Ba cảnh – Một ngày Giáng Sinh

Thơ Phan Nhật Nam

Post by Sơn râu 22 Feb 2026

Lời Giới Thiệu:

“Ba Cảnh, Một Ngày Giáng Sinh” được viết Ngày 24 Tháng 12 năm 1992, tại nơi từng là căn cứ Lữ Đoàn 2 Nhảy Dù và Nghĩa Trang Quân Đội Biên Hoà – Chốn một lần sống chết của tác giả.

Bài thơ không chỉ là ký ức cá nhân của một Người Lính Miền Nam, mà còn là hành trình đi qua ba tầng thân phận:

Buổi Sáng — Thân phận con người bị bỏ quên.

Buổi Chiều — Lịch sử đổ nát.

Vào Đêm — Ký ức và công lý bị chôn vùi.

Giáng Sinh trong bài thơ không phải đêm an lành của tiếng chuông và ánh sao, mà là đêm đối diện:

– Đối diện với nghĩa trang bị cày xới,

-Đối diện với oan hồn chưa siêu thoát,

-Đối diện với câu hỏi gửi lên Trời về Công Lý và Lòng Thương Xót.

Ở đó, Người Lính không chỉ kể lại chiến tranh, mà đứng giữa quá khứ và hiện tại như một chứng nhân – Gọi tên điều đã mất, giữ lại điều không thể bị xóa.

Đây là một bài thơ của Ký Ức, của Phẫn Nộ và của Đức Tin bị thử thách đến tận cùng.

…

Giáng Sinh ngây ngây cơn gió

Giáng Sinh thắm thiết ngọn cỏ.

Cuối năm đi đâu…

Vô định qua cầu,

Xa kia Sài Gòn,

Quanh quất vườn cau xóm nhỏ

Khói hun mờ dòng sông,

Đất trời đầm luồng rung động,

Thiên Chúa giáng trần cùng thế nhân

Thăm thẳm phận người lâm luỵ

Buổi sáng,

Lão mù ngồi lặng hong hơi nước

Tóc bạc lơ thơ loáng thoáng ướt

Mưa trái mùa se lạnh bay bay

Sáng sớm đùn hơi sương tê buốt

…

Đã qua bao năm,

Hỡ lão khổ?

Suốt buổi chiến tranh hằng nặng độ

Từ ngày đầu Xuân bão lửa khói vây ⁽¹⁾

Nay thời cuối năm

Tàn hơi thấm lạnh

Lão dựa thành cầu co quắp hiu quạnh

Trông miệt Nhị Bình

Xa xăm Ba Thôn

Tóc già bay xuôi theo sông xa Bình Dương

Lấm lướt khoanh tay lão che gió chướng

Nào biết

Đêm nay

Ân Thánh Yêu Thương

Không phần lão.

Qua chiều

Bước lên dốc cao

Len dần theo dấu đổ

Nắng ngật ngật bụi mù tung đỏ

Nơi chốn này một lần

Tôi qua nghiệp vận hóa thân

Nên Người Lính-Viết Văn ⁽¹⁾

Căn cứ Lữ Đoàn nay hoang vu

Đồi phượng trốc rễ cành lá rũ

Hàng cây bạch đàn cạn nhựa ứa

Đất đống loang lổ rối cỏ khô

Doanh trại sụp vỡ đùn ổ mối

Tháp canh rêu mốc chụp bóng tối

Lầu nước dựng cao vết thương màu đen

Nơi đâu kỳ đài uy nghi chiến binh

Hùng dũng hồi kèn diễn hành trống trận

Ôi giờ đây rền khô âm khốc

Mái tôn gió đập gầm đau như khóc!

…

Tôi đứng giữa xanh xao tàng cây

Tưởng vạn oan hồn về theo nắng quái

Một bận năm Thân như hôm nay ⁽¹⁾

Bao lâu không dứt phần còn lại?!

Ta đã ở đây?

Thật có nơi này?

Vô hồi gió thổi

Thấp thoáng nắng chiều rây…

Tâm chợt động nôn nao kinh hãi

Bước xuống đồi lối cũ hoang phai

Thật hay không?

Bóng ta hắt hiu trãi lặng hình hài

Thảm sầu cơn trốt xóay

Cuốn bụi đất hồng xé vết đỏ tươi…

Vào đêm

Xóm Đạo lặng lờ

Chuông lễ chiều khắc khoải

Chúa đến với người

Giữa điêu tàn lành lạnh chiều tàn đông

Hãy dậy lên hờn oan

Hãy bật cao âm thét

Vạn triệu vong linh đất sâu bằng bặt…

Về cùng ta đêm nay

Giáng Sinh huyền hoặc

Lần Chúa xuống trần giải cứu

Cõi thế hằn căm tiếng than

Sứ nhiệm Ngôi Hai đâu riêng đất Canaan?

Tình thương Trời không dành tộc Do Thái?

Chiến đấu đối mặt Sự Ác,

Sau bao nhiêu năm…

Nhân loại vẫn tràn đầy nước mắt

Oán hờn toàn cõi thế gian

Dậy oán khí mờ sắc cao muôn trượng

Sao Thánh Triệu sáng nhạt màu Linh Hướng

Chúa Hài Đồng bật khóc dài đêm đông!

Google images edited by Sơn râu

…

Đêm nay

Chốn này

Nghĩa Trang ⁽²⁾

Im ghìm dãy bia mộ ngã nghiêng

Hố huyệt lạnh dậy trừng trừng thảm thiết

Hồn Liệt Sĩ hãy về đây!

“Kẻ Thua Trận” cùng chia phần đắng cay thấm nhục

Để hét lớn rung trời gớm ghê phẫn uất

Mỗi lóng xương đào trốc,

Lũ chó đói gậm mòn kéo vương vãi đồi hoang

Nỗi Đau ngun ngụt lửa từ giờ mất Miền Nam,

Bia mộ thiêng liêng,

Tác phẩm Thương Tiếc của Điêu khắc gia Nguyễn Thanh Thu edited by Sơn râu

Cờ Tổ Quốc,

Đập vỡ kê hầm cầu,

Phá tung vất tràn hố xí!

Hãy dựng lên Khối Thương Tâm kinh dị,

Trung Liệt Đài xiêu đổ

“Bên Thắng Cuộc”tích chứa ủ phân! ⁽³⁾

Về đủ đêm nay,

Thiên Chúa xuống trần,

Gục đầu chân tượng “Tiếc Thương” ⁽⁴⁾

Tưởng tiếng kinh cầu từ nín sâu Cao Thái ⁽⁵⁾

Hòa nhạc ân lành nghẹn bặt nơi xa Hố Nai ⁽⁶⁾

Gào sôi với ta giòng máu nóng tươi,

Từ buổi Tháng Tư,

Ngày Ba Mươi luôn mới.

Giọt uất hận mười bảy năm tươi rói

Gầm gằm nuốt nghẹn

Chiến Binh chết thêm lần đêm nay!

Gíáng Sinh Nghĩa Trang 

Không hương tàn  

Bia mộ vỡ im.

(1) Mậu Thân 1968 –Cao điểm chiến tranh Miền Nam; thời điểm Người Lính-Viết Văn khởi sự tại Căn Cứ Nguyễn Huệ- Lữ Đoàn 2 Nhẩy Dù, trước Nghĩa Trang Quân Đội.  

(2) Nghĩa Trang Quân Đội Biên Hoà, Xã Long Bình, Thủ Đức bị bộ đội cộng sản phá hủy sau 30 Tháng Tư, 1975.

(3) Bên Thắng Cuộc: Biên Khảo quân sự-chính trị-xã hội của Huy Đức, 2012.

(4) Tượng Tiếc Thương – Công trình của Điêu Khắc Gia Nguyễn Thanh Thu (1934-2025) đặt trước Nghĩa Trang Quân Đội Long Bình.

(5,6) Xóm Đạo Công Giáo trước nghĩa trang, vùng Biên Hoà.

Sáng, Chiều và Đêm

24 Tháng 12, 1992.

Nơi Căn Cứ Lữ Đoàn 2 Nhảy Dù-Nghĩa Trang Quân Đội.

Chốn Một Lần Sống-Chết,

Của chính tôi,

Người Lính Miền Nam

Phan Nhật Nam