĐỖ XUÂN THẢO

Cũng cần để ý là các bài tạp ghi của HP tuy đại thể mang cùng chủ đề hoặc lãnh vực, nhưng không hề trùng lặp, mỗi bài một vẻ, tình tiết khác nhau. Có giống nhau là giống ở văn phong, lập trường quan điểm của tác giả, có trùng hợp là trùng hợp ở cách nhìn nhân bản và tấm lòng thương cảm của nhà văn vốn trải dài xuyên suốt trong các tập tạp ghi của anh. Chính vậy mà cùng một sự kiện, cùng một câu chuyện nếu người khác viết thì chưa chắc đã có cách nhìn và cách viết tương tự như “thương hiệu văn bút”

Huy Phương.

(Quận Cam 8-22-2010)

*LINH TRẦN

(độc giả Người Việt 7-2009)

Linhichiban@hotmail.com

Những bài viết thật hay nhưng cũng xót xa quá. Những gì qua ngòi viết chân phương của tác giả Huy Phương đều dễ làm cho dộc giả ngậm ngùi, nhưng luôn luôn làm cho mọi người muốn ngẩng đầu lên một chút, vì lòng tự trọng của con người, vì lòng tự trọng của một dân tộc.

BÌNH NGUYỄN (độc giả Cali Today 2007- San José)

Tôi đã đọc hết các tác phẩm của Nhà văn Huy Phương, và tôi đã khóc khi thấy chính mình cũng đã ở đó, một phần đời của tôi cũng có cùng chung nỗi đau thấm thía như trong văn của ông.

HOÀNG THU (độc giả Người Việt 2009)

Tôi năm nay xấp xỉ 70, sống ở Mỹ 26 năm, đã từng đọc rất nhiều sách báo VN đạo cũng như đời nhưng thú thật chưa có tác giả nào hay bài viết nào (kể cả các vị chức sắc tôn giáo) làm tôi cảm kích như bài viết “Người khách trọ vô tình” (Người Việt 30-8-2009) của Huy Phương. Xin được gửi lời cám ơn chân thành đến Ông Huy Phương.