Mùa đông giữ lửa

vietmessenger.com

Phan Nhật Nam

Post by Sơn râu 22 Jan 2026

Bài 21

Ba đô – la,

Một chiều cuối năm,

Ở Mỹ.

Sau ba năm ở Mỹ. Người Lính Viết Văn di chuyển khoảng hai chục ngàn dặm, qua gần hai mươi tiểu bang thuộc lục địa Bắc Mỹ. Canada, xuống đến Australia; viết được vài trăm trang, in hai cuốn sách mới, sửa chữa hai cuốn cũ … Giữa giòng sống dài chuyển dịch và rối rắm kia chợt hiểu nên điều đơn giản – Tâm cảnh khởi nguồn thời ấu, thiểu, đêm trăng nơi bờ biển Thanh Bình Đà Nẵng, khi nhìn trời, hướng đường đỉnh Hải Vân hiện rõ hình sao Hiệp Sĩ uy nghi đơn độc … Đêm mùa Đông, từ phòng giam trại Thanh Cẩm trông lên rặng núi đầu nguồn sông Mã, 1987 … Và cuối năm 1995, trong chìm đắm cơn Bắc phong hun hút thổi xuống từ miền địa cực cền những cành khô, bắt gặp tại một lúc bất ngờ. chốn Rest Area nào đó trên đường đi. Hiểu ra, đi nữa cũng thế thôi, có vạn dặm đường xa cũng không ra khỏi chấm nhỏ vô hình tâm thức phiền muộn – Cái điểm nặng nặng ở ngực mà từ thưở bé đã từng canh cánh tội nghiệp chịu phải. Cho có là Tôn Ngộ Không với 72 phép thần thông cũng không nhảy ra khỏi bàn tay của Phật, huống chi chẳng có chút nhân lực tối thiểu nào. Nên thật rõ hôm nay, tại đây, nơi chốn cả vạn triệu người trên thế giới vượt chết. chấp nhận giá chết, để đến cùng- Đến Mỹ. Thì đây hẳn là nước Mỹ, sờ bằng tay, thấy bằng mắt, nếm trong miệng, nuốt xuống nhạt nhạt lạnh tanh. Nước Mỹ với một dãi xe dài hằng mười mấy dặm đổ từ phía Bắc xuống theo đường 75. 95 North, từ phía Tây qua theo 110 West, tất cả dồn đống tại Lake City, để dẫu mở máy lạnh tối đa, hẹ hạ thấp cửa kính hết cỡ, người người vẫn ngầy ngầy, ngật ngật trong cơn nóng của vùng biển ủ giông hạ chí. Cuồng phong đang chực sẫn kéo về. Trong chốc lát tất cả sẽ tan hoang … Không còn hòn đá nào trên hòn đá nào … Kinh Thánh chỉ là lời thông báo về một điều rất có thật. Lòng người giông bão thì bình yên nơi đâu ? Nước Mỹ, nơi trung tâm thần tiên địa đàng dó với Cô bé Choàng Khăn Đỏ, chú Chuột Mickey, Tướng cướp Jess James, Cậu bé Peter Pan, thuyền Nautilus, phi đạn Titan … Tất cả sẽ hợp đồng cho con người mười phút (đúng chỉ ” mười phút” không thể dài hơn, không được ngắn hơn) lên trời, xuống biển, lặn vực sâu hai thước, bay lên cung trăng với một cái ghế có buộc giây đai … Người sẽ thấy “ma, quỷ đường nhà xác, gặp mặt “công chúa ngủ trong  rừng”. Thấy đủ giấc mơ niên thiếu, ước vọng thanh xuân trên chuyến xe lửa qua vùng Viễn Tây, nơi có người da đỏ cởi ngựa bên kia đồi không hề động móng. Để rồi đúng mười phút sau trở lại thực tế một đoàn người xếp hàng dài, nặng nhọc hơi thở dưới mặt trời nung nấu trên mái lôn lạnh dù đã hừng hực quạt máy độ lớn tối đa quay lông lốc. Anh không thấy một người thật  sự hân hoan. lẽ tất nhiên trử trẻ con. Con nít Mỹ.

Không thể có nguồn vui khi năm giờ sáng với mười thùng rác, bốn chục két bia, cũng xấp xỉ số lượng như thế với nước ngọt; chỉ sản phẩm Coke thôi đã có ra Classic, Diet, Mountain Dew, Sprite, Seven Up … Chưa nói đến Pepsi, Dr Pepper … với những két, thùng đồng sức nặng … Tất cả công việc nầy phải làm cho kịp để đến lúc sáu giờ nhận một đống hàng mới gồm thịt, sữa, checsc … Và đổ đi một số lượng tương tự vừa nhận sáng hôm qua, trước ánh mắt lạc thần vì đói của lão Mỹ già chỉ còn dăm ba chiếc răng cáu bẩn luôn tuông lời chưởi tục. Nhưng anh phải giật lại gói bánh vì nếu ăn được, lão sẽ nằm lăn kêu cầu cứu do ” đã bị ngộ độc … “để đòi tiền tiền bồi thường!! Lòng Nhân ở Mỹ rất nhiều lần, với nhiều người là tai hoạ. Anh đứng trong ngày chưa tới để tự giải quyết những “vấn đề lớn của triết học, thần học, thi ca, chính trị, chiến tranh, những vấn nạn trì siết vận mệnh dân tộc, nhân sinh. Tất cả sẽ được thanh toán nếu anh có được giấc ngủ. Anh đã thức từ 11 giờ đêm hôm trước. Trời hôm nay đông nước đá. Đài 20 báo tin cuối cùng. Chắc như thế, sở khí tượng Mỹ không bao giờ sai, do thời tiết được đò từ vệ tinh, con người chỉ việc nhận chịu không hy vọng tránh khỏi.

Dáng người, y phục, động tác … Đúng là chỉ của lính và là người lính. Người lính thuộc bất kỳ quân đội nào. Loại người có thói quen hứng chịu sức nặng chiếc ba-lô và đôi mắt luôn nháo nhác về điều nguy biến đang chực sẵn rình chờ. Người nói lớn tiếng và ít âm sắc thanh tao dịu đàng. Nhưng là người thẳng thắng. Từ bản thân anh suy ra và luôn có cảm tình với những con người cùng anh chia lần chết chóc khổ nạn. Và đã đến đất Mỹ, anh cũng được hiểu nên điều đáng kính phục: Đưa một anh thanh niên tóc hoe vàng, mặt tàn nhang từ một campus đâu trên Boston, Mincsolta đến một vùng núi căm căm ác độc gọi là Pleiku, Kontum, đặt vào tay anh ta khẩu XM 16, đẩy lên trực thăng, nhảy xuống một nơi ở thung lũng thượng nguồn sông le Drang, bắn vào một bụi rậm với mục tiêu” ngăn chặn xâm nhập, bành trướng của vi-xi ở Nam Việt Nam” … What’s fucking VC? Thế con người thấp, nhỏ mặt áo quần nguy trang, mang vũ khi giổng anh, người lính với tiếng nói như than như khóc, anh vừa gặp ở phi trường kia là ai? Thế nào là vietnamese? Thế nào là vi-xi? Anh ta chưa trả lời xong câu hỏi thì đã hết một lần Viet Tour, đôi khi chưa xong hẳn đã phải trở về … Sứ mệnh “cao thượng một cách phi lý” nầy hằng được thực hiện ở Việt Nam một cách nghiêm chỉnh với tinh thần trách nhiệm cao độ bởi triệu người Lính Mỹ. Lẽ tất nhiên loại trừ hạng manh tâm, bẩn chật, vặt vãnh dụng những mục tiêu, lý do gọi là để thực hiện … “New Deal; Contract with Society … “, như hôm nay dang rêu rao, mà thực chất là che tội hèn của lần trốn quân dịch. Ngày cuối năm, anh gặp một trong những người này. Lần gặp gỡ có suy tính trước. Anh ngừng xe bởi trong lòng xốn thắt mối đau:

Chiều hôm qua, khi trên đường lên ca làm việc, anh đã thấy người nầy đi ở khoảng đường Dairy Ashford-Dường 90. Bây giờ, từ chỗ làm việc, trên đường về, anh lại thấy người kia ra đến High Way 6 … Không thể trật vào dâu được, Vẫn cái áo field jacket vải dủ, nón lưỡi trai lính và nhất là con chó. Con chó màu hung hung chay trước chủ từng chập … Đúng là cha nội hôm qua chứ còn ai nữa. Anh bảo đảm với chính mình trước khi ép vào bờ lề …Người lính lên xe với mùi người lâu không tắm và tiếng thở dài trút phần nặng nhọc … I’appreciate … thank …

– Anh là veteran chứ gì? Anh hỏi chuyện, kiểm chứng nhận xét mình.

– Ya, Vietvet … You know …

– Phẻi, tôi biết … Tôi thấy anh hôm qua trên đường 90 …

– … right, me. Người lính nhắm mắt: con chó thẻ lười thở hơi khói nhìn anh lạ lùng.

– Anh đi đâu?

-To … California,

– Đi bộ …

-Of coursc. I start’ from Atlanta since last, month … Anh ta đựa đôi giảy lên; vốn màu trắng đổi thành nâu đen, phần gót bị bung ra.

– Tổi hôm qua anh ngủ đâu?

– At Historical Marker area in wagon. It’s too cold to slecp.

– Đêm qua lạnh lắm, đông nước đá …

– I know, my sleeping bag’ re one real freezer,

Anh qua California làm gì?

-I’m looking for my vietnamese girlfriend. She’s very nice.

… she love me. Giọng bùi ngùi có phần hãnh diện.

-Cô ấy yêu anh, sao lại bỏ đi California …

-I lost my job … After Olympic, in Atlanta, most people lost job … she loves’ me

– Anh và cô gái ấy quen nhau lúc nào?

. In 1980, she’s boat people, she came to North Carolina alone She have many troubles. I don’t know, she didn’t say anything. but she loves me, you know. I’s once time in Vietnam. in Kontum MacV when I was young … No combat, but very hard by these times.

-Tôi biết, chiều hôm qua thấy anh đi trên đường 90, tôi biết anh là, Viet Vet … Tôi là lính nhẩy dủ, viết văn ..

– What?

– Writer … Airbom soldier.

-I appreciate you.

Dến ngã ba Briar Forest- High Way 6, lối vào nhà NguYên, anh đưa ra gói bánh và mấy đồng bạc .. ” Tôi có đồ ăn nầy để luchtime, nhưng tôi không đói, anh muốn lấy cho chó của anh không.Tôi còn ít tiền, phải giữ lại để đổ xăng, nên chỉ có thể đưa anh chừng này … Good luck.

-You too … I’ll share your food with my dog. I appreciate you,

Khi lái xe vào nhà Ngu Yên, anh có tính toán … Từ ngã ba này đến đường 10 còn khoảng hai miles, tại exit đó qua Los dài hơn 1500 miles, tính chính xảc 1541 miles tức là hơn hai nghìn sáu trăm cây số, dài hơn bờ biển Việt Nam, kể từ Cà Mâu ra Móng Cái. Biết thể mình đưa anh ta tới Đường10, bớt đi vài ba miles cho người ta … Thân ai cũng thể, trên đường xa ... Anh vào nhà bạn nói về chuyện sách vở mà lòng không vui như những lần gặp trước. Trũng ở ngực hình như nặng hơn. Đè hẳn xuống đau đau. Chiều hôm nay cuối năm 1996.

Chiều cuối năm nặng xuống như đá tảng, vừa rồi đi qua parking trước cửa hàng sách, bình thường không hề có chỗ trống, nay nắng vàng úa lay động dật dờ những cây con trồng vội, thế chỗ loạt cây bị chết rét tuần qua. Cây trồng hầm nhân tạo chịu sao nổi với tiết trời lạnh dưới độ không … Không gì đẹp bằng bông, nhưng khi bông héo thì còn thấy tội gấp mấy lần không có bông … Anh cố nói đùa với chính mình nhưng ý nghĩ lãng đãng phiền phiến. Anh thở mạnh như thể bị rét cóng. Thật sự chỉ do chiều nắng quái căm căm hiu hắt nầy thôi … Chiều ơi nắng vàng phai mầu rồi … Chạnh nhớ quê hương bên trời xa .. Bài hát nầy của ai nhỉ? Anh đã hỏi bao nhiêu người, những kẻ sống với đàn hát, sân khẩu … Đến cả ông Dy Tr .. cũng không biết thì còn có ai hay?! Chỉ nhớ bài hát đến với anh nơi Trường Đà Lạt, hơn ba mươi năm, gần bốn mươi năm, ngày anh chưa tới hai mươi tuổi … Kinh quá ông ơi!! Anh vội mở cửa bước vào. Hai tầng lầu của Half Price Books Store góc đường Kirby- University không bóng người, sách vở hình như sát vào nhau lặng lẽ che chở, màu sắc linh động uy nghi. Luôn luôn anh có cảm giác bình an với sách, hân hoan cùng ly rượu; cho dẫu cuốn sách rẻ tiền, ly rượu thuốc bình dân cạn cặn. Nhưng chiều nay, sách không vực cứu nổi. Anh đi qua phòng nhà dưới, lên tầng trên, chỗ tạp chí, sách cũ, ba cuốn một đồng … Sách nào có chữ thì thôi. Đừng bày đặt. Anh tự răn đe mình khi có ý dừng chân nơi chỗ giá sách mới phát hành, loại bìa cứng, hai, ba mươi đồng hơn.

Chỗ sách cũ còn đìu hiu gấp bội cảnh tầng dưới, bởi dưới kia còn có loáng phản chiếu từ cửa kính, những bìa sách mới, đắt tiền, bề thế. Ở đây cũ kỷ, đôi khoảng trống tối tăm, ẩm lạnh … Cách cũ, áo vá, dù sao cũng dễ xài hơn … Anh cố gợi cho mình những ý nghĩ, phản ứng nguôi ngoai nhưng quả thật vô phương giải cứu. Chiều cuối năm chịu sao nổi ông ơi. Không có được một chỗ, một người để ngồi uống lon bia, ly rượu. Cuối cùng anh phải tự nói ra điều nầy với chính mình. Anh phải ở cùng những cuốn sách nầy cho tới 10 giờ … Giờ party ở nhà xong. Anh nhìn sách như người tình mệt mỏi, cùng đường.

Khi người thiếu nữ tính tiền trên Phiếu Mua Sách (quả sinh nhật hôm Tháng Chín), anh nhìn cô gái thoáng vui vui” … Minh không còn chỗ phải đi đến đây, chứ như chị nhỏ nầy, sắp giao thừa Tây mà còn ngồi với mấy cái đồ trời ơi nầy thì tội thật … Nhỏ cũng chẳng đẹp đẽ, sang trọng gì; chỉ được phần tuổi trẻ và vẻ trong sáng của người sống giữa sách vở, chữ nghĩa … There’re they go … Cô gái nói nhỏ như hụt hơi, miễn cưỡng, đẩy gói sách ra trước mặt anh,

– Cô có lộn không? Anh đưa lại cái phiếu,

– What’s matter? Cô gái hơi sinh động trở lại

– Tôi mua bẩy cuốnsách, sao cô chỉ tính bốn, có ba cuốn paper back của Solzhenitsyn … Cô quên tính rồi …

– I don’t forget, I knew you, the last time you bought The Durand’s books, these three-paper back are too old, I give you … Free. Happy New Year!! Bir. Mắt cô long lanh thích thú sau lớp kính trắng. Cách vui vẻ sống dộng của người làm việc tốt. Cho là chuyện nhỏ nhoi.

Ra khỏi tiệm sách, anh nhớ lại … Sáng nay mình đưa cho người kia mấy đồng, chắc cũng khoảng ba đồng mà thôi. Chỉ bấy nhiêu.

Ngày cuối cùng của

Năm 1996.

Cũng đúng,

Ba Năm.