Ngậm ngùi tháng Tư

Huy Phương

Post by Sơn râu 2 May 2026

Chết không phải là đã tắt hơi thở

Sống đôi khi cũng có nghĩa chết mòn.

(Chúc Thư- Huy Phương)

Trong một cuộc phỏng vấn với một sĩ quan VNCH đã trài qua những giờ phút kinh hoàng trên bãi biển An Dương vào ngày 26 tháng 3-1975, khi một lữ doàn Thuỷ Quân Lục Chiến bị kẹt lại trên bở biển, truớc mặt là biển cả chi có một chiếc tàu nhỏ hải quân vào đón thương binh, sau lưng là quân thù và đạn phảo, phần lớn những người lính thất trận đã bị “chết cạn” trên bở biển tại đây hay bị bắt làm tù binh, tôi đã đặt câu hỏi với người lính cón sống sót đến hôm nay, là điều gì khiến cho ông suy nghĩ nhất, sau ba mươi tám năm dài trôi qua?

Điều ông nói có thể khi mới nghe qua, chúng ta ngạc nhiên, nhưng nghĩ lại nghe thật giản dị, nhưng không khỏi xót xa:

– “Điểu ân hận của tôi là đã không được chết!”

Tôi nghĩ rằng câu nói của ông, người lính già, trong giờ phút nhắc lại chuyện cả một quân đội tan ră, bao nhiêu người đã nằm lại trên những con đường lui binh, trên những bở biển tuyệt vọng của miền Nam, là một câu nói phát xuất tử đáy lòng, không khoa trương hay đại ngôn chút nào, bởi sự sống có trăm nghìn lần khó khăn hơn sự chết! Bán năng sinh tồn của mọi loài là cố bảm lấy sự sống. Chúng ta cũng không trách ai những ngày hổn loạn, tìm được một chỗ trên trực thăng hay ra di với toàn bộ gia đình an toàn trên một chiến hạm ra khơi trong khi xe tăng của địch quân đã vào đến Saigon. Khi những con tầu rời bến Khánh Hội. khi những chiếc trực thăng đã bốc lên cao giữa một thủ dỏ đang hứng chịu những quả đạn pháo kích cùng với cánh hỗn loạn của một giờ thất thủ, ở những nơi nào đó, vó những người lính dang tuân thủ lệnh chi huy giữ đất một phút không rời, hay thất vọng đành quàng vai ôm nhau, chia chung cái chết, Ba mươi tám năm sau, những người còn sống sót, bằng cách này hay cách khác, lần lượt ra khỏi đất nước, đã thật sự còn sống không hay cũng như đã chết. Có những vị tướng đã chết lẫm liệt, cho những ông tướng khác sống cuộc dời tầm thường trên đất khách, ngày hai buổi sáng chiều và chết quạnh quẽ, hay thậm chí còn quay về bợ đỡ kẻ thủ. Có những người lính đã chết lrong những giờ cuối củng để cho chiến hữu họ được sống, qua ngày đoạn tháng. Trở về trên những con dường tắm máu ngày xưa, nhưng đầu óc trống rỗng, ngu ngơ nhự những người mất trí nhớ. Có những người thân thể còn lành lặn nhưng tâm thần tê liệt, trở lại rong chơi giữa số phận nghiệt ngã của đồng đội què cụt quanh mình.

Trờ lại câu trà lời của người lính già, ông nói ngày xưa, nếu nằm lại với anh em trên bãi biển, cái chết đến một cách thật dễ dảng, nhưng cái sống bao nhiêu năm nay quả là khó, vi không biết sống thế nào cho đáng sống, cho khỏi hỗ thẹn với chính mình, nhất lả khi nghĩ đến những người đã chết ngay trước mặt mình, đã chết ngay sau lưng khi mình dã may mắn dược ra đi. Sống phải chăng không dễ, vì sự sống còn mang nặng nghĩa vụ với những người đã chết. Chúng tỏi xin nhắc lại một câu chuyện cũ. Ngày 21 tháng 6-1945, khi quân đội Nhật không giữ được Okinawa, tại bộ tư lệnh của đơn vị ở Mabumi, tướng Mitsuri Ushijima đã viết thư trình lên Thiên hoàng Hiro Hito báo cáo về tình hình chiến sự tại Okimawa và tạ tội không giữ được đảo, trước khi tiến hành việc mỗ bụng tự sát, ông đã nói với dại tá Hiromichi Yahara:

– “Dại Tá Yahura, ông cũng như tôi lẽ ra phải tự sát. Nhưng tôi ra lệnh cho ông ở lại. Nếu ông chết, sau này còn ại có thẩm quyền để kể lại về trận chiến Okinawa này. Mặc dù sống sau khi thua trận là nhục nhã, nhưng đây là lệnh từ cấp chí huy của ông!”

Yahara do dó là sĩ quan cao cấp bên phía Nhật sống sót sau trận đánh và về sau ông dã cho xuất bản cuốn sách mang tựa dể “Trận Đảnh Vi Okinawa.” Như vậy, sống cỏn phải chăng cũng là một nghĩa vụ? Lòng dũng cảm không chỉ dành cho những vị anh hung đã tự sát. Sống cũng cần lòng dũng càm. Từ ba mươi tám năm nay có những người sống trong sợ hãi, tê cứng tứ chi và đầu ớc. Họ sợ khi trở về Việt Nam bị công an làm khó dễ, họ sợ con cải của họ còn ở bện kia sẽ bị liên lụy, họ sợ sẽ không được trở về để thăm viếng người thân, nếu ở bên này họ có một cử chì hay lời nói nào chống lại hay gây bất lợi cho chế dộ trong nước. Toàn là những cái sợ cho lợi lộc của bản thân. Chúng tôi cũng xin nói thêm đây không phải là một người dân bình thường, tình cờ một đêm nọ, có mặt trên bãi biến, là điểm hẹn của những người vượt biển, nên bị lùa xuống ghe, bắt đắc dĩ phải bỏ nước ra đi, mả họ là những người quyết định chọn cái chết dể tìm con đường sống, tuy đã đánh đổi bằng những năm tháng tù đày khốn khổ nơi chốn rửng thiêng nước độc. Họ cũng không phải là những người lính vỏ danh, những người này có hoạt động trong các hội doàn, có tên tuổi, có chức vị. Một lần tôi có hẹn phòng vấn với một cán bộ xây dựng nỏng thân trên một chương trình truyền hình về quá trình hoạt động của đơn vị ông trước năm 1975. Trước giờ thu hình, tôi gọi điện thoại cho ông, ở đầu giây bên kia, vợ ông trả lời “ông không có nhà.” Tôi ngỡ rằng ông đang trên đường đến đài truyền hình, nhưng khi tôi xưng danh tánh, bà vợ cho lôi biết “ông đã đi xa- out of town!” Trời đất! Mới hôm qua dây, ông “ừ è” với tôi, mà chỉ trong thời gian, chưa đến 24 tiếng đồng hô, ông đã trốn chạy một buổi phỏng vấn, cũng là trốn chạy cái dĩ vãng mà ông thường tự cho là hào hùng ngày xưa, chỉ vì một nỗi sợ hãi nào đó, mả bản thân ông không đủ can đảm nói thật với tôi là ông sợ. Một người nữa đang sống, bề ngoài có vẽ hào hùng nhưng còn sợ hãi. Đây là một cựu sĩ quan có chức vụ trong một bội doàn cựu quân nhân và vào dịp tháng tư năm nay, tôi muốn mời ông lên một chương trinh nói về những ngày lui binh”. Đến giờ thu hình, không thấy ông đến, sốt ruột, tôi gọi cho ông. Ông trà lời vắn tắt, trong khi đèn đuốc, sàn quay, chuyên viên và cả tôi dăng chờ ông: “Tôi bận, không đến được!”

Ông biết truyền thông di xa, có khi về tận bên kia, cẩn thận ần minh đi là tốt. Có điều tôi không hiểu sao ông lại dấn thân di làm việc cộng đồng, trong khi lòng ông đầy sự sợ hãi. Ông muốn về Việt Nam chăng, hay là ông còn mẹ, còn em mà ông lấy cớ muốn bảo vệ họ, sự sự hãi lớn lao đến dường ấy hay sao? Bây giờ mà cái bóng ma cộng sản còn lỡn vỡn bao trùm lên đời sống của ông, một người dã cao bay xa chạy, trong khi tuổi trẻ ở trong nước, những người dân bị phản bội, sống giữa kìm kẹp tù đày, vẫn không hề biết sợ hãi là gì!

Tướng McArthur nói: “Old soldiers never die; they just fade away- Người linh già không chết: họ chì phai nhạt dần đi”. Chết dã dành, sống mà phai nhạt, mờ dần trong quên lãng như cỏ cây, thì còn gì buồn hơn nữa!

Chết và sống, điều gì khó hơn?