Mặt trận miền Tây vẫn yên tĩnh

vietmessenger.com

Erich Maria Rematque

Bản dịch Tâm Nguyễn

Post by Sơn râu 30 Mar 2026

Chương 4

Chúng tối phải đi làm công tác đặt dây kẽm gai. Tối rồi các xe mới đến. Chúng tôi leo lên. Đêm ấy trời ấm áp và ánh hoàng hôn nhi7 một vòm trời mà chúng tôi cảm thấy muốn kéo nhan đến ẩn náu. Đến như thằng cứt sắt Tjaden cũng cho tỏi một điếu thuốc và còn bật diêm cho nữa.

Chúng tôi đứng chen chúc nhan, vai kề vai, không có chỗ đặt đít. Nhưng chúng tôi đâu có dè, Lần đầu tiên thằng Maller hớn hở, nó đi đôi bốt mới. Các máy rù rì, xe nảy lên nảy xuống và lạch cạch. Đường sá đã hư hỏng và toàn ổ gà. Chúng tôi không dám bật đèn nên cứ phải chạy mò và lắm lúc gần văng ra khỏi xe. Tuy nhiên, điều này không làm chúng tôi lo, một cánh tay gãy còn hơn là thủng ruột và lắm thẳng còn mong được một cải may mắn như thế để tìm đường về hậu phương với gia đình. Cạnh chúng tòi là đoàn xe tiếp tế đạn dược dài dằng dặc. Họ vội vã hơn nên vượt lên trước, Chúng tôi bông đùa với họ và họ cũng bông đùa lại. Một bức tường hiện ra, bức tường của một ngôi nhà nằm bèn vệ đường. Tôi bỗng vễnh tai nghe. Phải chăng tôi lầm? Tôi nghe rõ ràng tiếng ngỗng cục tác. Tôi liếc nhìn Katczinsky – anh liếc lại: chúng tôi thông cảm nhau.

«Kat, tôi nghe đẳng kia có tiếng đôi kẻ muốn ngồi vào quánh thì phải.

Bác gật. «Hôm nào trở lại mình sẽ tính. Tôi biết chúng có mấy tên rồi, »

Dĩ nhiên là Kat biết chúng có bao nhiêu. Bác biết rõ có bao nhiêu cẳng ngỗng trong một phạm vi mười lăm đặm. Xe đến các tuyến trọng pháo. Các địa điềm đặt đại bác được ngụy trang bằng các bụi cây để tránh các phi cơ thám sát, trông chẵng khác nào một đảm hội căng lều nhà binh. Cành lá trông vui vẻ phởn phơ chỉ phải cái có đại bác nằm dưới. Không khi sặc mùi kbỏi súng và sương mù. Kbói thuốc súng làm cay lưỡi. Đại bác nã àm ầm làm xe chúng tôi lảo đảo, tiếng rền thịnh nộ kéo dài ra sau mọi vật rung chuyển. Nét mặt chúng tôi thay đồi lúc nào khòug hay. Thật ra chúng tôi chưa ở tiền tuyến, mới ở hàng trừ bị, thế mà trên bộ mặt nào cũng như nói ra: Đây là Mặt trận, giờ đây mình nằm trong lòng nó. Chẳng phải vì sợ. Những thằng xông pha như chúng tôi thì đã dày dạn. Chỉ có tụi tân binh non choẹt là xao xuyến. Kat giảng giải cho chúng: «Đây là ba-mươi ly. Nghe tiếng nổ trước rồi mới đến tiếng súng. »

Những tiếng nổ rống của hỏa lực không kịp đến chúng tôi. Nó bị nuốt vào cái tiếng ì ầm toàn diện của mặt trận. Kat nghe ngóng:

«Đêm nay thế nào cũng có dội bom.»

Chúng tôi đều nghe ngóng. Mặt trận không yên tiếng súng. «Tụi Ăng-lẻ đã bắn rồi, »

Kropp nói.

Tiếng đại bác nghẹ rõ mồn một. Tiếng súng của bọn Anh ở bên phải khu vực chúng tôi. Chúng bắn sớm đến một tiếng đồng hồ. Theo chúng tôi kinh nghiệm, chúng thường lệ bắn đúng vào mười giờ. «Chúng giở chứng gì đây? » Muller nói, «dễ thường đồng hồ chúng chạy mau. »

«Thế nào cũng có dội bom, tao đã bảo mà, cái gì chứ cái đó tao nhậy cảm lắm, »

Kat nhún vai. Ba quả đạn đại bác rơi cạnh chúng tôi.

Lữa tóe lên trong sương mủ, các mảnh đạn rú lên và vù vù. Chúng tôi rùng mình mong sao sáng sớm được trở về lều. Mặt chúng tôi cũng chẵng xanh hơn chẳng đỏ hơn thường lệ, cũng chẳng căng hơn chẳng xỉn hơn – ấy thế mà có thay đổi. Chúng tôi cảm thấy trong máu minh đã có sự tiếp xúc. Đây chẳng phải là lối nói văn vẻ; mà là sự thực. Chính cái mặt trận, cái ý thức mặt trận, nó gây nèn sự tiếp xúc này. Ngay cái lúc mà các viên đạn đầu tiên rít trên đầu và không khí rền tiếng nổ, thì bỗng các mạch máu, tay, mắt, đều căng thẳng chờ đợi, rinh rập, các giác quan sâu thêm rộng ra và sắc bén lạ kỳ. Cả cái thân hình đột nhiên chuẩn bị sẵn sàng.

Tôi thường có cái cảm giác như thể chính cái không khí rung động run rẩy chồm lên chúng tôi cứ êm như không, hoặc như thể chỉnh cái mặt trận đã phóng ra một luồng điện làm thức tỉnh những trung tâm thần kinh thầm kín. Lần nào cũng y như lần nào. Khi khởi hành ra mặt trận, chúng tôi là những thằng lính được vui hoặc buồn; nhưng vừa thấy các địa điềm đại bác đầu tiên là từng lời nói một của chúng tôi nghe đã khác.

Khi Kat đứng trước lều bảo: «Sẽ có dội bom», đó chỉ là ý kiến của bác ta; nhưng khi nói tại đây thì câu nói nghe sắc bén như lưỡi lê dưới ánh trăng, nó cắt đứt phăng ý nghĩ, nó thọc gần hơn và nói với cái gì không rõ nó thức tỉnh ở nơi ta, một ý nghĩa đen tối. «Sẽ có dội bom. » Phải chăng đó là đời sống thâm hậu nhất thầm kín nhất của ta nó rùng mình thủ thế.

Đối với tôi mặt trận là một vũng nước xoáy bí mật. Mặc dầu đứng ở chỗ nước yên và lòng nước xoáy, tôi vẫn cảm thấy cái sức xoáy của cái vũng kia từ từ cuốn lấy tôi, không sao cưỡng nổi, không sao tránh khỏi vào lòng nó. Từ mặt đất, từ không trung, các sức mạnh bổ dưỡng rót vào chúng tôi – nhất là lừ mặt đất. Không với ai bằng với người lính mặt đất lại thiết tha đến thế. Khi hắn nằm áp mình trên nó, dài người bám chắc, khi hắn vùi mặt mình chân tay mình sâu vào nó vì sợ chết vì bom đạn, lúc đó nó là bạn duy nhất của hắn, là anh hắn, là mẹ hắn, hắn vui sự khiếp đảm của mình các tiếng kêu của mình vào sự câm lặng của nó vào sự an toàn của nó, nó che ẩn hắn cho hắn tạm thuê thêm mười giây sống, rồi lại tiếp nhận hắn, nhận đi nhận lại, đời đời.

Đất! – Đất! – Đất!

Đất hỡi vởi các nếp của mày, các hố các hốc của mày, trong đó thằng người bất thần ném mình xuống nằm dài! Trong cái rung mình khiếp đảm, dưới tiếng kêu gọi của tận diệt, trong tiếng nổ rống lên giọng tử thần, ôi Đất hỡi, mày cho chúng tao cái xung lực kháng cự mạnh mẽ của một cái sống được chiếm lại. Bản thân chúng tao, gần như bị cái cuồng nộ của giông tố cuốn đi, lại trao lại vào tay mình cũng nhờ mày và chúng tao, những thằng mày chuộc lại, vùi mình trong mày và trong những giây phút chết dở câm lặng dài dằng dặc của hy  vọng, đôi môi chúng tao cắn chặt vào mày!

Vừa nghe tiếng vù đầu tiên của đạn đại bác, chúng tôi thut lai vào một phần nào của con người mình hàng ngàn năm. Dìu dắt bao bọc cho chúng tôi là cái bản năng thú tính thức tỉnh ở mình. Nó không ý thức, nó nhanh hơn, chắc hơn, ít lầm lẫn hơn là ý thức nhiều. Người ta không thể giải thích được. Con người chân bước đâu có nghĩ đâu có chủ ý; – bỗng hắn ném mình xuống đất và các mảnh đan rào rào như bão bay bên trên hắn và hắn thoát nạn;- tuy nhiên hắn không sao nhớ được là đã nghe tiếng đạn bay đến hay đã nghĩ phải lao mình nằm xuống. Nhưng nếu hắn không buông mình xuống theo cái xung lực kia thì giờ đây hắn chỉ còn là một đống thịt nát. Chính cái kia, cái thị giác thứ hai ở ta nó đã ném ta xuống đất và cứu ta, mà ta cũng chẳng biết ra sao. Bằng không thì từ Flanders đến rừng Vosges đã không còn ai sống sót. Chúng tôi tiến bước, mấy thằng lính, hoặc buồn hoặc vui, -chúng tôi đến cái khu vực nơi mặt trận bắt đầu và tức thì trở thành những con người thú.

Một đám rừng trông xơ xác tiếp đón chúng tôi. Chúng tôi đi qua đoàn hỏa đầu* Nhờ rừng bọc chúng tôi xuống xe. Các xe quay trở lại. Sáng, trước bình minh, họ sẽ trở lại đón chúng tôi.

Sương mù và khói súng nằm trên đồng cao đến ngực. Trăng còn soi. Trên đường, lính đi hàng dọc. Mũ sắt óng ánh dịu dưới ánh trăng. Đầu người, họng súng nhô trẻn sương mù trắng, đầu lắc lư, đu đưa vác súng. Xa xa sương đã tan. Đầu đã trở thành người, áo, quần, bốt hiện ra khỏi sương mủ như khỏi ao sữa. Họ trở thành một hàng dài. Hàng tiến bước, thẳng tới, các hình dáng trở thành một khối, các cá nhân không còn được nhận ra, mũi dùi đen thọc tới, toàn đầu và vũ khí bập bềnh trôi trong ao sữa trông thật dị kỳ. Một đội quân – đâu phải là người. Đại bác và xe cộ tải đạn dược trẩy qua một ngã tư. Lưng ngựa bóng dưới ánh trăng, cử động uyền chuyển trông đẹp mắt, đầu ngúc ngác, mắt long lanh. Đại bác và xe ngựa bập bềnh trước cái nền mờ ảo của cảnh vật dưới ánh trăng, những người cỡi ngựa với chiếc mũ sắt trông như những hiệp sĩ thời xa xưa; đẹp lạ kỷ, trông không chán mắt. Chúng tôi tiến tới kho đạn tiền phong. Chúng tôi thằng thì đặt lên vai những cây sắt nhọn ngoằn ngoèo, thằng thì những thanh sắt trơn qua các cuộn dây thép rồi tiếp tục đi. Các thứ vừa nặng vừa kềnh càng. Mặt đất trở nên gập ghềnh hơn. Từ đằng trước có tiếng báo: «Coi chừng, lỗ đạn sâu bên trái » – « Để ý, hào ».

Mắt nhìn chăm chú, chân mò gậy lần trước mặt trước khi lê sức nặng của thân xác. Bỗng hàng đứng lại, tôi đập mặt vào cuộn dây thép của thẳng đi trước tôi và chưởi thề. Trên đường có vài chiếc xe trúng đan. Một lệnh khác: «Bỏ thuốc, bỏ píp. » Chúng tôi tiến gần chiến tuyến. Đồng thời trời tối đen như mực. Chúng tôi đến viền một khu rừng nhỏ và chiến tnvến nằm ngay trước mặt chúng tôi. Một ánh lửa đỏ mập mờ trải di dọc theo chân trời, từ đầu này đến đầu kia. Ánh lửa luôn luôn lập lòc, điểm bằng những ngọn lửa phát ra từ miệng các đại bác. Những quả bóng ánh sáng tung lên cao, những quả cầu bac và đỏ nổ tung và rơi xuống như mưa rào đầy sao đỏ, trắng, xanh. Hỏa tiển Pháp phóng lên tỏa thành một dù bạc trên không và từ từ lượn xuống. Chúng soi sáng cảnh vật như ban ngày, ánh sáng soi lên chúng tôi và chúng tôi thấy các bóng mình hằn lên mặt đất. Chúng lượn chừng một phút rồi tắt ngúm, Tức thì những cái khác lại phóng lên, lại tỏa thành các vì sao xanh, đỏ, lơ.

«Oanh kích. » Kat nói.

Tiếng sấm đại bác dồn lên thành một tiếng ầm ầm duy nhất và rồi tản mát ra thành những tiếng nổ riêng. Tiếng súng máy lạch tạch ròn rã. Trên đầu chúng tôi không trung đầy đặc sự chuyển động nhanh nhẹn vô hình, tiếng rít, tiếng nổ như bắp rang, cùng tiếng vì vèo. Đó là những đạn nhỏ và giữa chúng, đì đùng suốt đêm như một đản phong cầm, là các đại bác cỡ bự. Tiếng chúng rống lên, khàn khàn, xa xa, như tiếng hươu đực đang động cỡn, bay trên cao, trên các tiếng rên hú và vèo vèo của các đạn nhỏ. Nghe chúng, tôi lại nhớ đến đàn ngỗng rừng. Thu năm ngoái, đàn ngỗng rừng bay hết ngày này qua ngày khác giữa lằn đạn đại bác.

Các tia rọi bắt đầu quét sạch bầu trời đen tối. Chúng lướt trên không như những dây đo không lồ. Một tia dừng lại và hơi rung rung. Tức thì một tia nữa dừng lại bên nó, một con côn trùng đen bị kẹt giữa hai tia và cố lần tránh – chiếc máy bay. Nó ngập ngừng, quáng mắt và rơi xuống.

Cứ cách quãng đều chúng tôi lại thọc các cây sắt vào. Hai thẳng giữa một cuộn còn mấy thẳng kia kéo dây kẽm gai ra. Dây với dợ toàn những đinh nhọn dại dày đặc. Tôi không quen tháo dây nên bị rách tay.

Vài giờ sau xong công tác. Nhưng còn phải đợi xe đến. Phần đông nằm xuống làm một giấc. Tôi cũng cố chợp mắt, nhưng trời đã đổ lạnh. Gần biển nên lúc cũng bị lạnh phá giấc. Có lần tôi ngủ say như chết. Bỗng chợt tỉnh không còn biết mình nằm đâu. Thấy các sao, thấy các hỏa châu, trong một lúc tôi có cảm tưởng là mình ngủ giữa đám hội. Tôi không rõ là sáng hay tối, tôi nằm trong cái nôi lờ mờ của tranh tối tranh sáng và lắng nghe những tiếng dịu dàng đưa đến, dịu và gần – phải chăng tôi khỏc? Tôi đưa tay lên mặt. thật là kỳ quái, phải chăng tôi còn bé? da mịn; – chỉ thoáng trong mỏt giây và rồi tôi nhận ra bóng dáng Katczinsky. Vốn lính cựu, bác ngồi thong dong hút píp. dĩ nhiên píp cũng phải che. Khi thấy tôi tỉnh giấc, bác nói:

«Chả là cái đầu đạn, nó rơi xuống cái bụi đẳng kia? »

Tôi ngồi dậy, tôi cảm thấy cô đơn kỷ lạ. Có Kat đấy thật là phúc đức. Bác đăm đăm nhìn mặt trận và nói:

«Pháo bông đẹp tuyệt phải chi đừng nguy hiểm. »

Một quả rơi ngay sau chúng tôi. Hai anh tân binh nhảy lên hoảng hốt. Hai phút sau một quả nữa rơi còn gần hơn. Kat gõ điếu. «Nó sáng rực. »

Rồi là rơi đều đều, Chúng tôi bỏ đi cho lẹ. Một quá rơi ngay giữa chúng tôi. Hai tên hét lên. Hỏa châu xanh phóng lên ở chân trời. Họ bắn rào. Bùn tung toẻ lên cao, các mảnh đạn bay vèo vèo. Các tiếng nổ gầm lên mãi rồi mới nghe tiếng cắc của súng. Cạnh chúng tôi một chú tân binh tóc vàng sợ thất đảm. Hai tay ôm mặt, mũ văng đâu không biết. Tôi nhặt được cố đội lại vào đầu cho hắn. Hắn ngước nhìn, hất mũ ra và như một đứa bé bò vào nách tôi đầu áp vào ngực tôi. Đôi vai nhỏ bé rung rung. Cũng như đôi vai Kemmerich. Tôi mặc hắn. Chiếc mũ còn có lúc hữu dụng, tôi buộc vào sau đít hắn; – chẵng là phải là đùa, nhưng mà là vì cẩn thận, vì lúc đó cả người hắn chỉ có cái đít là cao hơn cả. Và mặc đầu lắm thịt, đạn mà bắn trúng cũng đau phải biết. Đã thế, có về bệnh viện gọi là cứ nằm sấp hàng tháng và sau đó có khỏi thế nào cũng đi khập khiễng.

Hình như có kẻ không may hơn. Giữa các tiếng nổ, nghe có tiếng kêu la. Thét rồi cũng yên tĩnh lại. Hỏa lực giờ bỏ qua chúng tôi và rơi xuống hàng trừ bị. Chúng tôi hé nhìn thử. Hỏa châu đỏ phóng đầy lên trời. Rõ ràng là địch sắp tấn công. Chỗ chúng tôi còn yên. Tòi ngồi lên, nắm vai tân binh lay. «Xong rồi, nhỏ! Lần này không sao đâu. »

Hắn nhìn quanh ngơ ngác. « Rồi chả mấy lúc quen, tôi bảo hắn. Hắn thấy mũ lấy đội lên đầu. Dần dần hắn hồi lại. Bỗng hắn đỏ bừng mặt và ngượng ngùng. Hắn từ từ đưa tay sờ đít và nhìn tôi thiểu não. Tôi hiểu ngay: sợ súng. Không phải vì thế mà tôi lại buộc mũ lên đít hắn. «Chả có gì phải thẹn,» tôi an ủi hắn: «Trước chú thiếu gì thằng nghe bom dội lần đầu bĩnh đầy quần. Ra sau bụi kia kia vứt mẹ nó xà lỏn đi, Đi đi.»

Hắn đi. Tiếng súng đã lắng, nhưng tiếng kêu vẫn chưa dứt, «Gì thế, Albert? » tôi hỏi. «Ilai toán trên trúng ngay giữa. » Tiếng kêu tiếp tục. Đâu phải người, người nào mà kêu kinh khủng thế.

«Ngựa bị thương, » Kat nói.

Nghe không chịu nổi. Chẳng khác tiếng rên la của cả trần gian, cả sinh linh đang bị hành hạ, điên lên vì đau đớn, vì kinh hoàng, và rồi rên rỉ. Chúng tôi tái mặt. Detering đứng lên.

«Trời ơi! Trời đất quỉ thần ơi! Sao không bắn chúng đi»

Hắn vốn là nông dân rất qui ngựa. Hắn không chịu nổi. Rồi bỗng như có chủ ý tiếng súng lại im bặt. Tiếng la hét của mấy con vật nghe to thêm. Người ta không còn biết trong cái cảnh vật bàng bạc giờ đây yên tĩnh này nó từ đầu đến; ma quái, vô hình, nó có khắp, giữa trời và đất, nó rền lên không biết đường nào mà lường. Detering điên tiết la hét: «Bắn chúng đi! Bắn chúng đi có được không? rõ đồ chết tiệt! »

«Họ phải lo cho người trước đã, » Kat nói bình thản. Chúng tôi đứng lên cố nhìn xem ở dâu. Phải như chỉ thấy mấy con vật thôi chúng tôi cũng đỡ bực minh hơn. Muller có chiếc ống nhòm. Chúng tôi thấy một nhóm đen, phu với cáng và những cụm đen to hơn lăng xăng lít xít. Đó là những con ngựa bị thương. Nhưng chưa phải hết. Có con phi thật xa, ngã quị, rồi lại chạy xa nữa. Một con lủng bụng, ruột lòng thòng. Vướng ruột, nó ngã lăn cù, rồi lại đứng lên. Detering giơ súng nhắm. Kat hất súng lên trời. «Bộ mày điên? »

Detering run rẩy quăng súng xuống đất. Chúng tôi ngồi xuống bịt tai. Nhưng cái tiếng ồn ma quái này, các tiếng la thét rền rĩ như đâm sâu vào, chúng đâm sâu vào khắp. Chúng tôi có thể chịu đựng hầu hết mọi cái. Nhưng giờ đây chúng tôi mồ hôi đổ ra như tắm. Chúng tôi phải đứng lên chạy, không biết là chạy đâu, miễn là đừng nghe thấy những tiếng kêu ấy nữa. Và đấy không phải là người, mới chỉ là ngựa.

Từ cải nhóm đen lại thấy các khiêng đi. Rồi nghe có tiếng súng lẻ tẻ đì đạch. Cái khối đen nhốn nháo và tan dần. Có thế chứ! Nhưng nào dã hết. Người ta không thể đuổi bắt những con vật bị thương đau đớn quá chạy cuống cuồng, miệng há hốc. Một người quì xuống, một tiếng súng – một con ngựa quị – một con khác. Con cuối cùng chống lên cẳng trước rồi quay tròn như bàn ngựa gỗ; rồi ngồi bệt xuống nó lại quay vòng trên đôi cẳng trước cứng đơ, rõ ràng là nó gãy lưng. Anh lính chạy đến bắn nó. Chầm chậm, kính cẩn, nó phủ phục xuống đất. Chúng tôi bỏ tay xuống. Các tiếng kêu đã im bặt. Chỉ còn một tiếng thở hắt thật dài còn phảng phất trên không. Rồi lại chỉ còn hỏa châu, còn tiếng hát của đạn và các sao – và chúng sáng rực trông đẹp dị kỳ. Detering đi đi lại lại rủa: «Muốn biết những tai hại chúng gây ra sao.» Hắn lại giở lại vấn đề. Giọng bồn chồn, nghe có vẻ đường bệ khi bắn nói: «Theo tôi không gì đê tiện bằng là dùng ngựa vào chiến tranh.»

Chúng tôi trở lại. Đã đến giờ trở lại các xe. Trời đã hơi sáng hơn. Ba giờ sáng. Gió mát lạnh, còn sởm, mặt chúng tôi trông xám lại. Chúng tôi lết bước theo hàng một qua các chiến hào, các hố bom và lại đến khu sương mù. Katczinsky bồn chòồn, đó là điềm bất tường.

«Gi thế Kat? » Kropp hỏi.

«Tao mong về đến nhà. » Nhà – ý bác nói là lều.

«Thì còn lâu la gì, Kat. »

Bác nóng ruột. «Biết thế nào được, biết thế nào được …»

Chúng tôi đến các hảo giao thông rồi ra cánh đồng trống. Khóm rừng nhỏ lại xuất hiện; chúng tôi thuộc từng tấc đất một ở đây. Còn có bãi tha ma với các nấm mồ cùng cây thập tự đen. Lúc ấy đàng sau chúng tôi bỏng vùng lên tiếng gầm, tiếng rú, tiếng sấm. Chúng tôi vội nằm xuống – một đám mây lửa bùng lên trước chúng tôi chừng trăm thước. Phút sau đó, một tiếng nổ thứ hai, một góc rừng từ từ tung lên không trung, ba bốn cái cây văng lên rời vụn ra từng mảnh. Đạn bắt đầu rít như sú bắp xả hơi – hỏa lực trọng pháo.

«Tìm chỗ ẩn! » có người hét lên – Tìm chổ ẩn! »

Đồng thì bằng, rừng thi quá xa và nguy biềm – chổ ẩn duy nhất là bãi tha ma với các nấm mồ. Chúng tôi lảo đảo băng đường trong tối và dù thần trí đâu đâu thằng nào thằng nấy đã nắm dán mình sau các nấm đất.

Rồi chả mấy chốc. Đêm tối phát điên. Nó khạc, nó nhỗ, nó gầm, nó ghè. Đêm tối như bưng sải bước xông đến chúng tôi, dẫm lên chúng tôi rồi biến. Các ánh lửa của các tiếng nỗ soi sáng bãi tha ma. Hết đường trốn tránh. Tôi cố nhận diện cánh đồng qua ánh sáng của đạn. Cả một biến động, đạn nổ, các ngọn lửa chồm lên như các suối nước. Không tài nào vượt qua nổi. Khóm rừng tan biến, bị dồi dập, cào nghiến, xé vụn. Chúng tôi chỉ còn cách nằm lại bãi tha ma. Đất nổ tung trước chúng tôi. Đất rơi xuống như mưa. Một cục rơi lên tôi. Một mảnh miểng làm toạc ống tay áo tôi. Tôi nắm tay lại. Không thấy đau. Tuy nhiên tôi cũng chưa an tâm, các vết thương mãi sau mới đau. Tỏi nắn khắp cảnh tay. Bị sượt nhưng không gãy. Rồi một tiếng đánh chat trên sọ, tôi bắt đầu muốn ngất. Thoáng dến với tôi cái ý nghĩ: Đừng ngất, chìm xuống chảo đen rồi trồi lên ngay. Một mảnh miểng văng vào mũ tôi, nhưng từ xa đến nên không thủng. Tôi quẹt bùn văng vào mắt. Một cái lỗ được đào ngay trước tòi. Đạn ít khi lại rơi hai lần vào cùng một lỗ, tôi nhảy ngay vào đó. Tôi phóng người nằm bẹp xuống như con cá; đạn lại rít, tôi vội co rúm người, cào đất để ẩn, sờ thấy cái gì bên trái, rúc vào cạnh nó, nó gẫy, tôi rên, đất nhầy lên tiếng nổ như sấm ngay tai tôi, tôi bò dưới cái vật gẫy, vớ nó đắp lên người đề ẩn, gỗ vải, ẩn, ẩn, cái ẩn khốn nạn chống lại các mảnh miễng bay vèo vèo. Tôi mở mắt – mấy ngón tay sờ nắn một ống tay, một cánh tay. Một người bị thương chăng? Tôi hỏi hắn – không tiếng đáp – một người chết. Bàn tay tôi lần đi xa hơn, các mảnh gỗ – giờ tôi mới nhớ lại mình đang nằm ở bãi tha ma. Nhưng bom đạn mạnh hơn gì hết. Nó quét sạnh các mẫn cảm, tôi chỉ lo bò sâu hơn, sâu hơn nữa trong cỗ quan tài, đề nó bảo vệ tôi và nhất là chính Tử thần cũng nằm trong ấy.

Trước mặt tôi chành bành cái hố đạn. Tôi  níu lấy nó cả bằng mắt lẫn bằng tay. Chỉ nhảy một cái là tôi lọt vào đó. Nhưng, tôi bị một cái vả vào mặt, một bàn tay bấu lấy vai tôi, tôi quay đầu lại, trong một giây sáng tôi nhìn vào tận mặt Katczinsky, bác há hốc miệng đang gào. Tôi chẵng nghe thấy gì cả, bác cào tôi, sát lại gần, thoáng một lúc bặt tiếng súng giọng bác bảo tôi: «Hơi độc – Hơơơi độôc – Hơơơi đôôộc – Đeo nó vào.»

Tôi lần mặt nạ. Cách tôi một quãng có người nằm. Tôi chả nghĩ khác ngoài điều này: thẳng cha kia chắc phải biết: «Hơơi độc – Hơơi đôôộc.» Tôi gọi, tôi nghiêng mình về hắn, Tôi vung cái bao da quật người nó, nó không thấy – lại quật, quật nữa – nó chỉ rúc đầu  xuống – lại một anh tân binh – tôi nìn Kat tuyệt vọng, bác đã đeo mặt nạ – tôi cũng lôi của tôi ra, mũ tôi rơi sang bên, trượt lên mặt tôi, tôi với đến tên kia, bao da hắn nắm gần tôi nhất, tôi túm lấy chiếc mặt nạ, choàng lên đầu hắn, hắn hiểu, tôi buông tay nhảy lại về lỗ đạn.

Tiếng đạn hơi độc rơi lụi đụi hòa với đổ ầm ầm của đạn nổ mạnh. Tiếng chuông leng keng giữa các tiếng nổ, tiếng cồng, tiếng kim khí lách cách báo cho mọi người hay – «Hơi độc- hơơi độộc – hơơơi độôộc. »

Có người ném mình đánh phịch sau tôi, lại một thắng nữa. Tôi chùi cặp mắt kính của mặt nạ bị mờ vì hơi thở. Thì ra là Kat, Kropp hồi hôp chờ đợi nặng nề và thở hết sức nhẹ. Mấy phút đầu tiên này với chiếc mặt nạ quyết định sống hay chết: mặt nạ có chặt không? Tôi nhớ lại các cảnh tượng hãi hung ở bệnh viện: những người bị hơi độc nghẹt thở suốt ngày bị cháy phổi ho ra từng cục máu.

Thận trọng, miệng áp vào van, tôi thở. Hơi độc vẫn bò trên mặt đất và chìm vào mọi hang hốc. Như một con sứa lởn mềm nhũn nó bồng bềnh lướt vào hốc đạn chúng tôi và lẩn quẩn mãi một cách trơ trẽn. Tôi thích Kat, tốt hơn là bò ra nằm trên miệng hố hơn là nằm đây nơi khí tụ lại nhiều nhất. Nhưng đâu dễ thế: một trận pháo kích thứ hai bắt đầu. Nghe như thể không còn là đạn hú nữa: mà là chính trái đất đang nổi cơn thịnh nộ. Có cái gì đen đen rơi xuống chúng tôi cái rầm. Rơi sát bên chúng tôi; ra là một cổ quan tài bị hất tung lên. Tôi thấy Kat cử động và tôi bò qua. Cỗ quan tài rơi ngay lên cánh tay thò ra của anh chàng thứ tư trong lỗ. Với tay kia hắn cố gỡ mặt nạ. Kropp kịp thời giữ tay hắn, bẻ quặt ra sau và siết chặt. Kat và tôi lai gỡ cánh tay bị thương. Nắp quan tài lỏng và bật ra, chúng tôi kéo ra dễ dàng, chúng tôi lôi cái xác ra, nó trườn xuống đáy hốc đạn, rồi chúng tôi cố nâng phía dưới. Cũng may mà anh chàng ngất lịm nên Kropp rảnh tay giúp chúng tôi. Chúng tôi không còn phải cần thận nữa, mà hì hụt cho đến khi cỗ quan tài trườn đi trước cái sẻng mà chúng tôi thọc bên dưới.

Nó nhẹ hơn. Kat lấy một mảnh gỗ nắp, đặt dưới cánh tay bị dập, rồi chúng tôi lấy hết cả băng ra quấn lại. Lúc này chúng tôi không thể làm hơn. Bên trong chiếc mặt nạ đầu tôi bùng bùng ầm ầm-hầu như muốn vỡ toang. Phổi tôi thắt lại, vì lúc nào cũng cứ thở cái không khí dùng đi dùng lại nóng hổi, gân thái dương sưng lên, tôi cảm thấy muốn nghẹt thở. Một ánh sáng xám lọc qua đến chúng tôi. Tôi leo lên bờ hố đạn. Trong cái tranh tối tranh sáng đục ngầu, một cái cẳng năm trơ trơ; chiếc bốt còn nguyên vẹn, liếc mắt qua tôi thoáng thấy. Cách tôi vài thước có người đứng. Tôi chùi mắt kính, tôi mừng quá, mắt kính lại mờ đục ngay, tôi nheo mắt nhìn qua chúng, người kia không còn đeo mặt nạ. Tôi đợi vài giây-thấy anh ta không xỉu- anh nhìn quanh, bước đi vài bước-khò khè trong họng tôi cũng giật phăng mặt nạ ra và ngã xuống, không khi trào vào trong tôi như nước lạnh, mắt tay ngứa rát, làn sóng trào lên tôi và dập tắt tôi.

Phảo kích đã ngừng. Tôi lết đến miệng hố bảo mấy người kia. Ai nấy bỏ mặt nạ ra. Chúng tôi lôi anh chàng bị thương lên, một người giữ cánh tay dập của anh. Và cứ thế chúng tôi thất thểu vội vã. Bãi tha ma là một đống điêu tàn. Quan tài và thây ma nằm rải rác. Họ lại bị giết thêm một lần nữa; nhưng mỗi cái bị tung lên lại cứu một người chúng tôi. Bờ dậu bị phá tan, đường rầy của con đường xe lửa nhẹ bị quăn và dựng đứng lên thành những vòng cung lớn. Có người nằm trước chúng tòi. Chúng tôi dừng lai; một mình Kropp dìu anh chàng bị thương đi. Anh nằm dưới đất là một anh tân binh. Hông đẫm máu; hắn mệt lử, tôi lần lấy chai nước có đựng rum và trà. Kat giữ tay tôi lai cúi xuống hắn. «Trúng đâu, chiến hữu? »

Mắt hắn cử động. Hắn yếu quá không đủ sức trả lời. Chúng tôi thận trọng cắt quần hắn. Hắn rên rỉ. «Không sao, không sao, thế đã khá hơn .»

Nếu phải như lủng dạ dày thì không được uống gì cả. Không thấy mửa, thế là triệu chứng khá. Chúng tôi lột trần hông ra. Cả một đống thịt bầy nhầy và xương vụn. Gân bị đứt. Hắn không bao giờ còn đi được nữa.

Tôi nhúng ướt ngón tay thấm hai bên thái dương hắn và cho hắn uống một bụm. Mắt hắn lại cử động. Giờ chúng tôi mới thấy cánh tay mặt cũng chảy máu. Kat trải rộng hai lấm bông thật rộng ra để bọc đủ vết thương. Tôi tìm một cái gì để buộc cho hơi lỏng. Chúng tôi không có gì khác nên tòi rọc ống quần anh chàng bị thương lên cao nữa để cắt một miếng quần lót của hắn làm băng. Nhưng hắn lại không mặc quần lót. Tôi mới nhìn kỹ hắn. Thì ra bằn là thẳng nhóc tỏc vàng mới gặp mặt lúc trước đây.

Đồng thời Kat đã tịch thu được một cuộn băng ở túi áo một anh chết và chúng tôi nhẹ nhàng bó vết thương. Tôi bảo chú nhỏ đang nhìn chúug tôi không chớp mắt «Giờ thì lo tìm cáng -»

Hắn mở miệng thì thào: «Anh ở lại đây -»

«Chúng tao trở lại ngay, » Kat nói. «Chúng tao chỉ có đi tìm cáng cho mày. »

Chúng tôi chả rõ nó có hiểu không. Hắn rên rỉ như một đứa bẻ và giật giật chúng tôi; Kat nhìn quanh và thì thầm: « Ta có nên lấy súng kết liễu cho rồi không “

Có khiêng đi thắng nhóc cũng khó lòng sống nổi và cùng lắm cũng chỉ kéo dài được vài ngày. Những gi hắn đã phải chịu đến nay không thấm đâu với những gì hắn sẽ phải chịu cho đến lúc nó chết. Giờ nó đang còn tê chưa cảm thấy gì. Chỉ một giờ nữa nó sẽ chỉ còn là một bó đau đớn quá sức người chịu đựng và kêu la nbư bọng. Sống thêm ngày nào là ngày đó chỉ là cực hình la hét. Nó đau, hay không ai là người quan tâm.

Tôi gật. «Phải đấy. Kat, ta hãy giúp nó hết đau khổ. »

Bác dứng lặng một lát. Bác đã nhất định. Chúng tôi nhìn quanh – nhưng chúng tôi không còn một mình nữa. Một nhóm người đang tụ lại, từ các hốc đạn từ các chiến hào, các đầu thấy ló lên. Chúng tôi đi tìm cáng.

Kát lắc đầu «Còn nhỏ quá mà- Bác lặp lại: «Còn ngây thơ quá mà -»

Sự tồn thất của chúng tôi ít hơn là người ta tưởng. – Chết và tám bị thương. Đúng ra thì cuộc pháo kích cũng ngắn ngủi. Có hai tên chết nằm ngay trong các ngôi mộ bị quật. Chúng tôi chỉ việc lấp đất. Chúng tôi trở về. Chúng tôi lẳng lặng bước thẳng hàng dọc, kẻ trước người sau. Những tên bị thương được đưa lại trạm cứu cấp. Buổi sáng có mây. Các phu cáng còn làm khó dễ về số với thẻ, các người bị thương rên rỉ. Trời bắt đầu đổ mưa. Một giờ sau chúng tôi đến xe và leo lên. Giờ thì rộng chỗ hơn trước. Mưa nặng hạt hơn. Chúng tôi lấy vải dầu ra chùm lên đầu. Mưa lộp độp rơi và chảy xuống hai bên đường như suối. Xe xóc dữ vì các ổ gà, và chúng tôi bị lắc qua lắc lại trong cơn nửa thức nửa ngủ.

Hai người ngồi trước xe mang sào dài đầu có chĩa. Họ coi chừng dây điện thoại vắt ngang đường chẳng chịt đến có thể giằng đứt đầu lìa khỏi cổ. Họ dùng chĩa nâng dây hất qua đầu chúng tôi đúng lúc. Chúng tôi nghe tiếng họ «Coi chừng-dây», chùn gối xuống rồi lại đứng thẳng lên. Buồn tẻ xe rì rì chạy, buồn tẻ, tiếng nhắc nhở đều đều, buồn tẻ mưa rớt ray rứt. Rơi trên đầu chúng tôi, trên đầu những kẻ chết ngoài chiến tuyển, lên người thẳng nhóc tân binb với vết thương toang hoác bên hông, rơi trên mả Kemmerich; rơi trong lòng chúng tôi. Một tiếng nổ vang đâu đấy. Chúng tôi giật mình đánh thót, mắt trố lên, tay sẵn sàng vịn thành xe lao xuống hố bên đường.

Nhưng không nổ tiếp – chỉ còn tiếng nbắc nhở buồn tẻ: «Coi chừng – dây», -chúng tôi chùn gối – chúng tôi lại nửa thức nửa tỉnh.