Lò Cừ

Lâm Chương

Post by Sơn râu 23 Apr 2026

Lúa đã bén rễ, lá xanh vượt khỏi mặt nước hơn gang. Cỏ dại mọc chen với lúa. Không nhổ tận gốc, cỏ sẽ mọc nhanh hợn lúa. Cái thứ mà người ta muốn diệt đi, nhổ hết đợt này, lại thấy ngoi lên đợt khác. Có người nói đùa, cỏ cũng biết làm cách mạng. Dù là câu nói đùa, nhưng cách mạng nghe được, thì đời của kẻ phát ngôn linh tinh bị khốn ngay. Bao nhiêu phân xanh, dìm xuống mộng trước khi làm mùa, cỏ dại ngốn hết. Nếu không cổ sức người bảo vệ cây lúa, đến mùa thu hoạch, chỉ gặt toàn rơm và lúa lép. Dưới ruộng, một đám đàn ông tiều tụy, lom khom nhổ cỏ. Công việc xem ra không lấy gì làm nặng nề, nhưng sau một buổi làm việc, không ai có thể đứng thẳng lưng được. Xương sống dã quen với thế uốn cong. Muốn lấy lại thế đứng bình thường, phải choàng tay ra phía sau, chà xát và dần ngang thắt lưng một lúc cho máu lưu thông, rồi từ từ ểnh xương sống lên cho thẳng. Họ là tù khổ sai. Tù khổ sai ở đâu cùng có những quy luật khác nghiệt của nó. Quy luật của chế độ xã hội chủ nghĩa, còn tiến xa hơn một bước. Tù nhân bị tước mất nhân phẩm. Giá trị con người của họ, đơn thuần chỉ còn là những sinh vật biết cử động. Đề giảm bớt ý nghĩa của sự khốn nạn, người ta đặt tên mới cho tù nhân là cải tạo viên. Và trại tù được đổi thành trại tập trung lao động cải tạo. Trời rét dữ. Sương muối nặng như có mưa phùn. Nước ruộng ngập nửa ống chân, tê cóng. Thỉnh thoảng, có người nhấc chân lên, kẹp con đỉa trong nắm cỏ, rứt ra. Cái lạ ở việc đã mất máu vì chế dộ, nhưng vẫn còn thừa để nuôi loài đĩa đói.

Trên bờ. Hai chị công an phụ trách về nông nghiệp, đốt một đống lữa nhỏ, nhàn rỗi ngổi hơ tay, tán gẫu. Chị bụng bầu, mặt tai tái, mất quầng thâm mệt mỏi. Chị kia trẻ hơn, mặt căng da mỡn, đầy sinh lực. Chị bụng bầu ngó lên màu trời trắng đục: “Chán! Làm đơn xin về tỉnh, lại bị tống vào nơi tối tăm.”

Chị trẻ: “To đầu mà đại. Giao tế tiền bạc, tạo điểu kiện trước. Khi nào được trên chấp thuận, thì làm đơn để hợp thức hoá.”

“Tiền, tiền. Gi cũng tiền. Muốn có tiền, phải đưa con người ta về chỗ nào còn quơ quào kiếm chác được. Đưa về với bọn chết đói này, đến cọng rau cũng không còn, lấy gì giao tế? Có lột quần ra mà ăn.”

“Không tiền thì dùng sắc. Nhưng đừng cho hưởng vội. Phải nhữ mồi trước. Khi nào có kết quả, chị xơi.”

“Ranh thế, sao mày còn bị đày về đây?”

“Chưa gặp thằng trên có đủ quyền quyết dđịnh. Cho mấy thằng dưới hưởng, chỉ nghc khoác lác nhảm, chứ được gì!”

Cơn gió nhẹ quét qua. Ngọn lúa lao xao. Chi bụng bầu im lặng một lúc, nhìn lúa, chừng như suy nghĩ. Rồi mở túi sắc, rút quyển sổ nhỏ ra xem. Xong, chị ngẫng đầu lên, gọi: “Này! Các anh kia đi!”

Những người đàn ông đang nhổ cỏ lúa dưới ruộng, ngừng tay, ngó lên bở.

“Anh nào có trình độ đại học, lên đây tôi bảo.”

Mọi người nhìn nhau. Không ai lên tiếng.

Chị bụng bầu hởi: “Chả ai có trình độ đại học à?”

Một người dưới ruộng, hỏi lại: “Có chuyện chi không, cán bộ?”

“Tôi cần một anh có trình độ. Anh là tổ trưởng? Thôi, chính anh cũng được. Lại đây. Còn những anh kia, tiếp tục làm việc đi.”

Anh tổ trưởng bước lên bở, co ro đứng chở.

Chị bụng bầu nói: “Anh đếm bước theo chiều dài chiều ngang của mỗi thửa ruộng. Cứ bảy mươi bước đôi là trăm mét. Dài nhân ngang là ra diện tích mặt bằng. Anh biết công thức tính diện tích chứ?”

“Vâng. Tôi biết.”

“Tốt! Cứ theo chỉ dẫn của tôi mà làm. Giấy viết đây này. Ghi vào, Tính toán xong, cho tôi kết quả.”

Anh tổ trưởng cầm giấy viết, đi dọc theo bờ ruộng và dếm bước.

Hai chị công an lại tán gẫu.

Gió bấc hiu hiu. Sương muối nhoà đồi cọ trung du.

Chị trẻ kẹp hai bàn tay vào nách, rúm người; “Trời lạnh, làm gì thích nhỉ?”

Chị bụng bầu, vừa nói vừa cười: “Đéo là thích.”

“Khẽ! Không ngại bọn chúng nghe?”

“Mặc chúng!”

“Bụng to thế, mà đêm thằng Nọc thủ kho vẫn đến à?”

“Quan hệ thể xác, để trao đổi những thứ hắn bòn rút được trong kho.”

“Tướng hắn như voi. Coi chừng sấẩ thai đấy.”

“To xác bé chầy. Thằng quản giáo Cậy mới kinh.”

Chị trẻ rút vai: “Ừ Thằng Cậy kinh thật.”

Chị bụng bẩu: “Chỉ có nó trị nổi mày. Đêm nó quất cho vài cú là ngất ngư. “

Chị trẻ cười rúc trong cổ: “Thế, vẫn thích hơn cái lão thủ trưởng, nhấp nha nhấp nhứ, chả ra làm sao cả. Này, tao thấy lão thủ trưởng hay để ý chăm sóc mày. Có phải lão là tác giả của cái bầu này không?”

“Tao máng ách cho lão. Chứ thật ra, cũng chả xác định được thằng nào. Nhưng tao vẫn nghĩ của thằng Cậy.”

“Chơi với thằng Cậy dễ bị nó gico bùa, như mày dấy. Lần nào gặp nó, tao cũng bã người.”

Cuộc tán gẫu ngừng, khi anh tổ trưởng đi lại báo cáo diện tich đã đo đạc tính toán xong.

Chị bụng bầu cầm mành giấy, nói: “Đi làm việc đi.”

Anh tổ trưởng đứng xoa tay: “Xin cán bộ cho anh em nghỉ giải lao.”

“Đã đến giờ đâu mà đòi giải lao?”

“Trời lạnh, Xin cán bộ thông cảm.”

“Lạnh, thì làm việc vào cho nó ấm.”

“Ngâm dưới nước lâu. Anh em tê cả tay chân rồi.”

“Luôn luôn đòi hỏi. Thôi được. Cho nghỉ. Mười nhăm phút nhé.”

Anh tồ trưởng gọi lớn: “Anh em giải lao!”

Mọi người lên bờ, kéo nhau về phia chân đồi, ngồi nghỉ. Từng cụm năm ba người, hút thuốc lào, và nói chuyện. Chẳng ai than phiền gì về tình trạng khốn khổ phải làm việc trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Nhiều năm tháng chịu đựng đã quen rồi. Một anh công an bảo vệ, mang súng lại gần đống lửa cùa hai chị cán bộ, đốt thuốc, hơ tay, mặt nghinh ngó xoi mói.

Chị trẻ: “Này, ngồi xích ra. Đừng có lạm dụng nhé.”

Anh bảo vệ: “Ổi giời! Tưởng quý lắm đấy?”

Chi bụng bầu: “Lấn mãi, tôi ngã xuống ruộng mất. “

Anh bảo vệ nhìn chị bụng bầu, cười nhăn nhỡ: “Bụng to phình thế kia, lúc xổ lòng, cả đội tù làm vệ sinh, hốt cũng không xuể.”

“Ranh con! Ăn nói chết duyên. Tù hốt không xuể, mày ăn đi.

“Ngủ với thằng nào, thì bảo thắng ấy ăn. Tao vô can.

Chị bụng bầu mắng: “Mặt lồn, mốm thối. Chả trách theo ve vãn mấy đứa con gái ngoài lùng, nó cũng chê.”

Anh bảo vệ đứng dậy đi lên đồi, còn ném lại phía sau:

“Mấy con heo nái, động đực cả đêm. Ai lạ gì!”

Chị trẻ ngó theo, rủa: “Đồ thối tha, ma chê chó gặm.”

Chếch về phía tây đổi cọ, là ruộng của hợp tác xã. Năm chị người Tày, đang nhổ cỏ lúa. Nhiều lúc họ cầm nắm cỏ, vẫy nước vào nhau cười đùa. Hình như họ không sợ thời tiết mùa đông trung du. Ba thằng bé Tày trên đồi, lùa trâu xuống, đẩm dưới cái vũng chân đồi. Rồi chúng đi lại chỗ nấu nước, nơi có những người đàn ông gầy héo, đang co ro hơ lửa.

Một người hỏi: “Áo quần phong phanh như vậy, cháu không lạnh sao?”

Thằng bé đáp: “Chỉ nghe mát,”

“Mấy chị đng kia, là chị của cháu hả?”

“Là vợ.”

“Cái gì?”

“Vợ.”

“Vợ ai?”

“Vợ cháu.”

Người đàn ông ngạc nhiên: “Cháu mấy tuổi mà có vợ?”

“Mười hai,”

“Vợ mấy tuổi?”

“Hai mươi ba.”

Người đàn ông nhìn vào thằng bé bên cạnh: “Còn chú nhỏ này thì sao?”

“Thằng này thì chưa. Nhưng thằng kia cũng có vợ.”

Thằng bé chỉ tay về hướng ruộng hợp tác xã. “Đấy. Đấy. Người vừa bước lên bờ là vợ nó đấy.”

Người phụ nữ từ xa, vẫy tay réo gọi: “Thằng ôn dịch kia. Hãy lùa trâu lên ngay.”

Thằng bé chạy đi lùa trâu.

Người đàn ộng hỏi: “Cháu có nới giỡn không?”

“Gỡn là đùa đấy hả? Cháu không đùa”

“Sao vợ lại mắng chồng là thằng ôn dịch?”

“Vợ nó hỗn. Vợ cháu cũng hỗn. Lắm khi vợ còn đánh cháu nữa.”

“Ba má cháu không can thiệp à?”

“Can thiệp gì? Bố mẹ nói cháu hư. Bảo vợ phải đánh.”

Người đàn ông lắc đầu: “Vợ chồng kỳ cục!”

Thằng bé ngồi gần thùng nước, hỏi vọng về thằng bé lùa trâu: ‘Có không?”

Thằng bé lùa trâu: “Có.”

“Căng không?”

“Tạm.”

Thằng hé lùa trâu, cầm túi nylon đi lại. Nó giơ cái túi lên, khoe, Bên trong lúc nhúc mấy con đĩa trâu, căng phồng no máu, chúng hút những cuống bông cỏ, cẩn thận buộc chặt hai đầu con đĩa.

Người dàn ông hải: “Bắt đĩa làm trò chơi à?”

“Không chơi. Nướng ăn.”

Người đàn ông trợn mắt: “Trời đất! Ăn đĩa?”

“Không ăn đĩa. Chỉ an tiết trâu. Như người ta vẫn ăn tiết lợn, tiết gà đấy.”

“Nhưng cháu ăn tiết trâu bằng cách nào?”

“Cho con đĩa hút máu con trâu. Xong, cho đĩa vào lò nướng.”

“Sao phải buộc hai đầu?”

“Nếu không, khi cho vào lửa nó phọt tiết ra hết.”

Thấy chuyện la, những người đàn ông bu lại xem. Thằng bé quẳng mấy con đĩa vào đống lửa. Con đĩa quằn quại vài cái rồi nằm im. Nó dùng cái que khều qua khều lại, nướng đến khét. Gắp ra, cạo lớp vỏ bên ngoài. Còn lại thỏi tiết tròn, dài bằng ngón tay, màu đen. Chúng chia nhau, ăn.

“Ngon không?”

“Ngon. Tiết nướng thơm hơn tiết luộc.”

Người đàn ông lắc đầu: “Một kiểu ăn tiết trâu lạ đời.”

Một người khác, hỏi thằng bé có vợ: “Đêm cháu ngủ với ai?”

Nó nói: “Với vợ.”

“Cháu có làm gì vợ không?”

“Đi ngũ thì ngũ, chứ làm gì.”

“Vợ có ôm cháu không’!”

“Trời lạnh, vẫn ôm.”

“Cháu có ôm lại không?”

“Có chứ.”

“Chỉ ôm nhau ngủ, mà không làm gì?”

“Đắp chăn, hoặc gác chân lên nhau nữa.”

Những người đàn ông nói nhỏ với nhau: “Chờ đến khi nó hiểu biết, đời con gái xuân thì, cũng tàn phai.”

“Tục lệ tảo hôn, tưởng đã di vào quá khứ lâu rồi. Ai ngờ, ở đây vẫn còn tồn tại.”

Anh công an mang súng đã tới. nói với những thằng bé:

“Này! Oắt con, không được quan hệ.”

Thầng hé nói: “Tôi chỉ ngồi chơi.”

Công an nạt: “Không được, cút ngay. Vợ mày gọi đấy.”

Thằng bé vênh mặt, trề môi: “Làm kiệu. Mai mốt ra nhà, đừng hòng xin xỏ thứ gì.”

Nói xong, nó đứng dậy, đi về phía những con trâu.

Công an: “Lũ ranh. Lắm trò đáo để. Có vợ rồi đấy.”

Người dàn ông hỏi: “Sao các cô chịu làm vợ những đứa bé con?”

“Dễ thôi. Gái núi chỉ đáng giá con trâu. Có trâu là cưới được vợ. Người nhiều của, cưới vợ sớm cho con để có người làm lụng việc nhà, việc đồng. Khi thằng oắt đến tuổi trưởng

thành, thì vợ đã già. Nó bỏ vợ già, cưới con vợ đồng lứa với nó. Những thằng trai nghèo, cưới lại con vợ già của thằng vừa bỏ ra, không phải nạp con trâu.

Xế chiều. Những chị người Tày nhổ cỏ lúa bên phần ruộng hợp tác xã, lên bờ. Họ gọi mấy ông chồng nho nhỏ lùa trâu ra về, ngang qua hai chị công an.

Chị trẻ lên tiếng: “Về sớm thế!”

Chị người Tày giơ lay chàc: “Xong rổi. Em về nhé. Về làm việc khác.”

Khi những chị người Tày đi khỏi, chị bụng bầu nói: “Ban ngày làm quần quật. Ban đêm ngũ với thằng oắt con đái dầm. Chán chết.”

Chị trẻ: “Tao nghĩ nó cũng phải dạy cho thằng oắt chứ.”

“Ừ, thì có dạy. Nhưng cái đuôi thằng oắt như cái đuôi chuột ngo ngoe. Chỉ làm điên tiết.”

-Giới thiệu thằng Cậy cho nó một lần thôi. Dù có cho ăn vàng, nó cũng bỏ thằng oắt.”

“Dâm như mày, còn phai chết ngất vì thằng Cậy, Huống chi ai?*

Chị trẻ cười, vỗ vào đùi chị bụng hầu: “Thế mày không ngất hả?”

Hai chị cười sùng sục.

“Này, Tao thấy hình như vợ của lão thủ trưởng cũng có gì với thằng Cậy đấy,”

“Hình như gì nữa? Tháng trước, mụ ra đội rau xanh của nó xin rau quả gì đấy. Nó tấn mụ vào nhà lô cả buổi. Khi ra về, tóc tai mặt mũi mụ bơ phờ. Chuyện này, bọn tù cũng biết.”

“Thấu tai lảo thủ trưởng. thì đời thằng Cậy bị khốn ngay.”

Chị trẻ nhìn đồng hồ đeo tay: “Hôm nay cho tù về sớm. Thằng tổ trưỡng có xin cho bọn chúng đi tắm suối.”

Chị bụng bầu: “Ngâm nước cả ngày, còn tắm gì nữa?”

“Nước ruộng bùn sình. Cứ cho chúng tắm. Lạnh thế này, chúng cũng chỉ rửa chân tay thôi. Thiệt thòi gì mày?”

“Chưa đủ chỉ tiêu.”

“Mai làm tiếp. Trông chúng đuối rồi. Sức chịu dựng của bọn tà cũng gớm thật. Đói ăn, lại ngâm nước lạnh cả ngày.

Thế mà chưa thằng nào bị ngã. Làm thêm nữa, có thằng nằm vạ ra đấy.”

Chị bụng bầu phân vân: “Về sớm, nhỡ kiểm tra bắt gặp?”

“Lúc đó sẽ viện lý do, đổ thừa cho cái bụng bầu của mày có vấn để không ổn.”

“Ừ. Về thì vệ,”

Chị trẻ gọi. “Này, anh tổ trưởng ơi, bảo thu dụng cụ.”

Anlı tổ trưởng che tay làm loa gọi lớn: “Thu dụng cụ!”

Những người đàn ông uề oải kéo nhau lên bờ. Xong một ngày làm việc, mùa đông.

Trên đường ra suối. Hai chị công an nói với nhau về dự định tối nay ấp ủ với ai cho ấm và cười khúc khích. Những người dàn ông thì thắc mắc, không biết bữa ăn chiều nay có thay đổi, hay cũng vẫn sắn kho nước muối thường ngày?