Mặt trận miền Tây vẫn yên tĩnh

vietmessenger.com

Erich Maria Rematque

Bản dịch Tâm Nguyễn

Post by Sơn râu 27 Mar 2026

Chương 3

Viện binh đã đến. Các chân trống đã được bổ sung vào các ổ rơm đã được trải ra trong các lều. Có vài tên là tay cựu còn thì hăm-lăm tên mới gọi nhập ngũ từ căn cứ đến. Họ kém chúng tôi chừng hai tuổi. Kropp thích tôi: «Thấy tụi nhóc chưa? »

Tôi gật. Chúng tôi cởi trần, cạo râu ngoài trời, thọc tay vào túi, dạo qua các tân binh và cảm thấy mình là kỳ cựu. Katczinsky cùng đi với chúng tôi Chúng

tôi phất phơ qua chuồng ngựa lại toán viện binh vừa được phân phát mặt nạ phòng hơi ngat và cà-phẻ.

«Lâu lắm mới lai được ăn ra bữa nhỉ? »

Kat hỏi một nhóc.

Nhóc nhăn mặt: Ăn sáng, củ cải bánh mì – ăn trưa củ cải hầm – ăn tối củ cải sườn và củ cải sả lách.» Kat huýt sáo ra chiều thành thạo.

«Bánh mì làm bằng củ cải? Thế còn là may, có làm bằng mạt cưa cũng chẳng có gì lạ. Nhưng còn đận? Nếm chưa? »

Nhóc đỏ mặt. «Khéo giỡn hoài. »

Katczinsky thản nhiên nói: «Mang cà mèn lại đây. »

Chúng tôi tò mò theo dõi. Bác đưa tôi lại cái chậu cạnh ổ rơm bác, Chậu gần đầy nửa thịt hầm đâu.  Kateziasky dõng dạc đứng trước chậu như một ông tướng và nói:

«Mắt cho tinh tay cho lẹ! Dân Phổ đã bảo thế! »

Chúng tôi ngạc nhiên. «Chu choa, hác Kat, xoay đâu ra thế này? » tôi hỏi.

«Tao lấy đi Ginger mừng rơn. Tao cho hắn ba miếng lụa dù cơ đấy. Đậu lạnh ăn cũng ngon chứ nhỉ? »

Bác cho thầng nhỏc một phần và hậm hực nói:

«Lần sau có mang cá mên lại thì tay kia nhớ cầm theo một điểu xi-gà không thì cũng một mời thuốc nhai, Hiều chưa? » Đoạn bác quay lại chúng tôi. «Còn chúng mày dĩ nhiên miễn phí.»

Katezinsky không bao giờ lại bí,  bác ta có một giác quan thử sáu, Bất cứ ở đâu cũng có những người như thế nhưng thoạt đầu người ta không nhận ra cái giá tri của họ. Đai đội nào cũng có một hay vài người. Katczinsky là người tài tình nhất mà tôi được biết. Xuất thân làm nghề vá giầy thì phải, nhưng cái đó chả ăn nhậu gì, nghề gì bác cũng thạo. Làm thân với bác là một điều lợi, như thằng Kropp và tôi và thằng Haie Westhus nữa, không nhiều thì ít. Nhưng thằng Haie có thể nói là cánh tay thừa hành dưới lệnh của Kat mỗi khi cần đến đấm đá. Gì chứ chuyện này thì hắn nghề lắm. Chẳng hạn, có đêm chúng tôi đổ bộ xuống một địa điểm hoàn toàn mù tịt, đến một cái ổ thật là thiên não, tường tiếc gì là đổ nát cả. Chúng tôi đóng tại một cái xưởng máy nhỏ tối mò tam dùng làm doanh trại. Có giường, hay đúng hơn là kệ -hai cái đà gỗ trên giăng lưới thép. Lưới thép thì cứng. Lai không có gì lót trên. Các tấm vải sơn của chúng tôi lại mỏng quá. Chăn thì còn dùng để khoác.

Kat ngắm nghía địa điểm đọan bảo Haie Westhus: «Đi theo tao. » Hai người đi xem xét khắp. Nửa giờ sau thấy về hai tay ôm đầy rơm. Kat tìm ra một chuồng ngựa có rơm. Giờ thì hắn ngủ ngon nhưng phải cái đói cào ruột. Kropp hỏi một tay pháo thủ trước kia từng ở vùng này: «Gần đây có quán ăn quán iếc gi không? »

«Có cái gì? » hắn cười ồ. «Ở đây mà có cái mẹ rượt gì. Đến một mẩu bánh cũng đừng hòng tìm ra, »

«Bộ không có người ở sao chớ? » Hắn nhồ đánh phẹt. «Có, một cặp. Nhưng chỉ biết la cà quanh nhà bếp xin ăn. »

« Thế thi chán thật! Chỉ còn việc siết chặt dây lưng chờ sáng ra khẩu phần đến. »

Nhưng tôi thấy Kat đã đội mũ lên.

«Đâu đó, Kat? » tôi hỏi.

«Ử thì cũng đi xem chừng coi. » Bác đi khỏi. Tên pháo thủ khề khề có vẻ miệt thị.

«Cứ đi mà xem chừng! Nhưng đừng quá hy vọng mà mệt đa. »

Chán phè chúng tôi nằm xuống và đã bảo nhau thử liều xài khẩu phần dự trữ xem sao. Nhưng làm vậy nguy hiềm quá, nên cố nhắm mắt ngủ cho qua. Kropp chia đôi điếu thuốc đưa tôi một nửa. Tjaden chỉ cách nấu món ăn quốc hồn quốc túy của mình – đậu ván với thịt ba chỉ. Hắn ghét ăn món này mà lại không có tiêu

làm nồi vị và, «trời ơi, lại bỏ vào một lúc nấu đều, chứ đừng nấu khoai riêng và thịt ba chỉ riêng. » Có giọng hằn học bảo thằng Tjaden hãy câm cái họng không thì ông nện nhừ ra tiêu bây giờ. Thế là trong căn phòng lớn lại im phăng phác – chỉ còn hai ngọn nến chập chờn trên hai cái cổ chai và tên pháo thủ chốc chốc lại nhổ đánh phẹt. Chúng tôi sẽ cựa mình thì cửa mở và Kat xuất hiện. Tôi ngỡ minh chiêm bao, nách bác kẹp hai ổ bình mì tay xách một bao dựng cát đầy thịt ngựa còn rớm máu. Chiếc pip rơi khỏi mồm tên pháo thủ.

Hắn hít mùi bánh. «Đúng là bánh, mẹ kiếp! mà lai còn nóng nửa chớ. »

Kat chả nói gi lôi thôi. Có bánh là rồi, còn thì không đáng kể. Tôi dám chắc có vứt bác ta ra giữa sa mạc, nửa giờ sau là bác xoay ra bữa ăn có đủ thịt quay, chà là, và rượu. «Chặt ít củi, bác buông thỏng, Haie. »

Đoạn bác moi dưới áo ra một cái quánh, và một nắm muối lại cả một miếng mỡ trong túi. Bác chu đáo thật. Haie nhóm lửa dưới đất. Lửa soi sáng căn phòng trống rỗng của nhà máy. Chúng tôi tụt xuống giường.

Tên pháo thủ còn do dự. Hắn phân vân không biết có nên ca tụng Kat để may ra còn được một miếng. Nhưng Kat không buồn nhìn hắn như thể có nó cũng như không. Hắn bỏ đi chửi thề.

Kat biết phải ráng thịt ngựa sao cho mềm. Cứ thế bỏ ngay vào quánh là thịt phải dai. Phải đun tí nước sôi nhúng thịt trước cái đã. Chúng tôi ngời quây quần cầm dao xẻo ăn đầy bụng. Kat là thế. Nếu trong một năm chỉ có một giờ mới có một cái gì ăn và chỉ ở một nơi nào đó thôi, thì trong cải giờ ấy, như có thần nhỡn mách bảo, bác sẽ đội mũ, ra đi thẳng đến nơi ấy như theo địa bàn, và tìm ra cái ấy để ăn. Không gì bác không tìm ra – nếu trời lạnh, thì tìm ra một cải lò nhỏ, ra củi, ra rạ ra rơm, ra bàn ra ghế – nhưng nhất là ra thức ăn. Thật là thần tình; người ta ngỡ đâu bác làm phép lấy ở không trung ra vậy. Đặc biệt nhất là có lần bác xoay ra bốn hộp tôm hùm. Thú thật chúng tôi ước gì được một miếng bí tết bò thật ngon.

Chúng tôi ngồi cả ở bên phía lều có ánh nắng. Thoang thoảng mùi dầu hắc, mùi hè và mùi mồ hôi chân. Kat ngồi bên tôi. Bác có điều muốn nói. Hôm nay chúng tôi đã phải tập chào chỉ vì thằng Tjaden đã quên không chào một ông thiếu tá. Kat cứ thắc mắc mãi chuyện này.

«Mày thấy không, sở dĩ chúng mình thua trận là vì chúng mình chào giỏi quá,» bác nói. Kropp đứng lên, dây quần cuộn lại và đi chân không. Nó trải đôi tất vừa giặt lên cỏ để phơi. Hai tay bắt đầu lý sự. Đồng thời bỏ một chai bia ra cá kết quả của một trận không chiến đang diễn ra trên đầu chúng tôi, Katczinsky khăng khăng với cái lập trường mà vốn là một anh lính tác chiến kỷ cựu nên bác đặt thành vè là:

Cho chúng ăn uống đồng đều lương lậu đồng đều.

Chỉ trong một ngày là chiến tranh chấm dứt.

Trải lại Kropp là một nhà tư tưởng. Nó đề nghị rằng một cuộc tuyên chiến phải là một thứ hội hè bình dân có bán vé vào cửa có giàn nhạc, như thể đấu bò. Rồi trong, võ trường các bộ trưởng cùng các tướng tá của hai nước, mặc đồ tắm tay cầm gậy, liệu mà khện nhau. Anh nào mà sống sót thì nước anh ấy thắng. Như thể giản dị hơn công bằng hơn là cách sử dụng hiện giờ, trong đó những thằng không muốn đánh lại phải đánh.

Vấn để được bỏ ngang. Và giờ xoay sang chuyện tập luyện. Một hình ảnh đến trước mắt tôi. Trưa nắng chan chan trong sân trại. Nắng lơ lửng trên sân. Trại vắng tanh. Mọi vật ngủ vùi. Chỉ còn nghe tiếng mấy tên đang tập trống, chúng ở đâu đó và tập rồi nghỉ rồi tập, buồn tẻ chán như cơm nếp nát, Thật là hòa hợp dữ! Nắng trưa, sản trại, và linh trống gõ! Các cửa số trại đều rỗng đen. Ở vài cái thấy phơi quần. Các phòng mát mẻ và thằng nào cũng mong được về phòng. Ôi các lều tiểu đội tối tăm, ẩm mốc, với giường sắt, vải giường ô  vuông, tủ khóa và ghế đẩu! Dù sao chúng mày cũng trở thành vật đáng thèm ở đây chúng mày phảng phất giống như ở nhà: phòng chúng mày, đầy mùi thức ăn thiu thối, mùi ngủ, mùi khói và mùi quần áo!

Kalczinsky đã mô tả mọi cái bằng những màu sắc sống động. Chúng tôi sẵn sàng cho hết để được trở về đó! Nhưng mình chả nên theo đuổi mãi luồng tư tưởng này. Các giờ học tập sáng sớm ấy – «Các thành phần của súng trường 98 là gì? » – các giờ trưa thể dục – Anh dương cầm, bước! Quay phải, bước mau. Lại nhà bếp gọt khoai. »

Chúng lôi ngồi ôn lại. Kropp bỗng bật cười nói «Đến Lohne thì đổi! » Đó là cái trò ruột của ông hạ sĩ chúng tôi. Lohne là một giao điểm thiết lộ. Để các chú tân binh đi phép đến đây đừng lạc, Himmelstoss cho thực tập sự đổi tàu tại phòng trại. Chúng tôi phải học rằng đến Lohne, muốn sang đường nhánh, phải đi qua một đường hầm. Các giường được coi là đường hầm và thằng nào thằng nấy đứng nghiêm phía bên trái giường. Đoạn khi nghe hô: «Đến Lohne thì đổi! » là như chớp thẳng nào thằng nấy chui qua giường sang phía bên kia. Chúng tôi tập có thế mà suốt cả một tiếng. Trong lúc đó chiếc máy bay Đức bị bắn hạ. Như một sao chổi nó thành một dải khói đâm đầu xuống. Thế là thằng Kropp mất chai bia. Càu nhàu càu nhàu nó móc ví đếm tiền ra trả.

«Khi còn đi phát thư chắc chắn Himmelstoss là một thằng cha khác hẳn, tôi nói, sau khi Albert đã nguôi thất vọng. «Không hiểu tại sao khi là một trung sĩ huấn luyện hắn ta lại hách xì xằng đến thế? »

Câu hỏi làm sống lại Kropp, nhất là khi nghe nói ở quán hết bia rồi. «Đâu riêng gì Himmelstoss, mà còn hàng đống thằng khác. Đã đeo lon đeo sao vào là ngươi ta khác hẳn, khác gì như thể được nuốt bê tông.»

«Đó là tại bộ binh phục,» tôi đưa ý.

«Đại khái thì là thế, » Kat nói, và rồi tràng giang đại hải; «nhưng cải góc rễ của vấn đề thì nằm ở chổ khác. Chẳng hạn, khi ta tập cho một con chó ăn khoai và rồi sau đó lại chìa cho nó miếng thịt, bảo sao nỏ không đớp, vì đó là bản tính của nó. Thì gắn cho một thằng người nào đó chút uy quyền thì hắn cũng hành động như thế, hắn cũng đớp lấy. Hai cái giống nhau như đúc. Con người ở ngay nó chính yếu vẫn là một con thú, có điều hắn phết lên mình chút ít lịch sự như phết bơ lên bánh khác gì. Quân đội là được căn cứ trên điều này, người này là phải có quyền đối với người kia. Sở dĩ rắc rối chỉ là người nàn cũng có nhiều quyền quá. Anh hạ sĩ hành hạ thằng binh nhì, ông trung úy hành anh hạ sĩ, ông đại úy hành ông trung úv, cứ thế đến phát điên. Và chính vì họ biết họ được hành, nên chả mấy lúc anh nào cũng quen thói không nhiều thì -ít. Chẳng hạn chỉ một cái chuyện này nhé: mình đi tập diễn hành về mệt lử cò bơ. Thế rồi có lệnh đến phải hát. Được lê súng đã đủ sướng nhưng mình còn thú vị cái mẹ rượt gì mà hát vởi hỏng. Thế là cả đội phải quay lại bị phạt tâp thêm một giờ nữa, Khi đi trở về lai có lệnh hát, thế là mình hát. Thử hỏi làm thế có ích lợi gì cơ chứ? Chỉ vì cái đầu ông đai đội trưởng đang say sưa vì có quá nhiều quyền hành. Và chả ai trách ông ta. Trái lại, ông ta còn được khen là nghiêm khắc. Dĩ nhiên dây chỉ là một trường hợp vặt, nhưng những vụ nào khác đến đâu đi nữa thì cũng thế cả. Giờ tao hỏi chúng mày một thằng cha dù là gì chăng nữa vào thời bình, thử hỏi có cái địa vị nào cho phép hắn được hành động như thế mà không bị một quả đấm xep mũi? Chỉ trong quân đội hắn mới làm thế được. Thấy chưa, anh nào cũng say quyền say thế cả mà. Và ở đời sống dân sự càng chả ra cái thả gì người ta lại càng hăng tiết vịt. »

«Dĩ nhiên, họ nói là cần phải có kỷ luật, »

Kropp nói vẻ suy tư.

«Đúng, » Kat gầm ghè, «khi nào cũng giở giọng ấy. Có thể là thế; nhưng đừng để trở thành lạm dụng chứ. Nhưng thử đi nói thế với anh phó rèn, anh làm thuế hay anh làm thợ xem, thử giải thích cho thẳng binh nhì xem – và vì kỹ luật mà phần lớn họ có mặt tại đây. Họ chỉ biết có độc một điều là họ được tập luyện kỹ càng để ra trận biết rõ mình phải làm gì và đừng làm gì trong mọi trường hợp. Thật là kỳ lạ, tao thấy không hiểu sao thằng lính thường lại sống dai đến thế ở ngoài tiền tuyến. Kỳ lạ thật!

Chả ai cãi. Ai ai cũng hiết rằng ra đến chiến tuyến là hết tập tành và cứ cách sau đó năm dặm là Lủ tập tành, với đủ trò vớ vẫn nào là chào thôi, nào là diễn hành thôi.  Một qui luật sắt là thằng lính phải được tận dụng trong mọi trường hợp. Đến đây thấy thắng Tjaden đi tới mặt đỏ gay. Nó hứng chí gì không biết mà lắp bắp nói không ra. Mặt hớn hở hắn lắp bắp: «Himmelstoss sắp đến. Hắn ta cũng ra mặt trận! »

Tjaden có hận riêng với Himmelstoss, cũng vi thời gian giáo hóa ở trại. Tjaden đái dầm, đái về đêm trong giấc ngủ. Himmelstoss cho đó chỉ vì lười và sáng chế ra một cách mà chỉ có hắn mới nghĩ ra để chữa Tjaden.

Hần đảo ra được một tên đái đầm nữa, là Kindervater, ở lều bên và sắp cho nằm chung với Tjaden. Trong lều thường có giường kệ, từng đôi một, cái trên cái dưới, nệm thì bằng lưới thép. Himmelstoss sắp hai thằng một thằng ngủ trên một thằng ngủ dưới. Thằng nằm đưới dĩ nhiên ghê tởm. Đêm sau hai thằng thay chỗ, thằng dưới lên trên để được trả đũa. Đó là phương pháp tự huấn kiểu Himmelstoss. Kể ra cũng đê tiện nhưng không phải không khéo. Khốn nỗi cái đó chẵng đi đến đâu vì giả thuyết đặt ra từ đầu đã là sai: cả hai thằng đái dầm đâu phải vì lười. Bất cứ ai chỉ nhìn nước da xanh xao vàng vọt của chúng là thấv liền. Kết cuộc là cứ có một thằng phải ngủ dưới đất và vì thế hay bị cảm lạnh.

Lúc ấy có thẳng Haie ngồi canh chúng  tôi. Hắn nháy tôi xoa hai nắm đấm hộ pháp với cả một hậu ý. Chúng tôi một lần được sống một ngày đẹp nhất với nhau trong đời sống quân ngũ – ngày hôm trước khi ra mặt trận. Chúng tôi được bổ vào một trong số các liên đoàn mới thành lập, nhưng được trở về trại để được võ trang trưóc đã, không phải về trại viện binh, dĩ nhiên, mà về một trại khác. Sáng hôm sau phải khởi hành sớm.

Tối đến chúng tôi chuẩn bị thanh toán ân oán giang hồ với Himmelstoss. Hàng bao tuần qua chúng tôi thề rửa hận. Kronp còn tính xa hơn nữa là thời bình đến vào làm sở bưu điện để làm xếp thẳng cha Himmelstoss khi hắn trở lai làm anh đưa thư. Nó khoái trả nghĩ đến cách hành hạ lão ta. Chính điều này khiến hắn không thể đánh bẹp chúng tôi – lúc nào chúng tôi cũng tính rằng sau nàv, khi mà chiến tranh chấm dứt, chúng tôi thế nào cũng phải trả thù hắn mới nghe.

Đồng thời chúng tôi quyết định cho hắn một trận đòn để đời. Hắn làm gì được chúng tôi khi không nhận diện được chúng tôi và chúng tỏi sảng hôm sau đã đi rồi? Chúng tôi biết tối đến hắn thường lại quán nào. Trở về trại, hắn phải đi theo một con đường tối mò không có người ở. Chúng tôi nấp sau đống đá rình hắn. Tôi có mang theo một tấm vải giường. Chúng tôi run lên vì hồi hôp, hy vọng rằng hắn đi một mình. Mãi rồi chúng tôi nghe tiếng chân hắn, mà chúng tôi nhận ra một cách dễ dàng vì quá quen nghe vào các buổi sáng khi cửa mở tung và hắn rống: « Dậy! »

«Một mình chứ? » Kropp hỏi sẽ.

«Một mình. »

Tôi lủi vòng đống đá với Tjaden.

Himmelstoss hình như hơi hứng chí; hắn lại còn hát nữa chứ. Khuy thắt lưng hắn sáng ngời. Hắn đi đến đâu có ngờ gì. Chúng tòi cầm tấm khăn trải giường, phóng ra, trùm lên đầu hắn từ sau lưng và quấn quanh hắn khiến hắn đứng đấy như trong một cai bao trắng hai cánh tay hết cựa. Tiếng hát ngừng bặt. Rồi là

Haie westhus nhảy ra, giang hai tay ra hiệu cho chúng tôi lui đề hắn mở đầu. Nó lấy thế khoái trá ra mặt, giơ cánh tay như cột buồm hiệu và bàn tay như sẽng xúc than giáng xuống cái bao trắng một quả đến một con bò cũng phải đổ. Himmelstosa ngã lăn cù văng đi năm thước và bắt đầu la. Nhưng chúng tôi cũng đã chuần bị cả điều này nên mang theo một chiếc gối nệm. Haie ngồi xổm, đặt chiếc gối lên đần gối, sờ xem đầu  Himmelstoss ở đâu đoạn ấn lên gối. Tức thì giọng hắn im bặt. Thỉnh thoảng Haic lại nhắc lên cho hắn thở

và hễ vừa la lên là tiếng la bị dìm liền. Tjaden cổi cúc dây quần của Himmelstoss và tụt quần lão ra, chiếc roi cắn răng. Đoạn nó đứng lên ra tay quất. Thật là một cảnh tượng ngoạn mục: Himmelstoss nằm dưới đất, Haie cúi xuống lão nhe răng cười tinh quái miệng há như khát máu ghì chặt đầu Himmelstoss trên đầu gối; rồi là chiếc quần xả lỏn sọc quằn quại như đĩa phải vôi, hai cẳng bắt chéo, cứ mỗi ngọn roi giáng xuống lại có những cử động hết sức độc đáo và sừng sững trên chúng như một anh đốn củi là Tjađen đánh không biết mỏi. Cuối cùng chúng tòi phải lôi hắn ra để còn đến phần mình.

Sau hết Haie lại dựng Himmelstoss đứng lên và giáng một đòn cuối để hả hận riêng. Khi vung cánh tay phải đề bợp lão trông nó như thể sắp với một vì sao xuống. Himmelstoss lảo đảo. Haie lại dựng lão lại, lại chuẩn bị lại dùng tay trái bợp lão một bợp nữa thật là đích đáng Himmelstoss la lên và ngã xuống quì hai gối chống hai tay rủa không ngớt miệng. Đít quần xà lỏn sọc của lão lắp lánh dưới ánh trăng. Chúng tôi tẩu như phi.

Haie nhìn quanh một lần nữa và nói giọng hằn học, thỏa mãn và có phần bí mật:

«Trả thủ là rồi. »

Himmelstoss lẽ ra phải hài lòng mới đúng; lão thường nói rằng chúng ta phải tự giáo huấn lẫn nhau đã đưa lại kết quả cho lão. Chúng tôi đã trở thành những môn đồ lỗi lạc về phương pháp của lão. Lão không bao giờ tìm ra người lão phải cám ơn về vụ này. Dù sao lão cũng được lợi một tấm khăn trải giường; vì vài giờ sau đó chúng tôi trở lại để tìm khăn thì không thấy nữa.

Cái công tác tối hôm ấy làm chúng tôi sáng hôm sau lên đường cũng được hả dạ một phần nào. Và một anh bạn già khoải trá mệnh danh chúng tôi là những «chàng trai anh hùng».