Nửa đời còn lại

vietmessenger.com

Vương Hồng Sển

Post by Sơn râu 20 Nov 2025

Phần 6 – Trối Trăn, Tự Tình

Tôi đang bực tức và bất mãn, mình giận lấy mình, nhưng khó nói nên lời đành gõ máy giấc trưa, gởi ấm ách cho xì ra hơi, xả xú bắp lâng lâng đỡ tức. Năm rồi, tôi ưng cho xuất bản hai tập nhỏ, viết ứ đọng từ lâu, nhưng khi in thành sách, tôi đã bị sửa văn, họ thiến của tôi bộn bàng. Tôi dùng chữ “văn” đây là tạm bợ và nên nói lại những gì tôi viết ra, họ đốn không nương tay, duy tôi là thằng chơi đồ cổ, xin hỏi tỷ như khi chưng một lục bình dịp Tết, bình hoa vẫn có xen kẽ đôi lá lơ thơ cho dễ coi, rồi người mướn tôi trưng bày, đã rút tỉa những hoa lá phụ, rằng cho thêm gọn thêm xinh, nhưng về mặt mỹ thuật, xin cho tôi tỏ ý kiến rằng làm như vậy, bình hoa sẽ trơ trẽn, nhứt là trái ý của tôi, vả lại theo như tôi hiểu và tỷ thí, văn Pháp, người xuất bản nào dám đụng chạm đến bao giờ?

Nói sơ sơ để tỷ ví, có nhiều câu tôi cho là đắc thể, tôi rặn è è lâu hoắc hoặc đó là lời nói của những nhà có kinh nghiệm đã rỉ tai tôi, và tôi cố ghi lại vào bản thảo, đều bị bôi bỏ, chê là rườm rà, nhưng quên rằng đó là những cái mốc để đánh dấu thời đại như giá vàng, ngày mua, người bán, nay lược bớt, khiến cho hiện nay, có một cuốn tôi được tái bản, nhưng bán rất chậm, khách chơi cổ ngoạn vẫn tìm sách cũ bản của tôi và để ế bản của kỳ in nhì (không phải tự tôi cho in), tuy trong ruột sách vẫn y chang, duy ngoài bìa đã thay đổi và thay thế một cách ngu dốt, nên sách bán không chạy.

Tỷ như câu “Kiệm cần chắt mót làm gì, thà làm công tử tù ti sướng đời” và câu “Má sai bán lúa Bãi Xàu, để anh xúc bớt cho vào túi em?” và có chỗ tôi viết: “người Hồi khi uống rượu, không cho rượu đụng môi”, chỗ khác tôi viết: “vàng vòng có đổ đế để tránh móp méo” v.v .. hai chỗ ấy sách in ra đọc: “uống rượu không cho đụng môi như heo (như beo)” và “đổ đế” thì sửa chữa “đổ đá”, đều là sai ý tác giả, đến đây tôi xin chừa cho độc giả hiểu lấy. Nói được mấy lời như trên bỗng thấy cơn giận đã nguôi và tự xét, tuổi gần đất xa trời, cũng nên hỉ xả họa may nối thêm được một ít lâu để chờ xem mãn cuộc … cuộc gì cũng chưa dám nói và nên hiểu ngầm và khỏa lấp …

Nay xin bắt qua một đề tài khác để đổi không khí: Việc tôi nói đây, vừa là thú chơi sách và cũng vừa là thú chơi cổ ngoạn, và theo tôi tưởng lại, dư tiền và có dịp tốt, nên chơi sách ít tốn kém và ít nguy hiểm hơn, vả lại sách giấy cũng dễ giấu hơn, chứ chơi cổ ngoạn, không khác chơi dao hai lưỡi, đứt tay là nhẹ, đứt mạng, sạt nghiệp không hay …như trong năm 1992, việc còn ràng rạng nóng hổi, một bạn vong niên, có nhiều ngoạn hảo đích đáng, vừa say mê sưu tầm, vừa thỉnh thoảng làm nhà mãi mại vật xưa, tôi đã từng khuyên nên chọn một nghề và không nên bắt cá hai tay, bạn nhỏ ấy bỗng bị kẹt và mắc vòng li tiết hơn bốn tháng trời, nay đã được về nhà, nhưng hay đâu vật sắm chơi đã bị tịch thu và hiện đang xin xỏ lại, v.v .. cho hay đó là lời tôi dặn hờ thoạt đã linh ứng, theo tôi vẫn tin nhiều về phúc họa, may rủi, có người sẽ cười tôi lắm tin dị đoan, nhưng rõ ràng vật cổ vẫn có hồn linh, mình đức bạc khó cầm vật quí, tức vật cao giá, ai ai cũng muốn, v.v .. đã là đức bạc, tỷ như có con đến tuổi đi quân dịch, thì ngày xưa tướng tá nắm trong tay sinh mạng, tha miễn dễ dàng, nhưng vật kia sẽ đổi chủ, còn như hiện nay, lịnh trên đã cấm mua sắm, cấm xuất ngoại đồ cổ, mà mình bất chấp lịnh trên thì như đã thấy gương bạn vong niên kể trên đây, kết liễu ra làm sao chưa biết và tôi xin khuyên vắn tắt, có một món đủ chơi là đủ và không nên có nhiều. Có cho thật nhiều, cho hơn tất cả thiên hạ làng chơi đồ cổ, ấy là ý tham muốn của đại đa số người chập chum mới bước vào nghề hay thú chơi cổ ngoạn, nhưng khi chán chê như tôi ngày nay và gẫm lại triết lý và kinh nghiệm dạy khôn, nùi giẻ đỡ nóng tay, có một món cho thật độc đáo, hoặc thật cổ, hoặc thật mỹ thuật là đủ để săm soi khi ngã lòng buồn chán và rủi có việc cũng dễ giấu dễ chôn vùi dưới đất sâu, người đi moi xét cũng ít hay dễ gì bắt gặp, chớ như có bộn bàng và bày la liệt đầy nhà, ấy không khác mỹ nhơn lúc hở hang lộ liễu, hoặc không khác con lão bạng và lão bạng đây là ý tôi muốn nói về một loại con hàu có chứa ngọc trai trong bụng và tánh tôi ham nói tam quàng cuốc chí, nay nhắc đến lão bạng, lại thấy cần đính chính một hiểu nghĩa sai lầm. Miền Nam nầy cũng như ngày trước khi còn đi đó đi đây, tôi đã từng thấy hoa lão bạng mọc lềnh khênh khắp hông núi Ngũ Hành sơn ở Quảng Nam, và hoa đã từng bị dân chúng Trung Nam khinh rẻ và đố kỵ, vì bấy lâu trong dân gian, lão bạng mà đã hiểu lầm và đọc sai lầm là “lẻ bạn” và xúm nhau dặn nhau không nên trồng trong sân nhà vì là triệu chứng vợ chồng sẽ chia ly nhau, bạn không đủ đôi đủ cặp v.v .. chớ kỳ trung, hãy nhìn kỹ hoa thì biết, hoa lá dưới tím đỏ tốt tươi trên lá xanh biếc và khi trổ bông thì rõ ràng bông trắng phau như hột ngọt mọc kẹt nách hoa và đúng hệt như câu Hán tự đã tả “lão bạng sanh châu”, hiểu nghĩa trắng là “ngọc trai trổ hoa” còn hiểu ngầm theo nghĩa đen, là “lão già sanh con muộn” hoa là lão già, còn “bông nở” kia là ngọc trai thi vị hóa.

Mảng ham nói sa đà đến xuýt lạc đề, xin cho tôi nói luôn cho hả hơi, nghĩ cho trận Điện Biên Phủ thì rõ ràng có cần gì phải tầm sư học đạo, trường Saint-Cyr, trường Politechnique mà chạy bò càng trước tay ngang ông cựu sinh viên lẫy lừng trường luật, và máy bay tối tân làm mồi lửa cho súng cà nông xập kỷ nìn (thập kỷ niên) mới thật sướng cho! Chúng bây tám chục năm trước ỷ cầm súng có tầm bắn xa thắng tầm vong vạt nhọn, chúng bay cười chưa kịp đã, nay mếu máo khóc hận trước sức mạnh súng khạc lửa từ trên cao, bây ở dưới trũng lòng chảo lãnh đủ và như đã nói, có cần gì phải đi học từ phương xa!

Viết đến đây, bỗng nhớ lại một sự việc cũ: Lúc Khám Lớn Sài Gòn bị triệt hạ để xây dựng kho sách, đường Lý Tự Trọng đời ông Nguyễn Văn Tâm làm thủ tướng nơi Miền Nam nầy và lúc ấy tôi được làm thầy giảng, heo vú thừa, nơi Đại học Văn khoa, tôi có thấy bỏ nằm chình ình nơi sân hoang giữa cỏ dại, một viên đá to, giữa có khoét một lỗ trống khá lớn mà trước kia tôi đã từng thấy và biết chắc viên đá ấy, rõ ràng là đá Khám Lớn, đặt nơi vách tường kiên cố của phòng chứa tội tử hình và lúc ấy sẵn sự ưng thuận của ông Khoa trưởng trường Đại học, cụ Nguyễn Đăng Thục, nay mạnh giỏi thể nào? Và tôi đã bê cục đá di tích ấy về và đặt nó nơi sân trong của musée, nơi tôi giữ tạm chức quản thủ, tôi có đề nghị với bạn cũ là cụ quá cố Mai Thọ Truyền, kiêm chức đặc trách Văn hóa, nhưng đề nghị của tôi không được chấp nhận và tôi cũng văng mất chức quản thủ kia, tuy vậy viên đá có khoét lỗ ấy cứ nằm yên nơi musée, nhưng cách mấy năm sau, khi tôi có dịp đến viếng viện bảo tàng nầy, tôi thấy mất dấu viên đá nọ, tôi có hỏi ông quản thủ đương thời thì ông vẫn cho tôi biết đá ấy không mất tuy đã dời đi nơi khác và ngày nay, sẵn đang có phong trào làm sống lại cảnh ngộ anh hùng liệt sĩ chống chế độ đô hộ Pháp cũ, sẵn dịp nầy, nay tôi xin nhắc lại về đề nghị năm xưa của tôi là: “chớ chi nay hãy tìm lại viên đá cổ tích ấy và diễn cho nó một vai tuồng mới, là lựa một chỗ xứng đáng, tỷ dụ nơi sân cỏ xanh góc đường Công Lý đụng đường Lý Tự Trọng và cho xây lại nơi vị trí ấy một góc Khám Lớn cũ, vách tường dày và kiên cố độ hai hay ba lớp gạch thức cũ, không cần xây vách cao, nhưng có bề thế để đủ chắc và ghi nhắc lại viên đá ấy với vai trò chứa nơi lỗ khoét, một cây cùm sắt thật to, có đủ năm ba cây vòng cùm to tướng xưa kia đã dùng thời thuộc Pháp, để xích chân những người làm chánh trị buổi ấy và đã bị trào Tây đô hộ kêu án tử hình v.v ..

Có lẽ và nên lựa một câu thật gọn thật đầy ý nghĩa, tỷ dụ như “Đây là di tích thời Pháp thuộc … và gông cùm Pháp nay đã thay thế bằng thư viện chứa sách truyền bá Tự do và Văn hóa v.v .. ”.

Xin thưa, tôi chẳng qua là một kẻ sống thừa, xét thấy đã là vô dụng, nhưng lời quê mộc mạc, tuy vậy vẫn một mực chí thành, dám nào xin kính cẩn dâng lên cho nhà chức trách thẩm xét. Thành tâm kính ước.

VHS

(viết lại ngày 11-9-1993 với cảm tưởng ngày 11-9 thay vì ý cũ 4-5-1993)

Năm 1960, tôi viết tập “Thú chơi sách” và nhờ ông bạn Phạm Việt Tuyền chủ sở báo chí và xuất bản Tự Do ra vốn in, nay bán đã hết. Đó là bước đầu chập chủm, việc nghe thấy còn sơ sài nông cạn. Năm nay, 1993, với tuổi già 92, tôi viết tiếp tập nầy, chỗ hiểu biết, thú thật không giàu hơn trước, có người đã trách tôi “có gì thì nói ra hết và viết không biết chừa … ”, – tiện đây, tật cũ không bỏ và nay lại “tóc tơ cạn kẽ đôi điều”, còn sống tới ngày nào và nay biết thêm được chút ít gì, xin nói hết ra đây và nâng cao “Thú Chơi Sách” thêm lên một bậc và đổi lại là “Nghệ Thuật Chơi Sách”.

Việc của mình xin nói trước. Gẫm lại cái tuổi trên chin mươi, ít có người đi tới, tuổi ấy có cái hay của nó và ít ai chịu biết là con người vào tuổi ấy, đã thuần nết lại, kẻ dữ đã thấy bớt hung hăng, vì nhuệ khí đâu còn, còn người hiền càng thêm dịu tánh, muốn gần đạo lý và muốn lánh xa niềm tục lụy và tự thầm trách hố đào đã sẵn, tại sao chưa trao gánh nặng cho xong.

Nhắc lại năm 1984, tôi còn đi bách bộ cả mấy cây số ngàn không biết mệt, từ 21-4 đến 2-8-1984, tôi viết

được 206 trang giấy đánh máy 21×28, lấy nhan là “Tôi và cuốn sách”. Qua năm 1989, tôi được 88 tuổi, viết lại từ 2-2 đến 3-4, viết được 208 trang nữa, nhưng vẫn cất giữ trong tủ nay tôi thâu gọn lại làm tập nầy, đổi ngược, lựa nhan “Cuốn sách và tôi” cho thêm nhã và đề “Nghệ thuật Chơi Sách” cho thêm gọn, thêm thanh.

Cẩn tự.

(viết ngày 12-4-1993)