Nửa đời còn lại

vietmessenger.com

Vương Hồng Sển

Post by Sơn râu 22 Nov 2025

Chương 8.

Suy luận về thú chơi sách và thú chơi đồ cổ.

Hôm nay, 28-5-1993, đang ăn điểm tâm sáng, bỗng có người đến cho hay tin buồn, đáng thương: một nhà sưu tập và buôn cổ ngoạn, đã bị câu lưu rồi thả ra vài tháng nay và nay tin cho hay đã bị bắt và giam trở lại, chưa biết rõ duyên cớ nhưng tạm thấy nghề buôn nguy hiểm và muốn giữ được khỏi phiền toái và hao hớt tinh thần, lẫn vật chất, thì tốt hơn không nên chọn nghề đi buôn vật cổ, sách cũ và đồ vật xưa, khi đã được nhận là hiếm quí, thì tai họa lưu trữ cũng tùy và chưa biết trước được. Cao kế là đừng ham, đừng cố muốn sanh lợi là tốt nhứt.

Sưu tập nhiều năm, tốn hao không ít, đi đây đi đó mua về, mừng chưa kịp no, bỗng thinh khổng thinh không sạch sành sanh, không còn món nào, thân lại bị tù tội, nhà như có tang, vợ kinh hoàng, chạy đôn chạy đáo, con bị bỏ học, người ngoại cuộc hay tin, thỏ thác cáo sầu, nỗi thương tâm không bì nỗi tai họa đất bằng sóng dậy, nhưng nghĩ cho cùng, phải có lửa cháy, mới có khói bay ra … Khách báo tin ra về, đóng cửa lấy bộ Hồng lâu mộng ra đọc, giải buồn. Nhà có đến hai bộ: 1 bộ do Văn Hóa Hà Nội xuất bản năm 1962, dịch lại những thơ chữ Hán, nhưng rất tiếc là không kèm thêm bản phiên âm Hán tự ra quốc ngữ, để giúp người dốt hiểu thêm ý nghĩa người cổ nhân: bộ thứ 2 là bộ của nhà xuất bản “Chiêu Dương” Sài Gòn, in năm 1969, bộ nầy, chẳng qua là của một người, theo tôi, dựa theo bản đã in rồi trên kia và viết lại đổi lại vài từ ngữ, v.v.., nhiều chỗ, tỷ như thi Hán, vẫn phiên âm thay vì dịch nghĩa. Chung qui, ngày nhàn, giờ rỗi, nay đọc lại, mới hiểu thêm một đôi chỗ, giúp cho người dốt đực như tôi, chính tên viết làm sao cũng dốt luôn, vẫn mò và hiểu được chút ít về khoa chơi đồ cổ.

So sánh lại và xin miễn nói chuyện bây giờ, chỉ bàn về chuyện đã qua: tỷ như thời Tây u, thời Diệm như thời Thiệu v.v.., vẫn có tục “Nhà Nước mua sắm, vẫn thông qua nhà thầu, nhà buôn có môn bài, và giấy tờ luộm thuộm, facture, mandat de paiement, giấy giao hàng, ngân phiếu, v.v.. chung qui, vẫn y cựu lệ, đời Mãn Thanh, thời Ung Chánh, Kiền Long, thạnh thời nhứt buổi ấy, cũng vẫn Nhà Nước mua sắm chuyển qua tay các chức viên Thanh triều dưới danh từ y hệt “bình cũ rượu mới”, hoặc “bình mới rượu cũ”, và nói tắt cho mau hiểu, đời Tây đã có compradore, ta dịch Hán văn là “mại bản”, nôm na theo Ba Tàu là “Mái chính”, nói thông thường tiếng Việt là “nhà thầu”, “thầu khoán”, “người lãnh việc”, hoặc người bao mối mua lên và bán lại cho Nhà Nước để nhận tiền còm (vì vậy mà sau ngày Giải phóng 30/4/1975, các tay buôn dưới danh từ ấy đã bị hốt và quét gần như tiệt giống và trái lại, nói về đời Thanh và dựa theo bản Hồng Lâu Mộng, thì vẫn “Đô chuyển vận diêm sứ” (nếu coi về muối ăn cần thiết của triều đình và dân chúng, “Diêm”, hoặc gọi cách khác là “Tư diêm pháp đạo” v.v .. nhưng chung qui cũng là muối hột (nguyên chất) hoặc “muối bọt” khi đã tán, xay ra bột, ra hột muối nhỏ, v.v ..và để hiểu về đồ cổ, sách vở v.v .. , thì … đến đây, xin độc giả cho tôi dài dòng tâm sự cùng tìm hiểu như sau:

a) đồ cổ là gì?

Xin thưa: trước khi thành cổ, đồ ấy vẫn là nay. Tỷ dụ: 1 món gọi Đại Thanh Khang Hy niên chế, thì dưới đời vua Khang Hy, 1666 (K.H. đệ nhứt niên) đến 1722 (K.H. đệ lục thập nhứt niên), món ấy vẫn là nay (tân, mới), nhưng bắt đầu từ 1723 (Ung Chánh đệ nhứt niên) thì món ấy đã trở nên cũ, lỗi thời, và đã qua đời khác rồi và sở dĩ, theo Trung Hoa và theo người Việt ta, căn cứ theo nguyên tắc “thay vua thì phải thay tất cả những gì thuộc ông vua ấy, cho là “quá thời” và phải thay thế bằng vật đổi mới và lấy niên hiệu vua kế nghiệp làm đầu mối lại mới, để tránh sự loạn trong giống dòng, trong cung nội, (thay thế cung phi, của vua đã qua đời và lựa chọn, chế tạo lại dụng cụ theo thể thức mới của ông vua nối ngôi kế tiếp, tôi nói tuy lòng vòng, nhưng sự thật tóm tắt lại đó là để giữ mối giềng cho tinh khiết và cũng vậy mà, nói xuyên qua sự nối dòng, mỗi người nữ ngoại tình, hiểu theo Khổng Mạnh thì tội rất nặng, vì nữ ấy đã đem máu khác diệt máu của chồng và của bao nhiêu tổ tiên của chồng, trong khi và trái lại, hiểu theo đạo Da tô và theo luật người phương Tây, người nữ phạm tội ngoại tình, vẫn có chỗ tha thứ và nhẹ tội, cho rằng người đàn ông tuy cương quyết nhưng vẫn lầm lỗi, thì tức nhiên người đàn bà, trí óc kém người đàn ông, tức phải dễ lầm lạc và rất nên tha thứ, thứ nhứt là bên phương Tây, không có tục “nối dòng thờ phụng tổ tiên” (và phương Tây, gái có chồng còn lấy trai, có chỗ châm chế, không như phương Đông ngoại tình).

(viết ngày 18-6-1993)