Hitler và lò thiêu sống dân Do Thái

vietmessenger.com

Serge Miller

Bản Dịch: Người Sông Kiên và Lê Thị Duyên  

Post by Sơn râu 21 Nov 2025

Chương 17

Duy chỉ còn một điều là ở phía Tây, Đồng Minh đột nhiên dừng lại ngay cửa ngõ đi vào Đức Quốc, cuộc dừng quân nầy sẽ kéo dài bao lâu? Chúng tôi hết sức nôn nóng, vì tất cả đều mong muốn được giải thoát càng sớm càng hay. Nhất là mùa hè đã chấm dứt và những cơn mưa đầu mùa đã bắt đầu.

Và trong khi chúng tôi rình rập trong âu lo mỗi tin tức, một tai vạ lại giáng lên đầu chúng tôi vào cuối tháng 9, lúc chúng tôi nghe được một diễn văn của Churchill, (thủ tướng Anh quốc) trong đó ông ta tiên đoán cuộc chiến tranh có thể chấm dứt vào đầu năm 1945. Báo chí Đức có thể nói láo và bịa tin giả. Một tù nhân Bỉ, thợ mộc, trong công tác sửa chữa văn phòng một sĩ quan, đã bắt gặp y đang nghe chương trình của đài Luân-đôn bằng Đức ngữ. Cũng biết tiếng Đức, anh ta đã nghe một bài bình luận về bài diễn văn nầy. Đó cũng có thể là một sai lầm nữa. Nhưng André lại nói với tôi chính tai anh có nghe chương trình ấy khi ông chủ của anh vắng mặt, vậy thì không còn có thể nghi ngờ gì nữa. Đoạn diễn văn làm chúng tôi xúc động có nội dung như sau “Chúng ta hy vọng chiến thắng cuối năm nay, nhưng chiến tranh chỉ có thể chấm dứt trong những tháng đầu năm 1945”. Một vài người chỉ suy xét về câu đầu tiên thôi, nhưng chúng tôi lại sợ vì phần thứ hai của câu tuyên bố đó, vì thế trong khi chúng tôi giữ im lặng, vài người đã mang tin ra tiết lộ cho bạn bè. Vả lại, phía những tù Tiệp khuc cũng đã biết tin và trong vài ngày cả trại đều biết rằng không những chỉ phải chuẩn bị cho mùa Thu mới bắt đầu mà còn cho cả suốt mùa Đông dằng dặc nữa. Tất nhiên nhóm bi quan đã xem tin nầy là quan trọng và một sự hỗn loạn đã manh nha. Tờ báo cũng trích báo chí Mỹ, tiên liệu một ngày chiến tranh chấm dứt xa hơn nữa trong năm tới. Và để xác nhận các tin ấy, luôn luôn là sự im lặng tại hai mặt trận.

Và như là định mệnh nhắn báo cho chúng tôi biết rằng mình là các tử tội chịu án treo, vố nầy đến vố khác, nhiều biến cố như là dấu hiệu báo trước, đã dồn dập xảy đến trong những ngày tiếp theo bài diễn văn của ông Thủ Tướng Anh. Barberon là nạn nhân đầu tiên. Anh ta phải trả giá cho một sự phớt tỉnh rất nguy hiểm. Từ một tuần nay, khi đến công trường anh ta đến một dãy trại mà bọn SS muốn thay toàn thể hệ thống điện thắp sáng. Anh được lựa chọn bởi vì toán phụ trách về điện luôn luôn bận rộn. Ông bạn “Bob” của chúng tôi giữ thói quen ngồi nghỉ trong khi chờ đợi những người làm việc trong dãy trại đến lúc bảy giờ hay đôi khi trễ hơn nữa. Khi tôi nói với anh ta làm thế là nguy hiểm, anh trả lời “tôi luôn luôn có dụng cụ trong tay và tôi canh chừng chứ”. Anh ta canh chừng hay đến nỗi một lần, một tên SS bắt gặp anh ngủ say trên một chiếc ghế, một cuộn dây quanh cổ, cái kềm trong tay. Tên SS không phải là một tên thô bạo mà là một tên rất tinh tể. Y cho gọi vài tên Kapo chuyên nghiệp trong việc đánh đòn tù nhân, cả bốn tên cùng đánh thức Barberon. Không những chúng đánh thức anh mà chúng còn làm anh ngủ lại bởi vì cuối cùng anh không còn nhìn rõ nữa. Trong vụ đánh đập, vật mà anh dùng làm bóp (một tấm giấy cạc-tông gấp lại trong đó chúng tôi cất dấu một bức thơ hoặc một vật nhỏ nhặt nào nhắc lại dĩ vãng của mình) rơi khỏi túi áo vét của anh. Xui cho anh là một tên Kapo đã lục soát và khám phá thấy một bản đồ các cuộc hành quân phía Tây cắt trong báo. Trong văn phòng có bản đồ và báo, nhưng một tù nhân có thứ nầy trong người là phạm trọng tội và lập tức các danh từ “chính trị”, “phá hoại” được nói đến. Để tỏ lòng tận tụy với chủ, tên Kapo phất mẩu giấy như một chiến lợi phẩm và trình cho tên SS bỏ đi từ đầu lúc đó mới trở lại. Trong vài giây đồng hồ, số phận của bạn chúng tôi dược quyết định trong óc của tên Đức. Bọn giám ngục đã lên án treo cổ và có lẽ đó là hình phạt dành cho anh. Tên SS nhìn anh và có lẽ tình trạng của anh lúc đó đã gợi nơi y một phần ngàn gam tình thương, vì y chỉ phạt anh một cách cổ điển: 25 roi ở xuống, Paul, tên: Kapo gốc ở Alsace được kêu đến, y là kẻ đảm trách phần vụ thi hành ấy, và một Barberon bị thương tích phải nhận hai mươi lăm roi bằng loại dây cấp đã được chọn lựa một cách quá đáng, làm mông anh nhuộm máu. Người ta tưởng mông là nơi nhiều thịt sẽ làm giảm sức roi, không phải vậy. Phải cần nghe tiếng rú của người bị hình phạt nầy mới biết được nỗi đau đớn như thế nào. Để chấm dứt, tên SS tuyên bố anh phải đổi qua biệt đội khác, và hôm sau anh bạn chúng tôi mắt tím bầm vì bị đánh đập, môi sưng và đầy máu, áo quần rách tả tơi, và đi đứng khó khăn, bắt đầu một ngày làm việc thuộc loại cực khổ nhất tại đường rầy xe lửa. Đó là một công việc vừa nặng nhọc vừa nguy hiểm vì thường có những vụ dập chân do việc đặt đường rầy sai chỗ.

Câu chuyện tầm thường nầy (khắp công trường đâu cũng có hình phạt đó vì vô số lý do khác nhau) đã có tác dụng mạnh đối với chúng tôi vì tấm bản đồ tìm được trong người Barberon đã làm Gestapo chú ý đến biệt đội của chúng tôi. Cho đến lúc đó chúng tôi vẫn được xem như là đáng nể vì có nghề chuyên môn, nhưng nếu có cuộc kiểm soát tổng quát đo một tù nhân Đức làm tay sai cho Gestapo thì ảo tưởng về chúng tôi sẽ bị sụp đổ. Chắc chắn đã có sự tiết lộ nào đó. Chắc chắn là giữa tù nhân với nhau, ai cũng biết chúng tôi đọc báo, nhưng một vài người làm ra điều ta đây biết nhiều tin tức đã quả quyết mỗi khi có tin mới: “tin nầy do bọn thợ điện cung cấp mà”. Mặc dù đã thận trọng, chúng tôi cần phải siết chặt hàng ngũ thêm. Chúng tôi quyết định không nói chuyện về các biến cố lúc đứng chờ tàu trên sân ga nữa, vì ở đó nhiều lỗ tai không kín đáo có thể nghe lỏm, mà chỉ bàn với nhau trong khi làm việc và buổi tối trong khối.

Một việc không hay khác lại xảy ra. Một buổi chiều, khi chúng tôi đi làm về, thay vì cho giải tán sau khi vào cổng trại, chúng tôi lại phải diễn ngang qua một cái gì trông từ đằng xa giống một đống thịt và áo quần lẫn lộn. Nhiều lính canh đứng cạnh, và khi đi ngang qua, chúng tôi nghe một trong bọn chúng lặp đi lặp lại “chiến tranh chưa chấm dứt, chiến tranh chưa chấm dứt” hắn có nhiệm vụ hét lớn câu đó trong khi ngón tay duỗi thẳng chỉ vào đống thịt bất động kia. Một lát sau tôi được giải thích về màn trình diễn ấy. Một tù Pháp và một tù Nga trong cùng một biệt đội đã tìm cách vượt ngục vào buổi chiều. Lập tức bọn SS cùng với chó săn có mặt tại công trường lên đường đuối bắt. Nếu thoát khỏi địa điểm làm việc là một chuyện dễ thì sự vắng mặt của một hoặc hai tù nhân sẽ được nhận biết một cách mau chóng. Thật vậy, trong ngày bọn Kapo và bọn cai kiểm điểm số lượng tù dưới quyền kiểm soát của chúng nhiều lần và kẻ nào muốn trốn thoát phải đối phó với yếu tố thời gian, với bộ quần áo có sọc, với một tập thể dân chúng có ác cảm và với tình trạng không một xu dính túi. Khi họ đã vượt qua được nhiều cây số, hai tay liều mạng bị một toán học sinh rong chơi ngoài đồng bắt gặp. Chúng báo hiệu ngay và điện thoại reo vang. Không đầy một giờ sau họ bị bắt lại bởi toán tuần tiễu đang đi lùng họ. Bị đánh gục, trói chặt, họ bị đưa về trại, ở đấy hình phạt chính thức đang chờ họ. Để làm gương cho chúng tôi, bởi vì các hình phạt thay đổi luôn, viên chỉ huy trại, tên bạo chúa Néron tân thời, quyết định cho chó cắn họ. Chúng là loại chó giữ nhà to lớn, luôn luôn bị khích động, được huấn luyện đặc biệt với các hình nộm mặc đồng phục của chúng tôi. Chúng nhảy chồm lên hai người vượt ngục, họ không thể tránh né gì được, vả chăng họ cũng đã kiệt lực. Khi họ bị chó cấu xé vừa đủ để không còn động đậy gì được nữa, bọn SS kéo chó lại, chúng không muốn chó thanh toán họ, vả lại chúng không muốn họ chết. Các xác chết lúc nầy không làm chúng tôi xúc động nữa, tuy nhiên hai sinh vật bị xé nát, còn thoi thóp thở là một cảnh chắc chắn làm chúng tôi hãi sợ hơn để không dám trốn hoặc nổi loạn, và trước khi chúng tôi trở về, hai thân người được để giữa sân, đợi chúng tôi đi qua. Khi tất cả chúng tôi đã đi qua, bạn bè của hai nạn nhân mới được phép đưa họ xuống bệnh xá. Thân mình họ qua áo quần tả tơi, nhuộm đầy máu, và những mảnh thịt bị xé rách còn đong đưa. Một chấn động thần kinh làm họ động đậy, dấu hiệu cho thấy họ còn sống. Nhưng họ không thể nói một tiếng nào, họ kinh hãi và đau đớn quá.°

Thần chết vẫn tiếp tục tung hoành với một nhịp độ đều đặn đáng sợ. Từ mười đến mười lăm người mỗi ngày trong tháng 8, con số lên đến từ hai mươi đến hai mươi lăm người mỗi ngày vào hạ tuần tháng 9. Ba ngày một lần, một xe vận tải để chở xác họ đến lò hỏa thiêu ở Dora. Bệnh kiết lỵ luôn luôn tấn công vào một chút sức khỏe cuối cùng còn lại trong cơ thể rã rời của tù nhân. Người Bỉ và Pháp cung cấp nhiều nạn nhân nhất. Trong khối chúng tôi cũng như trong các khối khác, chế độ nửa khẩu phần đã làm mọi người ốm teo thêm trông thấy và cuộc sống thường trực tại một nơi thiếu không khí đã làm da họ có một màu giống như màu da của xác chết. Suốt ngày, họ bị trần truồng, Những kẻ may mắn nhất, có được một mảnh mền phủ trên lưng. Họ có thể suy gẫm về cái đói, cái khổ và ngày lại ngày, người ta có thể theo dõi sự suy tàn của tinh thần và thể chất của họ. Buổi tối khi thấy chúng tôi đi làm về, họ trông giống như các hồn ma, nhào đến chúng tôi để hỏi một câu đầy lo lắng “có gì mới lạ không?”. Trả lời làm sao đây? Chỉ có các cuộc oanh tạc, các bài diễn văn, nhưng không ai còn chú ý đến các sự kiện ấy nữa.

Vào giữa tháng 12, một tâm trạng cuồng nhiệt thật sự xâm chiếm chúng tôi, ngay cả những người bị bệnh hoạn nhất. Dường như đối với chúng tôi, đạt đến tới năm 1945 là tượng trưng cho sự chịu đựng thống khổ tối đa, và sau đó, những tháng của mùa xuân sẽ dễ chịu đựng hơn. Và rồi thì có một điều mà chúng tôi chờ đợi từ ngày tuyết rơi đầu tiên, đã nâng cao tinh thần chúng tôi đôi chút: Cuộc tấn công của Nga sô. Mặt trận Miền Đông, trong khu vực ở giữa, khu vực quan trọng nhất đã bất động từ tháng 8, đã 4 tháng trôi qua, và chúng tôi cảm thấy một cuộc tấn công sấm sét sắp xẩy ra. Về phía Tây, lực lượng Đông minh có lẽ đã thấy rằng phòng tuyến Siegfried và lò thuốc súng ở Rhonanie không phải là một chuyện dối trá, bởi vì bộ chỉ tiến được từ 3 đến 500m mỗi ngày từ khi chiếm được Aix-la-Chapelle. Cuộc phản công của Von Rundstodt tại Bastogne ¹ đã làm cho một vài bạn bè sợ hãi, những khi đọc báo, chúng tôi đã nhận định mau lẹ. “Một canh bài Poker với số tiền đặt thật lớn, nhưng trước một đối thủ không nhường bước vì trò bịp, không thể nào tiếp tục được vì phương tiện”; đó là ý định của Hitler nhằm phá vỡ vòng vây trong đó chúng tôi bị lọt vào cùng với dân Đức lẽ tự nhiên là Gustave, viên kỹ sư, đã say sưa vì chuyện đó, anh ta đến kiếm tôi và bày tỏ sự vui vẻ:

– Tôi đã nói với anh là chẳng bao giờ họ vượt được phòng tuyến Siegiried cả. Chúng tôi chỉ chiếm trong 38 giờ nhưng gì bọn Mỹ phải để 2 tháng mới chinh phục được. Đến lễ Phục sinh, chúng tôi lại sẽ trở lại Ba-lê.

Cũng như mọi lần tôi để cho anh ta nói. Tôi có thể nói với anh ta rằng đó chỉ là một cơn khủng hoảng khi hấp hối, tiếng gáy của con vạc, tuy nhiên có làm cho một con ngựa thêm thông minh hơn khi nó chẳng thông minh tí nào, để mà làm gì? Cứ để anh ta như vậy, nhất là khi anh ta tỏ ra tốt bụng, và Gustave lại còn thành thật khi có thái độ như thế. Trước sự gầy mòn và đói khổ toàn diện của chúng tôi, Gustave là một trong số rất hiếm nhân viên dân sự đã bị xúc động, và khi có phương tiện, anh ta không quên chuồi cho người nào trong bọn chúng tôi có vẻ yếu đuối nhất một cái gì đó. Ít khi thấy anh ta quên mời tôi một điếu thuốc khi tôi nói chuyện với anh. Vậy thì tôi để mặc anh với các ảo tưởng riêng tư và tôi nghĩ “Người bạn Đức thân mến, từ nay đến lễ Phục sinh, tôi rất hy vọng là sẽ có chuyện mới lạ nhưng theo một chiều hướng khác…”

Mùa đông đến, mang theo tuyết và giá lạnh. Trong mùa thu, một vài hôm mặt trời chiếu trên các vòm lá cây màu đỏ, chúng tôi có được đôi lúc mơ màng. Bây giờ chỉ còn là màu tang tóc, màu trắng tuyết, màu đen của rừng thông, và bùn lầy bất tuyệt, và bầu trời xám ngắt không cùng. Một áo choàng ngoài cũng có sọc rằn rện, nặng vừa bằng một cân Anh là y phục phát thêm cho chúng tôi, và chỉ có người chết đi mới giúp được cho người sống khỏi phải đi chân không. Trong khối, bây giờ có chỗ rộng, tuy nhiên mọi người tự nguyện dồn vào nhau để bớt lạnh. Những người “không áo quần” đã được mặc, dù ít dù nhiều, nhưng những người còn sống. sau ba tháng thiếu ăn, không thể nào còn sức để đi được trăm bước. Toàn là các bộ xương được khoát ngoài một lớp da: đó là những gì mà họ có thể tượng trưng. Nhưng họ không muốn buông trôi xuống dốc. Họ chịu đựng sự tra tấn thường trực. Họ không còn bị gọi đi điểm danh nữa, nhưng hai lần mỗi ngày, để tôn trọng bằng mọi giá qui ước đặt ra, một nhân viên đi qua các giường ngủ tay cầm danh sách và kiểm điểm các thân xác nằm bẹp suốt ngày. Người ta có thể cho họ là những kẻ cuồng tín nhất thuộc Gandhi. Tên SS phụ trách khối chúng tôi đã có ý nghĩ như sau khi ngắm họ:

– Tôi nghĩ rằng nếu người ta không kết liễu họ, họ sẽ không bao giờ chết.

Và một người trong số nầy đã nói với tôi:

– Khi nghĩ rằng trong nhà tù tại Pháp, người tự hào: bị kết án thế nào cũng được, nhưng miễn là đừng chết. Tuy nhiên, thà rằng nhận mấy viên đạn hay qua ba phút trong phòng hơi ngạt còn hơn là như chúng tôi bây giờ, cứ trông thấy cái chết đến chầm chậm hàng tuần có khi là hàng tháng. Thà rằng họ mất hết tất cả thức ăn còn hơn là chế độ nửa khẩu phần, tôi tự hỏi không biết có phải họ cố ý cho chúng tôi ăn như thế để kéo dài cơn hấp hối của chúng tôi không. Chúng tôi cũng không thể tự tin được, có người nói tử tù là hèn nhát, chúng tôi thì nghĩ rằng chúng tôi thiếu can đảm để tự tử.

Dầu là can đảm hay hèn nhát, một người Do Thái cũng đã chứng tỏ, khi đâm đầu vào dưới con tàu đưa chúng tôi đến công trường lúc anh ta vừa đi làm trở lại. Thân mình anh bị cắt làm đôi. Chuyện nầy xẩy ra trong một buổi sáng sương mù lạnh lẽo, trong khi chờ đợi cổng xe lửa được mở trên đường chúng tôi đi. Chúng tôi chỉ bước tới theo linh tính như một bầy cừu sợ cơn bão và nhìn một người vừa rời chúng tôi, một vài người thử đoán xem trong cái nhìn của bọn lính canh có chút lòng trắc ẫn nào báo trước tấn thảm kịch đó không, nhưng chính bọn nầy cũng không biết mình đang ở trong một thế giới nào. Và rồi còn có một điều nữa là người ta đã nhồi vào đầu óc những người lính canh ấy ý tưởng theo đó tất cả chúng tôi rồi sẽ phải bỏ mạng cả trong các trại tập trung, và những tên “khổng lồ” nầy những tên ngu độn, thô bạo ấy, cũng run rẩy trong bộ quân phục trước một thượng cấp có cấp bậc nhỏ nhất. Chúng sợ thượng cấp chúng nhiều hơn chúng tôi sợ các tên nầy gấp bội, mà đôi khi chúng tôi buồn cười trông thấy chúng điều động lực lượng để canh giữ chúng tôi, những thân xác chỉ cần một cái xô đẩy nhẹ cũng văng xuống đất.

Ngày lễ Giáng Sinh, lễ lớn nhất ở Đức, đã có giá trị đối với chúng tôi bằng một cuộc điểm danh kéo dài sáu giờ liền. Trời lạnh đến hai mươi độ dưới không độ, và tôi hoàn toàn quên rằng mình có đôi chân. Thật là mệt mỏi khi phải dẫm chân một chỗ trên một mặt đường xấu, nhưng vì chúng tôi yếu quá chỉ có thể chống lại cái rét bằng cách đó. Một sự lầm lộn trong khi đếm đã đưa đến quyết định đó của tên chỉ huy trại. Bị gọi tập họp lúc mười một giờ và thường lệ sẽ được giải tán nửa giờ sau, tuy nhiên hôm đó mãi đến mười bảy giờ chúng tôi mới được giải tán. Hàng chục người ngã gục trong hàng vì bị đông máu hay bị đói lả. Nhưng chết hay sống, chúng tôi cũng phải chờ tiếng còi giải thoát. Tình cờ trong sự di chuyển đã đặt tôi đứng gần một người Áo, ông ta là người luôn luôn từ chối một chỗ làm trong số nhân viên, mặc dù ông có quyền được hưởng. Ông là thủ kho của công trường, bằng lòng với số phận của mình, vì như thế ông khỏi phải canh giữ các bạn đồng tù tội, một chứcvụ mà ông ghê tởm. Ông ta cũng như chúng tôi chỉ lãnh khẩu phần tối thiểu, nhưng từ tám năm nay ông đã quen và cơ thể của ông chống chỏi được. Trong khi tôi nguyền rủa buổi chờ đợi bất tận này nhất là nguyền rủa cái rét, ông chỉ cười, dường như không có cảm giác gì cả. Và vì có thể nói chuyện mà không bị lưu ý, ông nói với tôi:

– Đó chỉ là một trò chơi nhỏ.

– Nhưng, tôi trả lời, nó đã kéo dài hơn ba giờ rồi và mình không biết nó sẽ chấm dứt lúc nào.

– Ờ! Ông ta nói, nó sẽ không bao giờ lâu hơn một cuộc điểm danh mà người ta đã bắt chúng tôi chịu dựng năm 1941, tất cả những tù nhân kỳ cựu đều không quên được. Phải rồi, hồi đó chưa có người Pháp.

Câu chuyện nầy, tôi đã được Jacoh, trưởng khối 58 của tôi kể lại hồi còn ở Buchenwald, nhưng vì lễ phép tôi để cho ông bạn người Áo nói, biết rằng cuộc thử thách đó đã ăn sâu vào trí nhớ của những người trong cuộc như thế nào.

– Một tối, đúng vào mùa đông, khi đi làm về, cuộc điểm danh diễn ra như thường lệ trước 19 giờ nhưng đã kéo dài một cách khác thường. Sau hai giờ chờ đợi, tên chỉ huy trại loan báo trên máy phóng thanh rằng trong chuồng heo thiếu mất hai con, y lên án, không những chỉ năm tù nhân Ba Lan phụ trách coi sóc heo, mà cả trại. Vì tội đồng lõa, vì, y nói thêm, rằng năm người không thể nào ăn hết hai con heo trong một đêm. Y đợi kẻ phạm tội đứng ra thú nhận. Mà, làm sao anh lại muốn rằng những người kiệt lực sau một ngày làm việc và sung sướng vì ngày đã hết để được ngốn một lít súp, lại có thể biết chuyện gì xảy ra trong một chuồng heo dùng để tiếp liệu cho Bộ chỉ huy của trại tập trung. Chính là bọn SS với sự đồng lõa của tên chỉ huy trại đã ăn cắp hai con heo để buôn bán, gì đó tôi không rõ. Vì lẽ việc bí mật cáo giác và mạng sống của chúng tôi bị đe dọa vì vụ nầy, chắc chắn là vụ chợ đen, tên chỉ huy trại lên án một cách đơn giản rằng chính tù nhân là tác giả vụ ăn trộm. Và anh biết kết quả ra sao không? Năm người Ba Lan bị treo cổ. Còn chúng tôi thì phải đứng suốt đêm và dưới thời tiết lạnh hơn bây giờ nhiều. Một ngàn năm trăm người đã ngã gục; một tên SS đến và đập vào các người đã ngã để thử thách sự yếu đuối của họ.

“Đến sáu giờ sáng, sau 11 giờ đứng chờ, công việc lại chờ đợi chúng tôi; có hàng trăm xác chết đông cứng, nhưng nhục hình chính còn chờ đợi chúng tôi. Năm ngày không ăn không uống mà vẫn phải làm việc; ba ngàn người khác ngã ra chết và những người còn sống cũng không hơn gì. Đến ngày thứ sáu, chúng tôi khóc như trẻ con trước khẩu phần bánh mì. Do đó anh hiểu rằng tại sao tôi không ngăn được khỏi buồn cười khi tôi thấy anh tỏ ra bồn chồn. Và suy cho cùng, nếu chúng ta nằm trong khối, chúng ta có lẽ đang nói lảm nhảm về các chuyện Giáng Sinh và chuyện đó sẽ làm ta buồn lòng thêm. Ở đây, chúng bắt ta hít thở một ít không khí trong lành, có lẽ như thế tốt hơn.

Ông ta đã bị bắt ngay sau “vụ Anschluss”, bởi vì, là một thương gia, ông đã từ chối treo một bức hình Hitler trong cửa tiệm. Ông ta trạc tuổi 40 và không có ý niệm chính trị nào rõ rệt, có thể liệt ông vào nhóm Xã hội – Công giáo. Do tính tò mò tôi hỏi ông về bọn Đức:

– Phải, người ta có thể tận diệt cả bọn SS một cách có ý thức, mà không sợ trời phạt. Nhưng nhìn bọn Kapo thì bọn Đức không phải luôn luôn xấu. Lại còn có bọn Ba Lan, Bỉ, Pháp và nếu chúng ta coi bọn SS là kiểu mẫu của sự xấu xa, thì tôi có thể đảm bảo với anh là xứ nào cũng có đấy, và Đức quốc có nhiều hơn, thế thôi! Tôi đã học lịch sử, triết học thật nhiều, tôi mà biết nhiều chuyện, và ở xứ tôi, chúng tôi yêu tự do và đời sống đẹp cũng như ở Pháp vậy. Thế thì liệu anh có thể giải thích cho tôi biết tại sao tại Áo, tỷ lệ số người gia nhập đảng Quốc Xã lại cao hơn tại Đức không? Thế giới có lẽ chưa biết được chuyện đó, nhưng đó là sự thật chính xác. Vì chính những người Áo ấy, 15 ngày trước khi Hitler xâm phạm vào bờ cõi chúng tôi lại tuyên bố, trong một cuộc trưng cầu dân ý với một đa số 85% rằng họ ủng hộ một nền độc lập hoàn toàn. Tôi biết rằng anh không thể giải thích được, và tôi cũng vậy, nhưng tôi rất phật ý vì tất cả người đồng hương của tôi, và chán ngán nhiều chuyện. Nếu lại được thấy tự do tôi sẽ kính trọng tất cả những người hoạt động cho nghiệp đoàn và các tổ chức phục vụ quần chúng để giáo hóa quần chúng, như thần thánh! Họ kiên nhẫn biết bao!

Ông ta còn nói với tôi về Vienne, về các du khách Pháp, rất đông người hàng năm mang một bó hoa đông thảo đến nhà thờ Capucins, nơi giữ di hài của Quận Công Reichstad! ². Người Pháp phần đông có khuynh hướng cộng hòa, anh nói thêm, nhưng họ tôn kính truyền thống ấy.

Lúc được lệnh giải tán, mọi người đều nhảy tại chỗ để làm cho chân hết cóng.

——————————–

1	Đọc “Những trận đánh lịch sử của Hitler” – Sông Kiên Xuất bản – Sách đã in lần thứ II.
2	Tước hiệu của người con trai của Nã-phá-luân đệ nhứt, từ sau năm 1814. Ngay sau khi chiếm đóng nước Pháp. Hitler đã ra lịnh mang di hài của Quận Công về Ba-lê.