Nửa đời còn lại

vietmessenger.com

Vương Hồng Sển

Post by Sơn râu 24 Nov 2025

Chương 10.

Tôi biết gì về hát bội, cải lương và tuồng Phụng Nghi Đình

Ngày nay, với ti vi màu mè, ở nhà nằm coi sướng hơn đi mua vé đến rạp xem diễn, để cho bận về, ra cửa, bị chúng giựt bóp, giựt đồng hồ, có khi đâm đổ ruột lòi phèo, vậy cho nên hát bội cũng như hát cải lương bị ế giòng, cô Bạch Tuyết, Ngọc Giàu phải chịu nằm co (nhại câu cũ và viết chọc chơi: ghẹo chơi đừng giận rạp vắng khách, đào kép kêu trời), và với tuổi 92 chờ ngày theo ông bà, và nói bá láp vẫn có độc giả rộng lượng dung thứ, thêm tật lớn “biết gì vẫn nói hết”, nay tôi xin kể lại những gì tôi biết và còn thương tiếc về hát xướng, kể từ năm 1915, tuổi 14 đã biết nghe hát, chí để năm ni 1993, đã cúp hàm thiếc không đi xem diễn và tiếc hùi hụi những đêm cụp lạc cô Giàu mua thúng độn bụng làm Đổng Trác, v.v.., nhứt là tiếc những đêm ngâm thơ và đêm các trẻ thi nhau khoe giọng tốt hay vịt đực. Năm 1915, tôi học lớp nhì trường tỉnh ở Sốc Trăng, (cỡ 10 hay 11 nay) hát bội đang thịnh hành, có đào Sáu Sển, người xứ Trà Vinh, thủ vai Lưu Kim Đính giải giá Thọ châu thành, tối về tôi nằm mơ vẫn thấy … , một đêm nọ lối 1918, ông Phó tham biện Nguyễn Phú Quí bắt ép hai gánh hát, gánh Lưu Thị Ngoạn (bà Ba Ngoạn) có đào Năm Nhỏ và gánh Sáu Sển nhập chung, diễn lấy tiền quyên cho Nhà Nước Tây thuộc địa buổi ấy gọi giúp quốc trái, diễn tuồng “Tây Hà ngộ thê”, lớp vợ Trần Nhựt Chánh (Năm Nhỏ) đối đáp với mẹ chồng (Sáu Sển), tôi còn nhớ rành rành cô Sáu (nếu còn sống tuổi hơn 100), làm mẹ, nhiếc và nói toàn chữ Hán, nhiếc cay, nhiếc đắng nàng dâu (Năm Nhỏ) không trả lời được và chỉ lấy nước mắt và khóc hai chữ “Mẹ ôi!” mà trừ…) không hát được câu nào để đối cho xứng, vì chưa già giặn và nghề non, thua …

Thuở ấy, quãng vài chục năm sau, kể về kép có hạng, tôi biết và từng xem diễn, có Sáu Ất, người ốm, thấp nhưng mắt thật lanh, cử chỉ vén khéo, thủ vai Quan Công, thì tôi chưa biết có ai hơn, còn vai Tư Đồ Vương Doãn, thì có kép Tám Tri, vai Lữ Phụng Tiên có kép và bầu Hai Thắng…, vai Châu Du có kép Mường Vàng (tuồng Phó hội Giang Đông), còn kép Chín Tài, thủ vai gần gần như Bầu Thắng, nhưng Chín Tài múa quều quào nên tôi dám lén chê ..

Kể về đào, các cô Cao Long Ngà, Năm Đồ, Ba Út, đều quá vãng nên xin miễn nghị, Ba Đắc còn sanh tiền, thủ vai Tôn phu nhơn đọc thơ của mẹ thì lâm li thống thiết, tuyệt, nhưng vợ của mình và đào nhà, Năm Sa Đéc tôi được phép riêng khen và nhớ lại tình cũ nghĩa xưa và nhắc lại đây một chuyện nhỏ, tin hay không là quyền của độc giả, một buổi tối gần đây, tôi lấy hồ sơ để trên bàn định viết về “cái hay của chuyện hát bội” nhưng lạ quá, hồ sơ thất lạc, tìm mãi không thấy đêm đó hay đêm kế, tôi nằm mơ thấy Năm Sa Đéc về khóc và nói: “Anh đừng viết, tôi muốn giấu nghề … lại nữa….

Đến đây thì tắc tị vì trang 299 trong quyển sách “Nửa Đời Còn Lại” này bị in trùng lấp đọc không ra, độc giả nào có sách nếu trang đó không bi lỗi xin chụp lại và gởi lên trang blog của Sơn râu cho tôi được bổ túc. Xin cám ơn và đa tạ lắm.

Hình trên là cái trang sách bị lỗi đọc làm sao ra, quý bạn đọc nào có trang sách rõ ràng xin gởi cho Sơn râu trên trang blog, tối cám ơn lắm.

Thanh bị Thoại Ba cầm giữ, không cho đi, Lưu Khánh khuyên nguyên soái: “đánh cho be bét, vài hôm, bỏ giận lăng nhăng mấy bữa …” (rất tục mà thật gói ghém, tôi xin diễn cho bạn trẻ mau hiểu. “Đánh cho bả đi hết nổi thì bả buông tha chớ gì!… ”

– Mưu ai khiến bà bẻ nhành suốt lá … tôi cho thật mới, thật khéo, v.v..

– Tuồng Mạnh Lệ Quân, lớp giả trai cùng vua dạo ngự hoa viên, vua Thành Tôn muốn thử thừa tướng là gái giả trai, nên trờ ngựa tới trước và lấy roi quất vào nhánh cây cho giọt mưa rơi xuống, Lịch thừa tướng (Phùng Há) chùi mặt không phấn và lấy mắt trách quân vương lỗi đạo, lớp nầy không đờn không trống, chỉ diễn câm, mà khéo tuyệt, còn như tuồng Phụng Nghi Đình buổi Tây rút lui, người lùn qua đây, Lữ Bố (P.H.) diễn quá bạo, đào Điêu (Bích Thuận) chơn đi giày trắng peau de daim và hát xang xừ líu, tăng gô si noa, (đít vêu vêu, anh em cô bác nghĩ sao?) và gần đây, Má Bảy đã tròm trèm hoặc hơn tám mươi còn diễn cho ông Lớn xem, ông Lớn khen “Lẳng lơ Lữ Bố hý Điêu Thuyền” – tôi tiếc già hết xài, không ai nhớ mời đi coi … và tôi chấm dứt bài nầy bằng chuyện cũ, năm kia, lối min nớp xăng ca răng ngoài lối đó, thuộc chánh trị tôi không dám nói rõ năm ấy là năm nào, có một gánh hát Tàu qua đây, tôi xem diễn nơi một rạp ở Cầu Ông Lãnh, tuồng Phụng Nghi Đình, gánh đó diễn: Điêu Thuyền là nước Tàu, Đổng Trác và Lữ Bố, Vương Doãn, v.v… và v.v ..là nhơn vật thời nay của buổi Nhựt lấn đánh Trung Quốc, Đổng là thằng lùn, hay Bố cũng là thằng giặc gì gì đó, tôi không dám hiểu nhiều, duy nhớ trong lúc Tầu qua đây diễn lớp tuồng bị cướp đoạt nước ấy, thì vẫn có một họa sĩ người Tàu đi theo sát gánh hát, mỗi ngày và đêm, ở Sài Gòn nầy, họa sĩ Tàu nầy vẫn treo một bức tranh cao độ hơn ba thước Tây, bề ngang độ 1 mét 50, bốn chữ to tướng cỡ bắp tay: “Hoàn … Ngã … Hà … San” (ẩn ý là “Hãy trả lại tôi sông núi của tôi”, bốn chữ nầy, thuở ấy Thuộc địa Pháp vẫn cho treo và sau đó, một thức giả (ông Huyện Của, cha tướng Xuân) đã xuất mười ngàn đồng bạc con cò (10.00 piastres indochinoise) mua lên, nay tranh ấy còn hay mất, tôi xin chừa một khi khác … và thật tôi chưa biết.

(viết ngày 1-7-1993)