Ngậm ngùi tháng Tư

Huy Phương

Post by Sơn râu 3 May 2026

Từ đầu năm 2013 đến nay, nhân cuốn “Bên Thắng Cuộc” của một nhà văn “bên kia” mới ra đởi, hai tiếng “thắng” và “thua” đã được nói đến nhiều, cuộc tranh luận trên báo chí thì ít, mà trong câu chuyện lúc trà dư tửu hậu thì nhiều. Cuốn sách ấy đã phơi bảy nhiều mặt trái không lấy gì làm đẹp đẻ của cái bên thắng cuộc, cũng như trình bày dược những nỗi oạn khuất, đau đớn của bên bại trận. Nếu thật sự bên thắng cuộc là một chế độ khác, một quốc gia khác, có một nếp sống và trình độ, dân trí khác, thì chủng ta, những người miền Nam thua lrận đâu đến đỗi tan tác, chia lìa và chịu những nỗi thống khổ dai dẳng như vậy. Tôi cũng rất đỗi ngạc nhiên khi vài người quen biết, thân có, sơ có, đã nói với tôi những lời khá đứng đắn không hể có ý đùa giởn là:”Chúng ta là những người thắng trận, chúng ta đâu có thua!” Đằng sau câu nói này, tôi không biết khi dứng lại, kiếm một chỗ ngồi để tranh luận, chúng ta sẽ nói như thế nào cho tròn ý nghĩa của việc thua thắng, câu chuyện đã để lại những vết hằn lên tâm khảm chúng ta, ba mươi lám năm qua chưa đủ kín vết thương để thành vết sẹo, mà đôi khi còn rì máu. Là những người lính, trước hết phải nhận trách nhiệm đã không làm tròn công cuộc bảo vệ quê hương của minh, để rơi vào tay cộng sản, một chế độ tệ hại nổi tiếng trên thế giới đã làm cho con người đắm chìm vào đau khổ, tai ương. Những bậc trí thức miền Nam cũng không thể đổ lỗi cho người khác, vì quốc gia hưng vong. thất phu phải bữu trách, mà phải như một nhà thơ dã dám viết lên câu:”Tội làm tôi mất nước!” Chúng ta giải thích thế nào về sự thắng bại khi đã để cho hàng nghìn dồng bảo ruột thịt của mình vì quá sợ hãi cộng sản đã bỏ mình khi trốn chạy chế độ này từ cuối tháng 3-1975 cho dến ngày tàn cuộc, và còn mãi mãi sau đó trong rừng sâu, ngoài biển cả, mà miền Nam, không có gia đình nào không âm thầm vấn những mãnh khăn tang, nuốt những dòng lệ vào lòng, xóa gạch tên người thân trong tờ hộ khẩu với hàng chữ: “vắng mặt không lý do!”. Những người lính luận về thắng bại thể nào khi dã không bảo vệ được cho đồng bào ruột thịt mình lúc giặc vào nhà, để cho chiến hữu, đồng đội của mình bị trả thù, tàn sát; bị lùa vào các trại tập trung, lao động khổ sai, bỏ mình nơi chốn rừng thiêng, nước độc. Những người có trách nhiệm luận thế nào về chuyện thắng thua, khi để lại một miền Nam cho những kẻ gian tà, độc ác khiến cho ngày nay, nhân tâm ly tán, đạo lý suy đồi.

Trong binh lược, thắng là kẻ làm chủ trận đánh cuối cùng. Ban Mê Thuột có được xem là trận đánh cuối cùng không hay trận đánh cuối này đã dược quyết định ở Bắc Kinh hay Hơa Thịnh Đốn và sau đó không còn trận đánh nào nữa, mà chỉ là những kế hoạch lui binh, nhường đất. Từ 1973 miền Nam bị Quốc hội Mỹ cắt giảm viện trợ mỗi năm 50%, từ tháng 4/1974 hỏa lực giảm 70%, tháng 2/1975 đạn trong kho chỉ còn đủ đánh 30 ngày, tháng 4/1975 chỉ cón đủ đạn đánh 2 tuần, trong khi đó miền Bắc vẫn được Nga-Tàu viện trợ dồi dào, khoảng 660 ngàn tấn vũ khí, đạn dược. Riêng chi viện của Nga cho Bắc Việt từ tháng 12/1974 đã tăng gấp bốn lần.

Cũng có thể nói, miền Nam thua vì “hết đạn.” Không phải tướng tài là trăm trận trăm thắng. Napoléon được coi là một trong những nhà quân sự vĩ đại nhất mọi thời đại và các chiến dịch của vị danh tướng này được nghiên cứu lại các học viện quân sự trên khắp thế giới. Saumột loạt thắng lợi, Pháp đạt dược vị trí thống trị ở lục địa châu Âu, nhưng cuối cùng với trận Waterloo vào tháng 6 năm 1815, Pháp phải dầu hàng và vị danh tướng lẫy lừng Napoléơn đã lrải qua sáu năm cuối cùng của cuộc đởi trong sự giam cầm của người Anh trên dáo Saint Helcna, nơi ông qua đời vào năm 1821.

Từ 1941-1945, quân dội Nhật hùng cứ khắp Đông Nam Á, nhưng trận chiến cuối cùng là Okinawa, tiếp đến hai quà bom nguyên tử thả xuống dất Nhật dã khiến Nhật phải đầu hàng. Việc đầu hàng này ít nhất đã làm cho ba vị tướng lãnh cao cấp của Nhật tự sát là Bộ Trưởng Lục Quân Anami, Đại Tướng Cựu Tổng Tham Mưu Trưởng Sugiyama và Đại Tướng Tư Lệnh miền Đông Tanaka. Miền Nam thua mà can trường, anh hùng, sĩ khí với năm vị Tướng và hằng trăm quân nhân tuẫn tiết ngày Saigon thất thủ, vậy chớ nên đem thắng bại mà luận anh hùng.

Trong lịch sử đã có câu hòi:”Ai chiến thắng mà không hề chiến bại?”

Hluống gì người lính của chúng ta, anh hùng, khí tiết có thừa mà phải thua trận vì bị phản bội. Đồng minh phản bội, cấp lãnh đạo đất nước đã bất tài lại phản bội, để người lính phải chịu thất trận, chịu chết đau đớn, oan khiên. Nỗi dau thua trận không chỉ là trong khoảnh khắc mà kéo dài qua nhiều thế hệ. để ngày nay một đứa trẻ mới lớn lên, có thể hỏi chúng la: “Tôi là người Việt Nam, vì sao tôi đến đây?” Không thể nói với thế hệ này rằng chúng ta thắng. Không thể đem điều thắng bại để biện minh, vì thua trận để chịu cảnh lưu vong, lúc nào cũng là điều đau xót khôn nguôi. Nhưng thử nhìn lại đất nước. Danh từ “giải phóng” phải  ược dùng đúng nghĩa của nó như khi lực lượng Đồng Minh tiến vào Paris ngày 26 tháng 8 năm 1944, giải phóng phải như Huế sau 26 ngày khi người lính Việt Cộng bị truy đuổi ra khỏi thành phố. Quân đội giải phóng không phải là thứ quân dội tiến đến đâu, dân chủng bò làng bỏ xóm chạy đến đó. Quân đội giải phóng không phải là thứ quân đội cướp bóc mang của cải ùn ùn chở về Bắc, dùng súng ống dể khống chế tư sản cướp tiền của và áp bức lê dân. Ngày mà “quân dội giải phông” tiến vào Saigon, 120,000 người miền Nam đã “bỏ của chạy lấy người,” ngày mà khắp nước bị vỗ lay hát theo nhau bài “như có bác Hồ trong ngày vui đại thắng,” cả vạn người dã dắt dìu nhau ra đi, chấp nhận bao gian nguy, chết chóc, vi không còn muốn thấy bản mặt của chế độ dù thêm một ngày. Nói như tác giả Bình Ngô Đại Cáo: “đem đại nghĩa mà thắng hung tàn, lấy chí nhân mà thay cưởng bạo” thì bên thắng cuộc “lấy hung tàn mà thắng đại nghĩa, dùng cường bạo dề thay chí nhân!” Cũng đồng nghĩa như thế chúng ta đã nghe câu nói “cái ác thắng cái thiện” của John Mc Cain. hay “nền văn minh đã thua chế độ man rợ” của Dương Thu Hương về chuyện “thắng-thua” ngày 30-4-75.

Bên thắng cuộc đã xô đẩy bằng cách này hay cách khác ba triệu người Việt ra hải ngoại. Nếu chế dộ tốt đẹp ai lại không muốn sống trên quế hương của mình. Hôm nay, cuộc vượt biển vẫn còn tiếp diễn!

Ba mươi tám năm nay, người Việt Nam đã đặt câu hỏi “Ai giải phóng ai?” thì câu trả lời cũng sẽ làm nhẹ lòng cho những người còn ám ảnh bởi chuyện “thua hay thắng.”

Ca sĩ Ngọc Minh

Nhật Ngân

Nếu tôi có được phép thần thông

tôi sẽ đưa anh đi thăm Sài Gòn năm năm về trước

để cho anh thấy Giải Phóng được

Anh giải phóng tôi hay tôi giải phóng anh

Tôi sẽ đưa anh đi thăm Sài Gòn

Từ lầu cao, từ phố đông

cho tới nơi hang cùng ngõ hẹp

bùn lầy đọng một chút tối tăm

tôi sẽ đưa anh hỏi thăm từng nhà

Họ sung sướng không, họ có mong anh,

mong các anh về giải phóng không anh

Biết anh có chợt nghĩ gì không

khi thấy quanh anh bao nhiêu nụ cười trên môi chợt tắt

và anh ơi thấy gì?

Ôi hạnh phúc đâu?

Ôi Giải Phóng đâu?