Quê nhà – Quê người

vietmessenger.com

Huy Phương

Post by Sơn râu 17 May 2026

Trong mục Tạp Ghi tuần trước, nhân ngày 1 tháng 4, theo truyền thống trò chơi “Cá Tháng Tư” của báo chí phương Tây, chúng tôi có viết một bài báo nhan đề “Cao Niên và Câu Chuyện Tháng Tư,” “đưa tin” rằng:

“Cao niên được nhận lãnh một lần số tiền $30,000 nếu đồng ý trở về sinh sống tại quốc gia nguyên thủy của họ.” Phần thật 100% của câu chuyện là vấn đề ngân sách nước Mỹ thiếu hụt trầm trọng, ngay “Tiểu Bang Vàng” California cũng đã thâm thủng 42 tỷ đô la, trong khi đó, ngân sách giáo dục phải cắt giảm 1,200 triệu Mỹ Kim, cho nghỉ việc hàng nghìn cô thầy giáo, lớp học sẽ đông học sinh hơn, và con em chúng ta phải thu ngắn niên học. Phần “joke” giả tưởng mà chúng tôi đưa ra là theo một đạo luật mới được Quốc Hội thông qua, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1, 2012 là, cho đỡ gánh nặng của nước Mỹ, các cụ sẽ được lãnh trọn số tiền 30,000, nếu đồng ý “quy cố hương.” Ngại rằng chuyện “đùa” sẽ có người tin, chúng tôi đã mạn phép ghi rõ ràng ở cuối bài là “Nửa phần bài tạp ghi hôm nay, viết vào những ngày đầu tháng 4 theo truyền thống “Cá Tháng Tư” (April Fools’ – Poisson d’Avril), hy vọng không ai mừng hụt và cũng không hy vọng đạo luật này sẽ thành hình.” Nhưng tiếc thay, trong tuần qua, mặc dầu tác giả đã ghi chú rõ ràng như thế, mà các cụ vẫn cứ tin rằng đây là chuyện thật, dù đã được con cái giải thích rằng đây chỉ là chuyện đùa “Cá Tháng Tư” Bức thư đầu tiên là của con một vị cao niên như sau:

“Sau khi đọc xong bài tạp ghi trên, Ba cháu đã gọi điện thoại cho tất cả bạn bè ở Mỹ và Việt Nam để truyền đạt thông tin này. Cháu có giải thích đây chỉ là chuyện “Cá Tháng Tư” nhưng Ba cháu vẫn không tin cháu. Ông nói chuyện này sẽ áp dụng vào năm 2012 và tiếp tục truyền miệng tin này cho các bạn bè khác của mình.”. Chiều qua, một thanh niên, cũng đã điện thoại cho tác giả than phiền rằng, bài báo đã làm cho thân phụ anh mừng hụt, vì ông cụ đau yếu luôn, muốn đỡ gánh nặng cho con cháu, nên bây giờ với số tiền được lãnh một lần như thế, ông sẽ về Việt Nam sống luôn. Tôi hỏi vì sao em không giải thích cho ba em biết, em nói em đã giải thích cho ông cụ, nhưng vì ông không biết “Cá Tháng Tư” là gì cả!

Một ông bạn già khác thì lại gọi cho tôi: “Ông ơi! Lũ con tôi nó mới đọc bài của ông, chúng gọi tôi bảo Ba có $30,000 rồi, vậy Ba có về Việt Nam sống không? Tôi trả lời: Cho tao một triệu, biết tao đã về chưa, đừng nói 30,000!” Tôi không dám nghĩ bài báo thành công khi thả cá mà có nhiều người tin thật là thả cá thành công.

Chuyện “Cá Tháng Tư” khác với “Tin Vịt,” “Tin Vịt Cồ” là tin không có, tin bày đặt, nếu cơ quan truyền thông loan tin, phải cải chính, trái lại chuyện “Cá Tháng Tư” là chuyện đùa trong ngày đầu của tháng 4, mặc dầu theo văn hóa Âu Mỹ, nhưng không lạ gì đối với người Việt Nam. Đài BBC năm 1980, đã loan tin rằng tháp đồng hồ Big Ben ở Luân Đôn sẽ bị thay thế bằng một chiếc đồng hồ điện tử! Dân chúng Luân Đôn nhốn nháo tức giận vì vội tin. Một biểu tượng lâu đời đẹp đẽ của Luân Đôn như thế mà thay bằng một chiếc đồng hồ điện tử ư? Cũng trò chơi tương tự, năm 1986, tờ The Parisien thả cá tháng 4 cho rằng chính phủ sẽ tháo gỡ tháp Eiffel để cho công ty Disney của Mỹ xây công viên Euro Disney. Những tin mới nghe qua vô lý, nhưng cũng rất có thể vì biết đâu chính phủ Pháp lại ham tiền. Vào ngày 1 tháng 4 những năm qua, cũng có nhiều tờ báo đưa những nguồn tin ai cũng trông mong trở thành sự thật, nên dễ tin như chuyện UBND Thành Phố Hồ Chí Minh chấp thuận đổi tên thành phố lại Saigon hay Đảng CS sửa Hiến Pháp, chấp nhận đa nguyên. Ký giả Thanh Toàn của SBTN đầu tháng 4 năm nay, đã đưa tin SBTN sẽ phát hình ở Việt Nam 24 tiếng, trụ sở đài đặt tại đại lộ Thống Nhất cũ, đối diện với Tòa Đại Sứ Mỹ, Việt Dzũng và Thanh Toàn sẽ về Saigon để điều hành công việc. Mặc dầu ngay trong bản tin chiều đó, xướng ngôn viên Diệu Quyên đã nói rõ đây là tin “Cá Tháng Tư” nhưng nhiều người đã vội tin. Người thương thì cho rằng với lập trường chống Cộng của SBTN làm gì có chuyện đó, người ghét thì nghi ngờ cho rằng SBTN bắt tay làm ăn với Việt Cộng!

Về câu chuyện tạp ghi tuần rồi, chúng tôi không ước tính được câu chuyện “cao niên được lãnh $30,000 đô la nếu bằng lòng trở về sinh sống ở nguyên quán” đã chạm đến nỗi đau của một số vị cao niên trên đất Mỹ. Chúng ta đã bỏ hết nhà cửa, sự nghiệp để ra đi, sang đây, bây giờ nhất là đến tuổi già, mỗi người một cảnh. Cũng có người hạnh phúc, sung sướng, nhưng cũng có người đau khổ, bệnh tật, cô đơn. Cũng có người thề không trở về Việt Nam khi còn cộng sản ở đó, nhưng cũng có những người trong thực tâm muốn về sống những ngày cuối cùng để chết trên quê hương. Chỉ khó một nỗi về làng thì phải có áo gấm, vì sĩ diện không có lẽ quy cố hương mà chỉ có hai bàn tay trắng. Qua những phản ứng của câu chuyện “Cá Tháng Tư” vừa rồi, tôi có nhận ra một điều khá đau xót, là, không phải người ta yêu nước Mỹ đến phải chết sống cho nước Mỹ, thề không trở về sống ở Việt Nam, mà chỉ vì nước Mỹ còn giúp cho chúng ta có cuộc sống lành lặn, tử tế. Nói đến chuyện có nên về Việt Nam “dưỡng già” như có một số cụ mong muốn, thì vào cuối tháng 3 vừa rồi, có một câu chuyện, mà tôi nghĩ cũng tương tự “Cá Tháng Tư” là trang Web Vnexpress vừa đăng một bức thư, nói là của một ông “Việt Kiều” Mỹ, muốn hỏi ý kiến độc giả Việt Nam, xem ông nên về hưu ở Bến Tre, Phan Thiết, Cần thơ hay Nha Trang … Ông này cho biết ông có vợ Lào và 3 đứa con đều lớn, đã sống riêng và dự định ba năm nữa về hưu, ông sẽ về ở luôn Việt Nam. Lý do của ông đưa ra là:

– Ở Mỹ vật chất rất là đầy đủ, dư thừa nhưng thiếu tình người. Ở Việt Nam tình người đậm đà hơn ở Mỹ.

– Cần bạn bè, hàng xóm người Việt Nam (ông ít bạn Việt Nam ở Mỹ, hàng xóm người Mỹ) để hàn huyên tâm sự.

– Ông muốn chính ông sẽ giúp đỡ những người nghèo, trích trong số tiền hưu của ông. Ông này cũng nói thêm mấy lời khen ngợi cái trang web ở Việt Nam là một trong những website ông thích nhất. Một ngày, nếu ông không xem những tin tức trên trang này thì ông cảm thấy như thiếu một cái gì đó. Bức thư này vừa tung lên net đã bị bà con đả kích dữ dội. Chỉ nội việc ông này đòi bỏ bà vợ già và ba đứa con ở lại Mỹ mà về Việt Nam nghỉ hưu thì cũng thấy cái “tình người” của ông rộng lớn vĩ đại như thế nào. Khách trong net đã đưa ra nhiều ví dụ, nêu ra những lý do chúng ta không nên sống dưỡng già ở Việt Nam, nhất là cái “tình người” khốn nạn giữa mẹ con, anh em, bạn bè, tình nhân với nhau, tráo trở, lừa bịp nhau giết nhau vì đồng tiền, và cứ nghĩ lúc ông hết đô la thì có còn cái tình người đó không? Tôi đồ chừng có ông Việt Kiều nào đó đã đùa dai mà Vnexpress bị mắc lỡm, hay cũng có thể đây là một bức thư do trang báo này làm “cò mồi” đưa lên, đem cái tình người “Việt-Nam-Duyên-Dáng” ra mà quyến dụ chúng ta chăng?

Nếu bài tạp ghi tuần rồi có loan một cái tin “Cá Tháng Tư để một số vị cao niên vội tin là thật rồi sau đó thất vọng, thì tác giả xin nhận lỗi, nhưng nếu cái ý tưởng này, xét ra cũng có cơ sở, thì chúng ta sẽ vận động quý vị dân cử làm dự luật trình lên Quốc Hội. Trong tình trạng cạn kiệt, chính phủ liên bang sắp đóng cửa này, bất cứ một sáng kiến nào đưa ra nhằm cứu nước Mỹ qua cơn hoạn nạn, chắc chắn đều được tuyên dương công trạng. Mong lắm thay!

***