Quê nhà – Quê người

vietmessenger.com

Huy Phương

Post by Sơn râu 23 May 2026

Chuyện xưa kể có chàng Trương Chi dung nhan xấu xí nhưng có tiếng hát tuyệt vời, mỗi lần chèo thuyền qua khúc sông trước cung điện nhà Vua, tiếng hát của chàng đã làm xao xuyến con tim của Công Chúa. Yêu tiếng hát, nàng tương tư luôn cả người hát và lâm trọng bệnh. Vua cho đòi chàng Trương Chi đến bên giường bệnh cho Công Chúa gặp, nhưng khi thấy khuôn mặt xấu xí của chàng, Công Chúa tỉnh mộng và lành hẳn bệnh.

Chuyện xưa, mộng bao giờ cũng đẹp hơn sự thật. Chuyện ngày nay, sự thật phũ phàng làm tan giấc mộng đẹp. Một ông chồng lập gia đình đã lâu, cho đến tuổi già ông vẫn còn vướng bận hình ảnh người xưa của mối tình đầu, hiện nay đang còn sống ở Việt Nam. Người vợ làm cho ông vỡ mộng bằng cách cuối đời tạo cơ hội cho ông tìm về chốn xưa để gặp lại người cũ. Người xưa trong trí nhớ của ông, là người thiếu nữ đẹp dịu dàng, mái tóc đen dài chảy xuống bờ vai, khuôn mặt thanh tú, làn da mịn màng, hai hàng mi cong, hàm răng đều đặn trắng muốt. Người mà ông gặp lại hôm nay là một bà cụ già lục tuần, da nhăn, mắt mờ, tóc rụng, hàm răng móm mém, nhìn ông hấp háy qua cặp kính trễ xuống sống mũi, mà hỏi ông: “Ai đây?” Ông như nàng Công Chúa trong tích xưa, giọt nước mắt của ông nhỏ xuống đã làm vỡ tan chén ngọc mang hình ảnh của người xưa trong mộng. Ôi cố nhân!

Vậy mà ông Phan Khôi “hai mươi bốn năm sau, tình cờ đất khách gặp nhau” mà còn có thể “liếc đưa nhau đi rồi! con mắt còn có đuôi!” kể cũng lạ. Vậy thì câu hỏi “làm sao để giết người trong mộng, để trả thù cho kiếp phụ phàng?”hẳn đã có câu trả lời. Chúng ta đã đi một đoạn đường dài, trải qua những thăng trầm, ngoảnh nhìn lại, có khi đã nửa thế kỷ, mà vẫn tưởng như mới ngày hôm qua. Vẫn tưởng như trái me, trái sấu của ấu thời còn vị chua, vẫn tưởng như ly chanh đường nơi sân trường còn vị ngọt. Nhiều người bạn than phiền sao ngày nay trở lại quê hương, ăn những món ăn thời thơ ấu không còn thấy ngon. Ly chè đậu trong ngôi nhà của người phu trường, chiếc bánh khọt ngoài ngôi chợ nhỏ, nắm bắp rang một hôm trời mưa bão, tô phở một sáng thành phố trời trở lạnh, còn mang trong trí nhớ cho đến khi tóc đã bạc, chân đã yếu, con cháu đầy đàn và tấm thân đã lưu lạc ở xứ người. Dư vị của những món ăn ngày tháng cũ như đã phai nhạt không còn gì cho hôm nay, ngày trở về, thế mà chúng ta vẫn cất công đi tìm lại. Không còn gì nữa. Khung cảnh ngày xưa đã không còn, người xưa đã vắng bóng, bạn bè ly tán, vật đã đổi, sao đã dời. đi tìm lại. Hương vị xưa không còn nữa, sao chúng ta còn muốn. Rồi những thành phố của một thời ấu thơ, những thành phố trong kỷ niệm, bây giờ chỉ còn trong trí nhớ. Dù là Hà Nội, là Huế hay Saigon, dù là Nha Trang, là Đà Lạt hay Cần Thơ. Dù là lá bàng vàng mùa thu, phượng đỏ mùa hè, dù là rừng thông hay bờ dương liễu. Có khi đó chỉ là nền của một ngôi nhà cũ, có khi là một bờ thành đã rêu phong, làm sao tìm lại được dấu chân kỷ niệm của những ngày đã xa.

Hoàng Anh Tuấn xa Hà Nội từ những ngày hoa niên, mang theo mùa thu với gió heo may, nhớ tấm khăn san dịu dàng. Ông mang theo hình ảnh Hà Nội ngày ấy, cuộc hành trình dài hơn nửa thế kỷ, cho đến lúc giã từ cuộc đời, vẫn chưa một lần trở lại Hà Nội. Hà nội ngày ấy vẫn còn như y nguyên trong trí nhớ cho đến lúc ông ra đi:

“Hà Nội yêu, anh vẫn yêu muốn khóc

Mấy chục năm, xa đến mấy nghìn năm

Giã từ em, mười bảy tuổi một lần

Thu rất mỏng, mưa hững hờ đẫm lá

Hà Nội yêu, áo lụa ngà óng ả

Thoáng khăn san nũng nịu với heo may”.

Thôi thà như thế, Hà Nội như cố nhân, gặp gỡ lại làm gì cho tan nát cõi lòng. Và Huế hôm nay đâu phải là Huế của ngày xưa. Có lẽ không bao giờ tôi trở lại Huế nữa. “Huế bây giờ không còn là Huế của ngày xưa. Huế không còn người cũ, chỉ là cảnh xưa xót xa hoang tàn và vô hồn. Chúng ta khó tìm lại những gì của Huế trong thời thơ ấu của chúng ta, như không thể “tắm hai lần trong một dòng sông,” như không thể tìm lại mùi vị của một món ăn ngày trước, hương thơm dịu dàng của một đêm trăng sáng trong vườn xưa, và một mối tình xa xôi đã mờ nhạt.”(Huế Của Một Thời)

Đối với tôi, Huế bây giờ cũng chỉ là cố nhân, một hình bóng “đi xa để mà nhớ!”.

Saigon, với những dòng thơ Nguyên Sa

“Nắng Saigon, em đi mà chợt mát

Bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông”.

Ngày nay cũng chỉ là một thành phố cũ trong kỷ  niệm của những người đã bỏ quê hương ra đi, với nỗi ngậm ngùi. Ngày nay, Saigon đối với chúng ta cũngchỉ là cố nhân. Đà Lạt bây giờ có còn là Đà Lạt của Hoàng Nguyên ngày trước:”Ai lên xứ hoa đào dừng chân bên hồ nghe chiều rơi .. ” Ngày nay Hồ đã cạn nước, Đà Lạt đâu còn thướt tha, thanh lịch để thương để nhớ cho ai. Ta ngậm ngùi nhớ lại những hình ảnh cũ, nhớ lại người xưa. Thương cho cố nhân phong trần, tiều tuy, xác xơ. Ai còn nhớ đến Cần Thơ với những bến sông đầy tôm cá, với những khu vườn thơm ngọt trái cây Hậu Giang còn trong trí nhớ, để xót xa với cảnh đời hôm nay:

“Chiều chiều trước bến Ninh Kiều.

Dưới chân tượng Bác, đĩ nhiều hơn dân.”

Có những thành phố không bao giờ chúng ta còn trở lại. Có những bến sông chúng ta không còn có dịp trở về. Có những con người chúng ta không còn gặp lại. Mà thôi, thà như thế.

“Xây bao nhiêu mộng thế mà,

Đến nay phải gọi em là … cố nhân!” (Nguyễn Bính)

Xin đừng bao giờ hy vọng kéo lại ngày tháng đã qua, xin đừng hy vọng tìm lại những hình ảnh cũ.

Thôi, “Nhắc chi ngày xưa đó đến se buồn lòng ta.” (Thiên Thai- Văn Cao)