Những người thua trận

vietmessenger.com

Huy Phương

Post by Sơn râu 13 Mar 2026

Tình cờ trông thấy một ông bạn thân đã lâu lắm  không gặp ngoài đường phố, tôi vội vã chạy đến thăm hỏi. Mặt mày anh bạn này trong mệt mỏi, thểu não.

Kéo anh vào quán cà phê gần đấy, tôi hỏi thăm anh đau ốm thế nào? Sau một vài ngụm cà phê nóng, mặt vẫn còn nhăn nhó, anh nói với tôi:

– “Thật ra thì tôi có đau ốm gì đâu, chỉ vì ông nha công quá vụng, làm cho tôi một hàm răng giả quá chật, mỗi lần mang vào buốt đến tận óc, chóng mặt vô cùng!”

Tôi gần như gắt lên với anh:

– “Thì vứt mẹ nó đi, sao anh phải khổ thân đến thế?”

– “Ông phải hiểu cho tôi, suốt ngày khổ sở thế này, nhưng chiều về đến nhà, cởi hàm răng giả ra tọng vào ly nước ngâm là tôi sung sướng, khoan khoái như người đi lên mây!”

-“Anh nghĩ đời tôi có gì vui nữa. Làm ăn thua lỗ mấy năm nay, con vợ thì ngoại tình, chanh chua, con trai nghiện ngập cờ bạc, con gái thì học hành dở dang, bồ bịch lung tung. Tôi chỉ còn một điều sung sướng thỏa mãn là, cuối ngày về đến nhà cởi được hàm răng ra khỏi mồm. Anh nghĩ trên đời này, lúc ấy, có thứ hạnh phúc nào sánh nổi không?”

À ra thế! Bây giờ tôi mới biết thế nào là hạnh phúc của một người bị bóp mũi hay trấn nước, vừa được há miệng ra thở dốc, hạnh phúc biết bao nhiêu! Bị cùm suốt ngày đêm, mới được cai tù cho nới lỏng một chốc, hẳn mang nặng lòng biết ơn. Một người chỉ ăn ngô và sắn khô được bát cơm trắng sướng là chừng nào, anh chàng đi bộ suốt ngày được cho quá giang trên chiếc xe đạp hẳn rất thỏa mãn. Đó là hạnh phúc của Cuba, Bắc Hàn, Libya và của Việt Nam. Năm 2009, bảng xếp hạng “chỉ số hạnh phúc hành tinh” (Happy Planet Index – HPI) của Quỹ Kinh tế mới (New Economics Foundation – NEF, một tổ chức phi chính phủ tiến hành các nghiên cứu độc lập về hạnh phúc của các quốc gia trên thế giới) xếp Việt Nam vào hạng 5 mà chúng tôi đã có dịp nói đến trong mục tạp ghi này.

Mới đây theo những “dữ kiện về hạnh phúc” của tổ chức World Database of Happiness khảo sát 148 nước, từ năm 2000 đến 2009, thì Đan Mạch, một nước nhỏ ở Bắc Âu là nơi hạnh phúc nhất trong số 148 nước dựa trên các tiêu chuẩn sức khỏe, phúc lợi xã hội và giáo dục. Điều này có lẽ nhiều người cũng đồng ý. Đan Mạch, với một nền kinh tế tư bản chủ nghĩa có phúc lợi quốc gia lớn, xếp hạng nhất trên thế giới về bình đẳng thu nhập. Theo tạp chí kinh tế Hoa kỳ Forbes, Đan Mạch có môi trường kinh doanh tốt nhất thế giới. “Chỉ số hòa bình” toàn cầu năm 2009 xếp Đan Mạch là nước yên bình thứ nhì trên thế giới sau New Zealand. Đan Mạch cũng là quốc gia ít tham nhũng nhất trên thế giới theo “chỉ số nhận thức tham nhũng” 2008, cùng hạng với Thụy Điển và New Zealand.

Bảng xếp hạng ghi nhận các quốc gia tiếp theo là Islande (2), Thụy Sĩ (3), Mễ Tây Cơ (4), Na Uy (5), Phần Lan (6), Thụy Điển (7), Canada (8), Panama (9), Úc (10). Cỡ Mỹ và Pháp là nơi nhiều người Việt Nam thèm được đến sống thì Mỹ chỉ đứng hạng 21 và Pháp xếp hạng 26. Mười nước … khốn khổ nhất trần gian:

Mozambique (139), Madagascar, Congo, Kenya (140), Sierra Leone (143), Bénin, Zimbabwe (144), Burundi (146),Tanzanie (147), Togo (148) *. Lần này không nghe nói là Việt Nam được xếp hàng thứ mấy. Đối với người yêu đời, lạc quan thì quan niệm “hạnh phúc ở quanh đây”. Bi quan chán đời thì cho rằng hạnh phúc thật mong manh và chóng tàn. Có triết gia cho rằng, việc kiếm tìm hạnh phúc hệt như đuổi theo một cái bóng và cũng ít ai cho rằng mình hiện đang hạnh phúc, họ hay nhìn và thèm thuồng hạnh của kẻ khác, cũng như kẻ khác đang nhìn và them thuồng hạnh phúc của họ. Vậy hạnh phúc trên đời này có thật hay không, hình dáng mùi vị của nó như thế nào, phải chăng ở mỗi người mỗi khác. Ông thi sĩ Hoàng Anh Tuấn vừa trao được bức thư cho người đẹp đã ngây ngất tủi mừng, về nhà cười nụ với cả cái cầu thang và suốt một tuần lễ “vui như ngày thi đỗ.” Tố Hữu đến với Cộng Sản, “hồ hởi” đến nỗi phải la lên “từ ấy trong tôi bừng nắng hạ, mặt trời chân lý chói qua tim,” chắc hẳn phải khác hẳn hạnh phúc của một em bé vừa nhặt được một mớ “ni lông” trong đống rác sáng nay. Vậy chắc hẳn hạnh phúc của mọi người không ai giống ai.

Gần đây trong thời gian Việt Nam mở cửa, nhiều người bỏ xứ ra đi đã trở về, và cũng không ít người dành dụm tiền bạc lâu lâu đi kiếm hạnh phúc một vài tuần và họ đã ca tụng đó mới là hạnh phúc. Ở Mỹ, nhiều người có mặc cảm đàn ông bị xếp sau chó, sau những ngày làm “cu li” nhọc nhằn, về nhà lại bị càm ràm, đi kiếm được một vài tuần hạnh phúc bên một cô gái trẻ đẹp biết chiều chuộng ngọt ngào, dù không cần biết cả hậu quả lẫn nguyên nhân, cũng có lời. Nhiều ông cụ sảng khoái được gọi bằng anh, được âu yếm cho bõ những ngày mang mặc cảm già nua ở đất khách, cũng coi đó là hạnh phúc.

Có lẽ ở trong những đất nước độc tài hay cộng sản người ta dễ dãi tìm thấy hạnh phúc hơn chăng. Nghe tiếng trống ếch đã là vui, quàng được cái khăn đỏ đã là hãnh diện, có người được cái kẹo đường của “bác” ban cho, đi ra đường mà lòng hãnh diện, phơi phới không dám ăn, để trong túi quần mấy ngày đến chảy nước.

Cảm giác một người bị bóp mũi mới thở được chút khí trời khác hẳn với một người đang đi dạo ngoài bờ biển. Vì vậy, phải chăng chúng ta cũng không nên lấy một tiêu chuẩn nào cứng ngắt để định nghĩa cho hạnh phúc của nhân loại, cho nên nhiều quốc gia cũng không cần đếm xỉa đến “tiêu chuẩn” hay “chỉ số”, căn cứ vào đó mà những nhóm nghiên cứu cân nhắc, đánh giá ai hạnh phúc hơn ai. Chúng ta làm sao để đo “độ hạnh phúc” của một người lái xe ôm tuy suốt ngày vất vả, nhưng mỗi lần có khách là mỗi lần vui, chiều ghé quán bù khú với anh em, tối về ngủ với vợ, với mức hạnh phúc của một ông tổng giám đốc có nhiều công ty và quyền lực trong tay.

Về đạo đức của hạnh phúc, danh ngôn nào cũng cho rằng “người hạnh phúc nhất là người đã tạo được hạnh phúc cho đa số kẻ khác”, hẳn tỷ phú chứng khoán Warren Buffett rất hạnh phúc khi đã bỏ ra 37 tỷ đô la để đóng góp cho quỹ từ thiện, nhưng sao những anh chàng lừa lọc gian trá cũng cảm thấy hạnh phúc khi ăn cắp được của quỹ y tế chính phủ Mỹ vài trăm nghìn. Nhiều người trong xã hội này cũng khoan khoái khi lừa lọc được người khác và chắc chắn họ rất vui khi thấy túi tiền mỗi ngày một đầy. Vậy thì hạnh phúc là gì?

Chỉ tội cho dân chúng các nước đang bị áp bức, không cần phải “dữ kiện”, không cần phải “tiêu chí”, kẻ cầm quyền cùng thằng dân bị bóc lột, “úm ba la” hai ta cùng hạnh phúc, mà có thể hạnh phúc nhất hành tinh này cũng nên.

*Dẫn tài liệu của Từ Nguyên, NV.