Ngậm ngùi tháng Tư

Huy Phương

Post by Sơn râu 12 May 2026

Ông nhạc sĩ Tô Hải viết tập sách “Hồi Ký của Một Thằng Hèn” xuất bàn năm 2009, ai cũng khen ông là người can đảm, không ai chê ông đã hèn trong một thởi gian quá lâu như thế, qua những câu chuyện “hèn” được viết lại. Nhưng qua câu chuyện người ta kể, khi vào Saigon. đi thăm mộ thân phụ ông, thấy cái bia mộ do người “nghĩa tế” trong quân đội miền Nam là một Trung Tướng “phụng lập,” thi ông nổi giận đùng đùng, bắt phải đập bỏ ngay tẩm bia ấy. Hèn đã không phụng dưỡng dược cha, ông lại hèn mang mặc cảm của người thắng trận, hèn để chứng tò “lập trường giai cấp” quyết tâm triệt ha tất cả cái gì của miền Nam, dù cái dó là nét đẹp đạo lý của chữ hiếu, chữ nghĩa! Người ta có thể tha thứ cái hèn trong thời gian “kháng chiến” của ông Tô Hải nhưng khó có thể chấp nhận được cái hèn khi ông tỏ ra cái “khí phách” của người đi theo nương nhờ súng đạn những người mới thắng thế.

Người ta không chê ai đã cúi đầu trước bạo lực, cường quyền, trong một xã bội công an trị đã làm cho con người tê cứng vì sợ hãi trước gỏng cùm và song sắt. Chúng ta thành tâm mà nói, ở vào vị trí như thế, chúng ta làm gì hơn được. Trong chuyện Hán Sở Tranh Hùng, Hàn Tin thưở hàn vi, chưa lập nghiệp lớn, lòn trôn thằng bán thịt giữa chợ mà người đời sao không ai gọi là thằng hèn. Hèn cho qua buổi, hèn để nuôi chí lớn,

Trên cõi đời này thường người ta hèn không phải vì một lý do duy nhất mà tới ba lý do: sợ hãi vì thế yếu, không bị ép buộc nhưng vì mưu lợi và cuối cùng là cái hèn trong thế thượng phong, thắng thế. Vậy thì hèn cũng có ba bảy đường hèn!

* Cái hèn thử nhất thường được người ta tha thứ vì sự yếu duối của con người. Dưới họng súng, lưỡi lê, tra tấn. nhà tù của những chế độ bạo ngược, người dân đành thúc thù, câm nín. Thời Việt Minh, chúng dùng thủ đoạn ám sát. chặt đầu, thả trôi sông, gây sự khiếp hãi, nên không ai dám không theo Việt Minh Cộng Sản, không ai dám lên tiếng phê bình hay chống đối. Sự sợ hãi làm tê liệt ý chí của con người, phải hèn cho qua thời buổi khó khăn.

Trọng các trại tù tập trung của Cộng Sản, người ta có thể thông cảm cho phần lớn những người ta chịu hèn, chịu cảnh “nín thờ qua sông”, “giả dại qua ải” … “an tâm, học tập tốt, lao động tốt” chẳng qua cũng vì sợ hãi, sợ trả thù và khổ nhục. Dưới chế dộ kìm kẹp của Cộng Sản, cũng không ai trách người dân ta hèn vì không dám chống lại bạo lực, nhưng người trách giới văn nghệ trí thức hèn vi không chì phải câm nín mà còn theo đường lối chỉ thị, múa môi, múa bút tâng bốc lãnh tụ, ơn đàng là những điều mà chính lòng họ không tin. Trong một chế dộ người ta dùng lương thực như một vũ khi để trấn áp người đối nghịch cũng như để nuôi duỡng lòng trung thành của kẻ thuộc hạ thì chế độ “tem phiếu” quả là hữu hiệu. Đó là thái độ hèn vì miếng ăn.

Những người chưa đói, chưa thấy cảnh vợ con nhco nhóc mà xót xa thì chưa hiểu nổi vì sao Cộng Sản luộn luôn dùng “chinh sách bao tử” để khống chế con người. Hiện nay tại Việt Nam, chế độ công an trị, roi vọt, giam cầm từ nửa thế kỳ nay, hà khắc hơn cả chế dộ thuộc địa, khiến cho người dận phài cúi đầu chịu đựng, chấp nhận cái hèn, biết sợ để sống còn. những con người dũng cảm không hề hèn, thì phải chịu bao nỗi thiệt thòi.

* Cải hèn thứ hai là hèn vì lợ i dục. Không ai kê súng vào đầu, không ai bắt buộc, dủ không làm cũng chẳng sao, vì nó không cần thiết, bị dồn vào thế ép buộc phải làm. Không ai bắt một ông bộ trưởng khi vào gặp tổng thống lúc quay ra phải đi giật lủi vi sợ thất lễ, để dến nổi phải vấp và làm bể cái đôn sứ. Cũng không ai bắt chúng ta xu thời, đổi đạo để đổi lấy địa vị chức tước. Cả hai chuyện này không cần phải làm vi không nguy hiểm đến mạng sống của con người, động lực chính chẳng qua chỉ vì chức tước, danh vọng, vì từ chức quyền danh vọng có thể đưa dến giàu sang, quyền lực. Người liêm sĩ không cần phải có chức vụ, quyền lực hay ơn mưa móc nên không cần phải cúi mình. Trong thời loạn, nhiều kẻ hèn đã tự nguyện dâng vợ cho cấp trên, dắt gải cho cấp chỉ huy, tư cách như một tên “ma cô” để đổi lấy những ân sủng, mà chúng đã những không biết hổ thẹn. mà còn lấy lảm hãnh diện vì những ơn mưa móc này.

Trong hoàn cánh khó khăn tận cùng của đời giam cầm tù tội, cũng có những người tù chấp nhận số phận. nhưng cũng có những thằng hèn thủ doạn, chịu hèn hạ để tố cáo đồng đội, ton hót bọn cai tù để thêm dược một cái phiếu quà, dược thêm giờ thăm nuôi hay được tin cậy trongnhững chức vụ nhằm khống chế, kiểm soát đồng đội. Đó là hên để mưu lợi lộc. Một ca sĩ bỏ nước ra đi rồi trở về nước ca hát để kiếm tiền, đâu cần phải ca ngợi cái chính quyền của đất nước mà họ đã chối bỏ ngày trước, đó cũng là chuyện hèn vì lợi nhuận.

Tổ Hữu cũng không cần phải khoc Staline như khoe ông nội hay ca tụng Hồ là cha già, nhưng Tố Hữu cũng cần dùng ngòi bút và cái luỡi dể tiến thân mà tiến thân vượt bực. Nhờ đó, dù sự học không bao nhiêu, Tố Hữu cũng lên đến chức phó thủ tướng đặc trách kinh tế (!) nên Việt Nam có một đống bạc mà trên thể giới không ai có, dó là đồng bạc $30.00. Cái hèn của Tổ Hữu trong vụ án Nhân Văn Giai Phẩm còn là sự ganh ty, đố ky với những người giỏi hơn mình và muốn làm lãnh tụ văn nghệ vì thực tế tác phẩm của Tổ Hữu chỉ là loại truyền đơn phục vụ cho tuyên  truyền, không có giá trị lâu dài. Ai đó đã nói một câu nghe thấm thía: “Muốn sang, muốn có lương thực thì ít nhất trong đời cũng phải có một bài thơ suy tôn bác!”*

* Còn một cải hèn không biết xếp hạng vào đâu là cái hèn của bọn người mọi rợ. Trong cuộc tranh chấp đảo Điếu Ngư giữa Nhật và Tàu vừa qua, dân Trung Cộng không những biểu tình đốt phá khu thương mại của Nhật, đốt xe Nhật, chúng còn bắt một con chó Nhật giống Akita, trói vào gốc cây đánh đập cho đến chết trước sự hoan hỹ của “quần chúng.” Không chơi nổi tàu chiến, máy bay, dân hèn Trung Cộng trút đòn thù lên đầu một con chó, chỉ vì đó là một con cho giống Nhật! Còn “hèn với giặc, ác với dân!” thì ai cũng biết đó là thái độ của nhà cầm quyền Việt Nam hiện nay dưới sự chỉ đường của đàng cộng sản.

*Cuối cùng là cái hèn của người thắng trận … Cái hèn đáng nguyền rủa nhất là sự trả thù của người thắng trận.

Câu chuyện trả thù này chúng tôi đã có dịp nói nhiều rồi. Câu nói “đánh người chạy di chứ không đánh người chạy lại” là một khẩu hiệu dối trá. Chúng ta thua trận nhưng chỉ tiếc là đã thua những con người dã man, hèn hạ nên nhân phẩm của chú ng ta bị chà đạp, quyền sống cùa chúng ta bị tước đoạt nên dể lại bao nhiều khổ lụy cho gia đinh khi chúng ta đang phải vào nhà tù. Không những trà thù những người khác trận tuyến, người cộng sản còn trả thù giai cấp bằng cách tước đoạt tài sản và đày đọa những người giàu có hơn chúng vì lòng ganh ty, để cuối cùng tạo ra một giai cấp mới, thế chỗ, còn tham lam tàn độc hon là chế độ tư sản cũ, bởi sự bóc lột được nâng đỡ, yểm trợ bằng quyền lực và súng đạn, nhà tù. Khi người “bộ đội cụ Hồ” chỉ có một bộ áo quần, cái nón cổi, đôi dép râu, cái “xắc cột” (sacoche), cái chén ăn com, đôi đũa. vợ con ở nhà có hợp tác xã lo, thì dễ nói chuyện lý tưởng. Bây giờ thắng trận, có tài sản có chức phận thì phải giữ. “Thà mất nước, không thể mất đàng,” vì đảng chính là xội thịt, nên dù bị chửi hới, xấu hồ cũng phải giữ rịt lấy đảng. Bỏ đảng là mất ghế. Những anh bỏ đảng đều là những người bị thất sủng, vô công rồi nghề. không còn chức vụ, cái thẻ đảng chẳng còn giá trị, trả lại hay đốt đi cũng chẳng anh hùng gì! Chẳng thấy ai đang có chức quyền, nhà cao cửa rộng, mỗi tháng kiểm năm ba triệu đô la, con đạng du học ngoại quốc, mà bỏ đảng?

Tôi cho biểu tượng về “cái hèn” của những con người cộng sản đang cầm vận mệnh đất nước Việt Nam hiện nay là ba con khì Mizaru. Kikazaru và Iwazaru bịt tai, bịt mắt, bịt miệng. Bịt tai để không nghe tiếng ta thán của trăm họ. bịt mắt đề không thấy cảnh khổ của lê dân, bịt miệng để khỏi phải nói tiếng nói chính trực với giặc. Bịt miệng cũng đồng nghĩa với “ngậm miệng ăn tiền,” bất cố liêm sĩ. Nhưng người dân Việt Nam dã bắt đầu dõng dạc lên tiếng, lắng nghe tiếng gọi của nước non và mở rõ mắt nhìn thấy bộ mặt thực của chế dộ.