Người Muôn Năm Cũ

Cao Xuân Huy

Post by Sơn râu 24 Mar 2026

Photo by Sơn râu 18/5/2014

Năm nay đào lại nở

Cô Hiền,

Tất cả vẫn cứ lập lại như mỗi năm vào mùa Xuân hoa mai, hoa đào nở.

Vẫn lại những náo nức đợi chờ. Vẫn lại những xôn xao nhộn nhịp. Vẫn lại những chợ Tết. Vẫn lại những tiệc tùng. Vẫn lại những đón tiếp bạn bè, họ hàng phương xa, vẫn phố Bolsa mấy năm trước ngăn đường làm chợ Tết, bị dân bán xử phản đổi. Năm nay làm thụt sâu vào bãi đậu xe của khu thương mại. Cũng vẫn những hàng thịt mướng, cũng vẫn những trò chơi, những nơi cờ bạc. Có lẽ mỗi năm một lớn hơn, ngày càng to lớn, đông đúc vui vẻ như Disneyland, Knott Berry Farm. Năm nay chợ Tết của cộng đồng có lẽ lời to. Trường Golden Wedt vẫn là khu làm chợ Tết của sinh viên. Tổ chức xuất sắc hơn, mang ý nghĩa Tết dân tộc hơn, cũng vẫn những gian hàng trưng bày hình ảnh sinh hoạt ngày xưa, cũng vẫn những trò chơi cổ truyền. Mọi người đến thường “bị” nhắc nhở về những ngày Tết cũ trên quê hương. Nhưng chắc không lời bao nhiêu vì đám trẻ không có khả năng làm thương mại. Cũng vẫn lại lời, lỗ. Đêm mùng hai Tết hộp mặt tại nhà một ông bạn, ông “nhả thơ vạm võ”. Vẫn lại những mớn ăn quen thuộc của bất cứ một cuộc họp mặt nảo: vẫn lại bò, vẫn lại heo, vẫn lại gà, vẫn lại rượu, vẫn lại chè … có khác chăng là thêm mứt, hạt dưa, cành đào cho có vẻ Tết.

Vẫn lại có các bạn từ phương xa từ DC, tử San Jose, từ San Dicgo tụ tập ăn uống, văn nghệ văn gừng. Tất cà cũng vẫn đều lập lại, chỉ khác nhau chút đỉnh tùy theo tình trạng từng năm.

Cô Hiền,

“Cũng vẫn” trong cái không khi “vẫn lại” ấm cúng quẹn thuộc này, khi Quỳnh Giao vừa đàn vừa hát, tôi chợt nhớ đến những chương trình nhạc những năm trước 1975. Nghe Quỳnh Giao hát, hình ảnh những buổi tối nằm trong hầm ở căn cứ Barbara những đêm mưa thối đất của miền Trung, hoặc những đêm trăng sáng vằng vặc của bãi cát vùng bờ biển Mỹ Thúy chợt đến, chợt đi. Những ngày tháng chiến tranh, những giây phút thư thả … Nhưng kỷ niệm sau cùng là một buổi cũng vào những ngày có hoa đào nở. Quỳnh Giao dã gợi lại cho tôi một câu chuyện có liên quan đến chương trình của cô.

Cô Hiền,

Đại đội tôi nằm dài theo hàng rào phân chia ranh giới giữa Thủy Quân Lục Chiến và Việt Cộng suốt bề ngang đông tây của làng Phù Liêu và thôn Bích La khoảng hơn một cây số, kéo dài ra bờ ruộng về phía biển cho dến sảt chợ Cạn. Liệt kê những địa danh này chắc cô cũng chẳng biết mô tê ất giáp gì. Tôi xin tóm gọn là những nơi tôi vừa kể thuộc tỉnh Quảng Trị, nơi mà chiến tranh đã để lại mỗi thước đất là một xác người. Khoảng cách giữa hai người linh gác của hai bên đối nghịch có thể đo được bằng gang tay. Ngồi đối diện nhau qua hàng dây kêm gai, mổi bên chỉ cách hàng rào chừng độ một thước. Vui thì chia nhau điếu thuốc cái bánh, mà không vui thì vác súng … bắn nhau. Đã có nhiều chuyện vui và nhiều chuyện không vui. Người anh em bên kia chơi rất bạo, cứ cách khoảng hơn một trăm thước đặt một cải loa điện đường kính có đến hơn nữa thước chõ sang phía chúng tôi. Những cái loa nùy cứ ra rã, ông ổng suốt ngày từ sáng đến tối những điều tuyên truyền ngô nghê nhàm chán, những điều tưởng tượng ấu trỉ và nực cười. Mấy cải loa đã làm chúng tôi điên đầu. Và để đối lại với nguyên một hệ thống cả chục cái loa vĩ đại đó, đại đội tôi cũng có một cái loa, to không hơn một gang tay đưởng kính, chạy bằng pin, một thứ pin mà tôi chưa bao giờ được trông thấy, vì có bao giờ được cấp phát đâu. Những trận đấu võ mồm mà cán cân lệch hẳn về phía người anh em. Từ tài năng cho đến phương tiện. Nói như Vẹm, lúc này tôi mới hiểu rõ nghĩa của câu này. Trái bẻ cong thành phải, phải bẻ quặt thành trái. Còn tôi, vì là đại đội phó, tự động theo cấp số, kiêm luôn cái chức sĩ quan chiến tranh chính trị của đại đội. Một thằng chỉ biết đánh giặc, chưa qua một khóa chiến tranh chính trị nào, kể cả những buổi học chính trị trong quân trường chi là những “giờ ngũ”, chẳng biết huấn luyện viên nói những gì, vậy mà bây giờ phải hành sử một việc không phải chuyên môn của mình – một công việc tôi rất ghét và đối đầu với cả một hệ thống tuyên truyền có bài bản, có phương tiện. Không có chó nên lôi đành phải ăn, tôi bỗng dưng trở thành sĩ quan chiến tranh chính trị một cách ngon ơ. Tôi có biểt gì đâu dể mà đấu khẩu, đấu lý với cái đám người anh em ấy. Hở một tí là diều này, chương nọ của hiệp định Ba-lê, mà nói cho cùng, tôi nào có biết cái hiệp định khỉ gió ấy có bao nhiêu điều, bao nhiêu chương, bao nhiêu khoản đâu. Nội dung của nó tôi chỉ biết một điều là thôi không đánh nhau nữa, ai ở đâu ở yên đấy. Mà cho dù có biết, có thuộc nội dung của hiệp định, tôi cũng không đủ mồm loa mép giải dể mà cãi nhau, bằng cái loa to hơn lỗ mũi ấy được. Vì mọi tiếng nói đều “nghe ngoài rõ hơn trong”. Hai bên muốn giải quyết với nhau những xung đột, những bất đồng về bất cứ điều gì, hoặc muốn nói chuyện trên trời đưới biển gì, cũng dều hẹn nhau ra cái “nhà” nằm ngay giữa hàng rào, gọi là “nhà hòa hợp”, nhà này do phía người anh em dựng lên. Bên ta có lệnh là không cho bất cứ một người nào vì bất cứ lý do gì được tiếp xúc với phe bên kia, sợ bị tuyên truyền. Lính tráng phe ta rất ư là ngây thơ về chính trị – có một người lính rất ngạc nhiên nói với tôi “Ông Thầy, tụi đó dám tự nhận là Việt Cộng” – nên dù người anh em có mời mọc thế nào đi nữa, tôi cũng không cho bất cứ người lính nào ra nhà hòa hợp để gặp họ, nếu không có gì thật cần thiết theo tình hình từng lúc. Cho nên mỗi lần phe ta thông báo sẽ ra tiếp xúc là người anh em đón tiếp một cách rất ư là long trọng. Nào kẹo bánh, nào thuốc lá, thuốc lào, trà … và một vài cán bộ, dĩ nhiên là thứ “dữ” từ tận xa đằng sau đến tiếp xúc và cũng dĩ nhiên là ra trước giờ hẹn rất lâu đế … chờ đợi. Tôi đã ra nhà hòa hợp mấy lần để yêu cầu người anh em  ngưng phát thanh qua hướng bên mình, bằng ngọt có, bằng nhạt có, bằng cáu kỉnh, nhưng những lần đi “sứ” đó đều chẳng ăn thua gì.

Đấu mồm thì tôi thua, nhưng đấu súng thì tôi chấp. Găng nhau với người anh em đến độ phải choảng nhau bằng súng tôi đâu có chịu thua. Nhưng người anh em biết rõ mười mươi là người anh em chiếm thế thượng phong ở mặt trận võ mồm. Người anh em triệt để khai thác cái ưu thế này. Hệ thống loa của người anh em mở thật lớn vả thật lâu, từ mờ sảng đến cận chiều tối. Người anh em bắt chúng tôi nghe hết chuyện này đến chuyện nọ, nghe đến nỗi không còn thế nào chịu nổi. Đã nhiều lần tôi yêu cầu người anh em ngưng ngay hành động gây hấn bằng mồm này, nhưng người anh em cười vào mũi tôi mà bảo: “Chúng tôi không có quyền vì loa này là của nhân dân, chúng tôi chỉ làm theo lệnh của nhân dân. Các anh muốn chúng tôi ngưng phát thanh thì qua đây, tìm nhân dân mà yêu cầu.”

Loa của người anh em cứ thế ché suốt ngày. Lời lẽ tuyên truyền ngớ ngấn nhưng sắt máu, Nhạc eo éo kiểu Tầu phù chọc vào tai. Tin tức địa phương lại càng không ngữi nỗi. Lại còn thêm trực tiếp truyền thanh phiên tòa án nhân dẫn xử khiếm diện một thiếu úy – dù chàng thiếu úy này vẫn đứng ngờ ngờ ra đó – bên tiếu đoàn 1 Thủy Quân Lục Chiến, nằm sát với đại dội tôi, về tội đã dám bắt một con trâu của người anh em để xẻ thịt. Vậy mà không lẽ chúng tôi cứ phải nghe. Báo cho đại đội đề xin yếm trợ phương tiện của tiểu đoàn, chỉ nghe toàn những câu “ráng chịu”, ban 5 tâm lý chiến tiểu đoàn nào có hơn gì đại đội phó chiến tranh chỉnh trị về cái khoản “chiến tranh chính trị” dị hợm như thế này đâu.

Suy nghĩ nắt óc mà tõi không thể tìm nổi một đòn trả hận. Bàn tính liên miên với mấy trung đội trưởng. Vô ích, không thể vô cớ mà chơi súng đạn được, mà cũng không thể chơi bằng võ lực vì chắc chắn tiểu đoàn sẽ không chấp thuận, mà cho dù tiểu đoàn có đồng ý thì mấy anh cao hơn cũng chẳng anh nào dám nói ừ.

Nhưng cuối củng, một buổi tối khi đang nghe chương trình nhạc Quỳnh Giao, người anh em thò mồm sang đề nghị mở âm thanh lớn hơn để dược nghe ké.

Cô Hiền,

Tỏi đã bắt dược đầu mối để trả đòn từ chỗ này rồi. Ngày hôm sau, tôi mượn của lính một cải radio để nghiên cứu. Đài phát thanh Sài Gòn không được, đài phát thanh Quân Đội cũng không xong, đài phát thanh Huế lại càng không được. Giọng điệu, lời lẽ hiền quá, không thể chửi nhau kiểu hàng tôm hàng cá với người anh em được, “nhạc vàng” kiểu Quỳnh Giao tối hôm trước lại cảng không thể cho mấy người anh em nghe “cọp” được. Đây rồi, đài Gươm Thiêng Ái Quốc, giọng điệu cũng hàng tôm hàng cả, tin tức cũng ba xạo y như của người anh em, Nhưng cũng không được, chẳng lẽ mình bỏ tiền tửi ra mua pin để phố biển, để phát thanh không công cho cái đài phát thanh chuyên môn chống Mỹ Ngụy y hệt như mấy người anh em mà lại chẳng có gì hay hơn mấy người anh em, chí là một trò trí trá mà đứa con nít nào cũng biết, hơn nữa, giờ phát thanh lại khó nhớ, khó bắt đài. Nhưng còn một đải nữa, đó là đài mả cô làm xướng ngôn viên, đài Mẹ Việt Nam, cũng tin những tin thuộc loại cà chớn chẳng khác gì đài của người anh cm. Cũng giọng điệu giễu dỡ của ông Thầy Bói, giọng nũng nịu của cô. Nhưng có một cái khác hẳn, đó là chương trình “Sinh Bắc Tử Nam”.

Cô Hiển,

Đêm đêm, khi những cải loa to tổ bố của người anh em ngưng ông ổng, bắt buộc cải đám khỉ gió đó phải nghĩ ngơi vào ban đêm, vì chẳng có nhân đân nào yêu cầu mở loa suốt đêm dược. Đêm miền quê, nhất là nơi đã xảy ra những trận đánh kinh hồn, vào những đêm trăng nhờ nhợ, mưa lất phất, lạnh gai người, tiếng côn trùng kêu nghe thê lương sầu thảm, nếu tôi mà có cái giọng mùi một chút, chắc chắn là tôi đã đi một dường “tứ đại oán” theo kiểu Ngũ Viên Thiệu khóc vợ hay bắt chước ông Sáu Lầu ngồi trong chòi coi ruộng, đêm hỏm khuya khoắt, sương sa gió lạnh bốn bề, kéo đờn cò mà ca một hài “Dạ Cổ Hoài Lang” não nuột để cho bớt nỗi cô quạnh suốt đêm trường năm canh thao thức “xa quê hương nhớ … chị dâu” liền. Nhưng tôi không có cái giợng Hữu Phước, Thành Được, Hùng Cường trời cho, nên tôi đành phải cho mấy người anh em nghe cái giọng nũng nịu của cô trong đài Mẹ Việt Nam vậy.

Tôi buộc micro vào cái radio rồi quay loa qua phía người anh cm. Loa tuy nhỏ, pin yếu, nhưng chỉ có mỗi cải loa của tôi dự thi tuyển lựa ca sĩ cùng cóc nhái ễnh ương thì chắc chắn cái loa phải to mồm hơn. Bảo đảm cái chương trình Sinh Bắc Tử Nam có giá trị không thua kém gì tiếng sáo dã làm “rã ngũ từng mảng” những người lính của Hạng Võ ngày xưa bên Tàu. Lính gát ca đêm, cứ mỗi đầu giờ, khi chương trình của cộ bắt đầu là mở radio.

Mẹ Việt Nam rất đau buồn khi có những đứa con Sinh inh inh … Bắc ắc ắc … Tử ử ử … Nam am am …

Anh Nguyễn Văn Trổi, sinh tại Ba Ra Đô Lương Nghệ Tĩnh, con ông Nguyễn Văn Sướng và bà Nguyễn Thị Hát, cấp bậc hạ sĩ, thuộc sư đoàn Ba Lẽ Tư bảng Đỏ đã chết tại chiến trường Trung Tâm Tiếp Huyết ngày 23 tháng Giêng năm Mậu Thân …

Anh Trần Văn …

Cứ hết chương trình của cô buồn nẫu người như vậy là đển chương trỉnh của ông Thầy Bói ma quái, những tiếng mõ tiểng chuông lóc cóc lúc cóc kính coong kinh coong, như kêu gọi bao nhiên hồn ma vất vường trên bụi cỏ lùm cây, nghc đến rợn người.

Cô Hiền,

Cô cứ tường tượng, đêm âm u, mưa lất phất gai gai lành lạnh như vậy, hồn ma đồng đội còn lãng vãng chung quanh, những xác người, những kinh hoàng còn chưa thôi ám ảnh mà phải nghe cái trò quải ác đó, đến chúng tôi còn thấy rờn rợn, nổi gai ốc, huống gì mấy người anh em. Trời nhập nhoạng tổi là chương trình bắt dầu và kéo cho đến khi trởi hừng sảng mới chấm dứt. Đêm đầu tiên hình như chẳng ép phê gì cả, vì tôi không thấy phản ứng của người anh cm vào sáng hôm sau. Hy vọng đêm thứ hai, nhưng sáng ra vẫn chẳng thấy phản ứng gì. Chờ đợi vào dêm thứ ba, sáng ra vẫn vô ích, không thấy bóng dáng một “con chuột” nào xuất hiện. Cố gắng vào đêm thứ tư, Cố gắng tuyệt vọng vào dêm thứ năm, qua hết đêm thứ sáu, sắp chấm dứt “hãy ngày đợi mong”, thì vỡ lẽ. Hóa ra không phải chỉ có mình cổ gắng, mà người anh em còn cố gắng bạo hơn. Suốt sáu đêm liền như vậy, người anh em đã cổ gắng một cách phi thường. “Khó khăn nào cũng vượt qua” mả, nhưng khó khăn này coi bộ vượt qua không nổi, sức của người anh em cũng chỉ có giới hạn. Người anh em không thể chịu dựng hơn được nữa, mấy cải giọng cà chớn ma quái ấy cứ xoáy vào tai mấy người anh em, bất kể là người anh cm có “bông Bạch Tuyết” để nhét vào tai hay không, bất kể người anh em có “mũ ni” để che tai hay không. Phải vậy chứ, cái chương trình tạp lục này chính chúng tôi còn rợn người, nếu còn kéo dài thêm nữa, chưa chắc chúng tôi đã có đủ can đảm nghe tiếp. Người anh em nếu chịu được thêm vài ngày nữa thì chính chúng tôi là kẻ thua cuộc. Nhưng, người anh em thua trước. Và người anh em phản ứng. Và tội nghiệp người anh em, phản ứng duy nhất về cái chương trình tạp lục mà không vui này của cô, người anh em chỉ có mỗi một cách là mời tôi ra nhà hòa hợp để thương lượng. Á à, bảy giờ thì thằng thượng phong là chúng ông chứ không phải là chúng mày đâu nhá. Nghĩa là từ bây giờ, trên mặt trận võ mồm, chúng ông đang thắng thế và chúng ông “khai thác triệt để” để trả thủ chúng mày dã bắt chúng ông nghe những cải loa ông ổng của chúng mày bao lâu nay. Sau thêm cả tuần lễ để người anh em nghe cho nó “đã”, tôi mới chịu ra nhà hòa hợp nói chuyện, Tôi cười ởm ờ lập lại nguyên văn lời của người anh em lúc trước; “Chúng tôi không có quyền vì loa này là của nhân dân, chúng tôi chỉ làm theo lệnh của nhân dân. Các anh muốn chúng tôi ngưng phát thanh thì qua đây, tìm nhân dân mà yêu cầu.”

Người anh em biết rõ chẳng có nhân dân ma nào ở đây cả. Nhưng ăn nói làm sao bây giờ trong khi chính người anh em đã lôi nhân dân ra lâm bình phong trước. Nói lý không xong, mà choảng nhau bằng súng bằng đạn thi mấy người anh em không dám đụng đến đám lính “con bà phước” này.

Cô Hiền,

Từ hôm đỏ về sau, ban ngày người ta chỉ còn nghe văng vẳng những âm thanh thật nhỏ phát ra từ những cải loa thật to. Và ban đêm, vẫn có những lời nũng nịu của cô, vẫn những lời rờn rợn, vẫn những tiếng chuông tiếng mõ kính coong lóc cóc của ông Thầy Bói, nhưng thỉnh thoảng điểm thêm vào đó là âm điệu của những bản nhạc vàng.

Cô Hiền,

Bây giở cô ở đâu. Ông Thầy Bói ở dâu. Còn trong một trại “cài tạo” hay ở một “vùng kinh tế mới” nào đó trên đất nước đầy ngập những người anh em Sinh Bắc Tử Nam. Đang lang thang ở một vùng đất tự do nào đó đầy ngập những đồng nghiệp cũ hày đang âm thầm thiết lập một đài Mẹ Việt Nam khác. Chung quanh tôi trong đệm mùng hai Tết này, tại nhà ông “nhà thơ vạm vữ”, có thừa lực lượng cho một chương trình tương tự mà chỉ thiếu có mỗi cái giọng nũng nịu của cô. Chúng ta có nên làm lại một đài Mẹ Việt Nam mà giọng nũng nịu của cô chỉ cần thay đổi thành giọng “nghiêm và buồn, đượm một chút xa vắng” như những hoạt cảnh “cũng vẫn”, “vẫn lại” thường xuyên ở đây chăng?

Mẹ Việt Nam rất đau buồn khi có những người con Sinh inh inh … Việt iệt iệt … Tử tử … Mỹ ỹ ỹ…