Mùa Xuân đen

baovecovang2012.wordpress.com

Hải Triều – Lê Khắc Anh Hào

Post by Sơn râu 1 Nov 2025

3. Căn nhà tre

Trước hết là cây đèn dầu, nó có mặt đầu tiên trên chiếc bàn gỗ ọp ẹp sau khi tên du kích dọn dẹp phòng họp bỏ về. Ánh đèn chơi vơi, vàng vọt rọi lên mặt khung ảnh có hình bác Hồ cười. Mỗi khi cơn gió đêm lọt vào phòng qua những kẽ vách lá, ánh đèn dầu chập chờn, sáng tối, rọi những tia sáng mù mờ trên tấm ảnh chòng chành, và nó làm hình bác vừa có vẻ vô duyên, vừa có vẻ ma quái trên vách, bên trên lá cờ đỏ; lá cờ đỏ sao vàng như một đạo bùa của ông thầy pháp chuyên nghề bùa chú. Mà thiệt tình, nó ếm yểm rất là linh, những ai thuộc diện gia đình “ngụy” thấy nó và hình Bác đều muốn cấm khẩu, không dám mở lời phát biểu này nọ khi họp hành, nghe điều không lọt lỗ tai…

Ban ngày, mỗi khi cán bộ đảng nói điều gì có vẻ lạng quạng thì cứ điềm nhiên trịnh trọng phịa ra một câu nói mà đám dân nghèo không ai hiểu nổi, và hắn cho đó là lời bác dạy, thì y như rằng câu đó sẽ biến thành câu thần chú “bất khả xâm phạm” có khả năng làm câm họng mọi người.

Bác mà nói thì đố cha thằng nào dám cãi, đố có thằng nào dám nghi ngờ hạch hỏi vặn vẹo cán bộ về tài liệu, gốc tích, sách vở ghi lại lời bác. Cãi lại cán bộ là chống đối cách mạng, chống đối nhà nước, hỏi lại là không tin tưởng, là nghi ngờ; nghi ngờ lời cán bộ là chỉ dấu dẫn tới sự phản động có ý thức, và tiếp theo đó cũng là con đường dẫn vào trại tù như chơi. Chỉ có thằng nào ngu mới hỏi này nọ khi cán bộ lên lớp dạy đời. Bố nó, có lần nói về chuyện hòa giải hòa hợp dân tộc, một cán bộ trên rừng về không biết đọc sách sử nào mà nó nói trước đám dân quê rằng thì là “Quang Trung tranh giành quyền lực nên đem quân đánh với Nguyễn Huệ, bà Trưng phải từ Thăng Long đem quân vào Phú Xuân can ngăn hòa giải.” mà có ai dám sửa lưng cán bộ đâu.

Cũng chính vì sợ bóng, sợ gió, sợ tai ương trên trời rơi xuống bất ngờ mà hình bác có phủ đầy bụi bậm, hay xiêu lệch gần đứt giây trên vách thì cũng chẳng ai dám đụng tới để lau chùi, sợ nó tới giờ xui, giờ trùng, sợi giây treo hình bác lộng kiếng đứt tuột xuống đất vỡ tan mặt mày bác thì tứ đại gia đinh sẽ thảm thương vì bị nghi ngờ có hành động phá hoại, khinh miệt bác Hồ…

Chiều tối, chỉ mới hơn 6 giờ, mấy con gà vừa lục đục vô chuồng thì đám cóc nhái quanh ruộng cũng đua nhau lên tiếng inh ỏi. Thế nhưng, phòng họp của xã cũng chả có ai, trừ hình bác lủng lẳng trên vách không có ý kiến; cả cái tên bí thư xã cũng kéo cái giờ giây thun cho nó giản dài ra vì bữa nhậu dang dở trong xóm còn nhiều thịt rượu. Hắn lè nhè:

– Kệ mẹ nó! Họp trễ thì bữa sau mình họp dài hơn!

Vì mới vào thời đại tiên tiến, tiến lên xã hội chủ nghĩa văn minh tiến bộ, nên dân trong xã ai cũng theo gương đồng chí bí thư mà chỉnh cái đồng hồ giây thun của mình cho nó co giản tùy theo mưa hay nắng, tùy theo xã có nhiều đám lễ lạc hay nhậu nhẹt. Khi bữa nhậu châm dứt, tên bí thư xã theo bờ ruộng lửng thửng tiến vào phòng họp, hắn chả thấy con ma nào có mặt, chữi thề mấy câu rồi tự tay xắn tay áo, lấy dùi giục kẽng. Mọi người lục đục ra khỏi nhà. Đó là lúc bà con làng xóm chỉnh đồng hồ thun giản theo nhu cầu hay quán tính của mấy ông đội hay xã.

Mấy cái đồng hồ cũ bà con treo tường hay đeo tay chỉ để làm kiểng trên cổ tay cho vui, chứ tiếng kẽng của hợp tác xã mới có ma lực hay hiệu lệnh kéo bà con đến phòng họp. Sau một ngày lao động mệt nhọc ngoài đồng ruộng, sau bữa cơm chiều đạm bạc, đám đông là tập họp những gương mặt mệt mõi, thờ ơ. Khi cán bộ xã thao thao nói về chủ trương của nhà nước thì dưới ánh sáng mờ mờ của cây đèn dầu lửa chỉ đủ sáng để thây gương mặt tên cán bộ, cùng lúc trong bóng tối sát vách lá, cũng có những gương mặt bơ phờ dựa vào vách lá ngủ vùi, và chỉ giật mình vỗ tay cùng đám đông khi phiên họp bế mạc.

Chị Ngọ là những người ngủ say nhất, và khi giật mình thức dậy, chị cũng là người vỗ tay to nhất; chị vỗ tay mà không biết gì hết. Chị về đến nhà thây thằng con vẫn còn ngủ trên võng, bên cạnh bộ ván, anh Ngọ còn nằm trùm chăn. Chị Ngọ sờ tay lên trán chồng, anh Ngọ vẫn còn sốt. Anh trở mình hỏi vợ:

– Bữa nay xã họp nói cái gì vậy?

– Họ nói lẩn quẩn cũng mấy cái chuyện giục mấy người có ruộng vào hợp tác xã, và bà con không ruộng đât thì làm công điểm, tính điểm lao động mà họ phát lúa. Sau đó tui mệt quá, ngủ cho đến lúc tan họp, thức dậy vỗ tay rồi theo bà con ra về. Mệt quá! Mấy ông cán bộ nói chuyện bác Hồ, chuyện chính sách gì đó, tôi biết gì đâu. Họ nói đi nói lại hoài. Chán chết!

Thiệt tình mà nói, những lời vàng ngọc nào mà dính tới cách mạng, tới Bác, tới đảng đều có vẻ thừa thãi, nó qua vành tai chị như cơn gió qua sừng con bò nhà chị, lắc đầu một cái là quên mất tiêu. Có lần, tên du kích xã thấy chị dựa vách ngủ say khi đồng chí xã trưởng đứng thuyết trình nói văng bọt mép, nó thúc báng súng vào đùi chị, chị giật mình thức dậy, dụi mắt rồi nghiêm chỉnh làm thinh nghe chính sách đảng và nhà nước, nhưng đâu cũng vào đó, chị thấy tai chị, ý chị nó không hạp với mấy ông nhà nước, chị có cảm tưởng chị nghe xong rồi nó cũng trốn đi đâu mất tiêu, về nhà, anh Ngọ có hỏi, chị lại cay cú:

– Anh lại hỏi! Đêm nào cũng họp, cũng hành, bực cái mình. Cũng một một điệu, một kiểu. Phải chi chú Ba nó ở Canada gửi về cho cái “cát sét” nhỏ bỏ túi thu lời mây chả nói chuyện một lần thì biết cả năm!

Thật ra, đối với gia đình chị Ngọ, và có lẽ cả cái xã của chị, học tập đường lối, chính sách đảng là thứ chán phèo, nghe qua rồi bỏ. Chỉ có những buổi họp tối ư quan trọng, nghe qua mà không bỏ được, bỏ được là đói cả nhà, đó là những buổi họp chia khoai và lúa công điểm lao động của hợp tác xã cuối mùa.

Tối nay thì cũng như tối nào, cũng những tên du kích đó, đội viên, đội trưởng hợp tác đó, cũng ba dùi kẽng đó, nhưng mọi người trong xã xách đèn ra sân đội với một không khí khác mọi ngày. Kẻ mang thúng, người mang bao, tập trung ở sân lúa đội hợp tác gần như không thiếu một ai, trừ anh Ngọ. Phần vì anh bị sốt rét nó hành yếu như sên, phần vì anh không thích chạm mặt mấy thằng gốc du kích từng chạm súng với đơn vị anh, có khi bỏ xác, có khi bị nạp chạy thục mạng vô rừng. Chúng nhớ thù xưa rất dai, dù anh đã trả nợ cho nhà nước cộng sản gần cả năm trời trong trại tù gọi là trại học tập Xóm Mía.

Dù vậy ban ngày anh vẫn cùng vợ vác cuốc ra đồng làm với anh em để kiếm công điểm kiếm gạo cho gia đinh, đồng thời cũng để tránh cán bộ dòm ngó, chụp mũ là thành phần lười lao động xã hội chủ nghĩa. Tội này đối với chế độ nặng lắm, đôi lúc nó còn bị cho là phản động.

Chị Ngọ thay mặt chồng ghi điểm của anh Ngọ, của chị và nhận sản phẩm theo công điểm cuối mùa mà đội chia cho toàn gia đình. Khi chị Ngọ và mấy người bạn ra đến sân đội thì đống lúa còn lại ban chiều sau khi xe nhà nước đến chở đi một số lúa nghĩa vụ đủ loại, song bây giờ nó có vẻ phồng lên một tí xíu. Bên cạnh đống lúa là đống khoai mì ngút đầu do phòng lương thực huyện cung cấp sau khi xã đã “hoàn thành tốt nhiệm vụ”, vượt chỉ tiêu nộp thuế nghĩa vụ cho nhà nước.

Kéo bạn ra một góc tối, chị Ngọ thì thầm vào tai người bạn thân nhất của chị, và cũng là người đàn bà được coi là “phản động” nhất đám mỗi khi muốn xổ những uất hờn vào chế độ.

– Chị Ngọ có thấy cái gì lạ không?

– Thì đống khoai mì nặng mùi hơn kỳ trước chứ gì!

– Đành vậy, nhưng tôi muốn nói đến đống lúa!

– Sao?

– Đống lúa đội mình có vẻ lớn hơn sau khi đoàn xe chở lúa của mấy thằng bộ đội đi rồi. Tôi thấy mà, lúc đó nó xẹp xuống, đâu có vun lớn như bây giờ!

– Thôi! Tôi biết rồi! Tiên sư cha chúng nó, nó đổ thêm lúa lép vào rồi! Cái mững này trên Thiện Giáo nó làm hoài!

– Tại sao lại có chuyện đó? Và tại sao Thiện Giáo lại nổ ra chuyện này trước?

– Thì có gì đâu! Thiện Giáo là vùng đa số dân có người nhà theo Việt cộng, và dân Thiện Giáo giờ sáng mắt và phản động hết biết! Cái quân lộn giống, nó bắt dân phơi lúa thật khô, giê lúa thật sạch mới giao nộp cho nhà nước gọi là thuế nông nghiệp, thuế nghĩa vụ quốc tế, thuế tình thương gì đó. Nó cắn từng hạt lúa, phải bể cái cụp nó mới nhận, còn không thì phải gánh về phơi và giê lại; nhưng đến khi nó chia lúa công điểm lao động, bà con gánh lúa về nhà coi lại thì ra nó trộn rất nhiều lúa lép. Đồ cái quân khôn nạn!

– Rồi mấy gia đinh cách mạng kinh niên đó phản ứng ra sao?

– Sao nữa! Dân Thiện Giáo có sợ chó gì đâu! Họ là “gia đình cách mạng” mà! Họ theo Việt cộng, họ chiến đấu, họ đổ máu, họ tật nguyền… nên họ không sợ nhà nước như chị và tui! Mùa màng, họ bỏ ruộng hay ra đồng làm tà tà rồi về làm đất nhà mình, tới ngày mùa lúa chín phải gặt, đội trưởng hợp tác đánh kẽng rã dùi, rã tay mà không tập trung đủ xã viên ra đồng gặt lúa. Lúa gặt trễ hay không kịp nên rụng đầy đồng. Tụi nó phải gom du kích và bộ đội gặt phụ, có khi cả cánh đồng lúa không người gặt rụng gần hết vì mưa hay lúa quá chín…

– Vậy các đội viên thuộc gia đinh cách mạng đó đi đâu?

– Làm hộc máu mà còn bị chia lúa trộn lúa lép thì ăn cái giải gì? Dân nó đâu có chịu thua; dựa vào mấy cái bằng liệt sĩ, bằng khen, huy chương kháng chiến, huy chương chống Mỹ… họ bỏ đội hợp tác, lên ga Ma Lâm đi buôn xe lửa để kiếm sống. Cứ lên xe lửa Sài Gòn – Phan Thiết – Nha Trang là gặp đủ mặt, dân có, du kích đó, bộ đội phục viên có. Họ buôn bán đủ thứ, gạo, đậu phọng, mực khô, cá khô… dễ ăn hơn ăn lúa lép. Một chuyến đi Sài Gòn trót lọt là hơn cả cày một mùa lúa công điểm thì tội gì mà không bỏ đội hợp tác đi buôn!

– Ở xã mình, nếu bị chia lúa lép, khoai sùng, khoai sượng thì liệu có ai dám bắt chước bà con Thiện Giáo hay không?

– Chắc là không! Xã mình đa số là dân “ngụy ngập”, tiểu tư sản và ít bằng liệt sĩ nhất nước, đi họp trễ còn bị xỉ vả, bị dọa cho đi cải tạo mút chỉ thì bỏ đội ai mà dám! Bỏ đội, nghe kẽng mà không đi họp là phản động, là chống chính sách nhà nước, là phá hoại nền kinh tế quốc gia, là tay sai “xê i a”, là đủ thứ. Tôi thấy xã mình chẳng ai dám bắt chước bà con Thiện Giáp đâu!

Giữa sân đội là một cái bàn gỗ với bốn ghế, hai ghế giữa dành cho an ninh xã và đội trưởng sản xuất, hai ghế hai bên dành cho thư ký đội và đại diện đội viên. Một cây đèn dầu đặt chính giữa đủ sáng cho tên thư ký đọc mấy con số.

Tiếng ồn ào của đám đông bỗng im bặt khi tên đội trưởng rời kiểu ngồi nước lụt trên ghế đứng lên đứng lên, tuyên bố khai mạc buổi chia lương thực cuối mùa tính theo công điểm lao động. Hắn nguyên là một tên chăn trâu ăn cắp vặt bị chủ đuổi, bỏ nhà theo “cách mạng”, còn sống sót trở về với một chân cà thọt.

Năm Cà Thọt, tức đồng chí đội trưởng có bí danh Chiêu Bình rất ư là con gái, nhưng hắn rất lỗ mãng, hằn học khi gặp anh đội viên Ngọ, vì không bao giờ hắn quên trận đụng độ với đơn vị anh Ngọ mà hậu quả là Chiêu Bình bị một viên đạn vào giò. Hắn thích người ta gọi hắn là đồng chí Chiêu Bình hay đội trưởng Chiêu Bình, ai lỡ gọi hắn là Chú Năm Cà Thọt là nhắc tới nỗi hận đau của hắn, nhắc tới một thời dĩ vãng chăn trâu của hắn, hắn sẽ cho là có ý xỏ hắn, hắn để ý cho vào sổ đen để khi cần thì có “biện pháp xử lý”. Hôm nay họp bình điểm, bị sốt rét hành, lết ra sân đội trễ, anh Ngọ bị Năm Cà Thọt chỉ mặt nói như tát nước:

– Ra đồng cũng trễ, đi họp cũng trễ, tác phong ngụy vẫn còn, lao động không năng nổ, không phấn khởi trong những công tác đột xuất trong địa phương ta là anh Ngọ. Anh Ngọ được trại trả về địa phương ta cả năm nay, nhưng tui không thấy anh tiến bộ chút nào. Anh là tên tiêu cực nhất tại xã ta!

Lời phát biểu của Năm Cà Thọt không chỉ nhắm riêng vào anh Ngọ, mà còn hàm ý nhắm vào một số thành phần khác. Mọi người trong phòng họp im phăng phắc. Anh Ngọ làm thinh, mặt nhìn lên, chạm mặt ông Hồ treo trên vách, anh giật mình, anh có cảm tưởng dường như ông Hồ nhìn anh và cười gằn. Anh không ngại chuyện Năm Cà Thọt dũa anh; anh bất cần, nhưng ngại đôi mắt ông Hồ, nó ám ảnh anh suốt buổi chia điểm nhận lúa.

Ngày hôm sau, các xã viên cũng tập trung trong sân đội như hôm qua. Mọi người đều biết hộ mình sẽ nhận bao nhiêu lúa cuối mùa. Lúc thư ký đội đọc điểm nhận lúa hợp tác của từng người, hộ anh Ngọ gồm điểm của anh và chị Ngọ cộng lại. Công điểm của anh bị trừ bớt do nhận xét bình bầu dưới ảnh hưởng của Năm Cà Thọt và các cán bộ nông nghiệp. Anh Ngọ nghĩ dù anh có lao động hộc máu thì anh cũng không lột bỏ được quá khứ, lý lịch anh. Anh không khiếu nại hay thắc mắc gì, tới đâu hay tới đó. Đất nước tan, đơn vị tan, đời anh cũng coi như tan tác dưới mầu cờ đỏ. Anh thả trôi định mệnh theo dòng đời. Anh như một thiền sư ngộ ra chân lý qua cuộc đời bồng bềnh của anh, và theo từng cơn sốt định kỳ sau thời gian tù trên rừng.

Đống lúa như một mõm núi vàng nằm giữa sân đội. Nó là thành quả, là công lao, mồ hôi nước mắt của bà con nông thôn suốt 6 tháng mùa lúa đầu. Lúa được giê sạch và phơi nắng cho thật khô, được du kích xã canh giữ ban đêm, nhưng thỉnh thoảng lúa vẫn bị mất, không biết do tụi du kích ăn cắp hay do dân đói lén mò móc lúa khi đám du kích ngủ say.

Sau khi bà con nhận phần lúa công điểm, giao con cho chồng ẳm, chị Ngọ nhận phần lúa của hộ chị, khệ nệ lôi hai bao lúa ra sân đội, anh Ngọ ẳm con thu mình trong một góc tối. Tên công an địa phương thấy chị lôi lúa nặng, hắn không tiếp tay giúp chị mà còn đến vỗ nhẹ vai chị, hất hàm hỏi:

– Anh Ngọ đâu?

– Ảnh bịnh, sốt rét hành yếu như sên kéo gì nổi hai bao lúa này!

Tên công an xỏ xiên:

– Bịnh gì bệnh hoài vậy? Sao thời ngụy hành quân đánh phá cách mạng thì khỏe như trâu, giờ này cách mạng thành công thì bịnh lên bịnh xuống?

– Trước khác, giờ khác! Trước có ai bắt ảnh giam tù hay làm lao động trên rừng, trên núi đâu! Ánh dìa mang theo bịnh sốt rét, ảnh bịnh sốt rét thời cách mạng mà! Anh biết không? Ông mà lên cơn sốt như ảnh thì anh có khiêng nổi bao lúa này không?

– Bộ chị tưởng ở xứ này chỉ có một mình chồng chị bị sốt rét hả? Mấy anh bộ đội vượt Trường Sơn hàng ngàn cây số, sốt lên sốt xuống mà còn tiến về Sài Gòn được, còn mấy cái sốt lẻ tẻ của anh Ngọ thì nhằm nhò gì! Tui nè! Hồi thời chống Mỹ, tôi bịnh gâp mấy lần chồng chị song tôi vẫn hoàn tất tốt công tác đảng giao phó. Tôi đâu có cái thứ bịnh kiểu giả đò, lười biếng như chồng chị!

Chị Ngọ nóng mặt, buông bao lúa xuống chân, nhìn thẳng mặt tên công an định phạng lại mấy câu phản động cho đỡ tức, song nghĩ lại hoàn cảnh mình nên chịu nhục. Chị tức, hai hàng nước mắt lăn xuống má. Chị cúi mặt nói lẩy:

– Phải mà! Anh thật anh hùng! Anh hùng đâu có sợ sốt rét! Sốt rét sợ loại anh hùng như anh mà! Mà anh hùng như anh sao cứ theo xỉa xói chồng tui? Chồng tui bệnh hoạn, trạm xá xã ai cũng biết mặt, chồng tui sa cơ thất thế mà!

Tên công an thấy hơi quê trước mặt mọi người, hắn thọc tay vào túi quần dợm bỏ đi thì anh Ngọ bước ra, ốm yếu, xanh như tàu lá. Anh nhìn tên công an khinh bỉ, không nói một lời, giao con cho vợ, anh nói lớn:

– Em giữ con! Anh vác bao lúa về nhà. Em ở lại đây giữ lúa, anh trở ra vác bao còn lại rồi về luôn! Người ta sốt rét vượt Trường Sơn được thì anh cũng vác lúa về nhà được, sốt rét là chuyện nhỏ!

Mọi người nghe anh Ngọ nói, biết anh tức. Anh đã nghe hết lời tên công an nói với vợ anh. Hắn bỏ đi luôn. Người lính cũ khom lưng bốc bao lúa lên vai thẳng lưng vác lúa về nhà rồi quay ra trở lại. Chị Ngọ ngạc nhiên gần như há hốc mồm nhìn chồng, và chính anh cũng ngạc nhiên không biết tại sao hôm nay anh lại khỏe như vậy.

Sau buổi cơm chiều, căn nhà tre của vợ chồng anh Ngọ bỗng như ấm cúng hơn, gió đêm vẫn chui qua vách lá, cây đèn dầu phả ánh sáng vàng vọt, lung linh trên vách. Anh ngồi uống ly trà, bảo vợ khóa chốt cửa. Anh tiếp:

– Khi chiều thằng công an xã chọc giận anh. Anh muốn ra sân tống cho nó một đạp, nhưng phải nhịn. Nó nói làm anh tức tràn hông, anh tự nhiên mạnh lên. Chắc nó cũng ngạc nhiên là làm sao anh lại vác nổi bao lúa gần 20 ký. Anh làm cho nó biêt mặt lính Cộng Hoà đâu phải lúc nào cũng chịu nhục! Em tháo giùm hình thằng chả xuống đêm nay cho anh!

– Hình thằng chả nào?

– Hình lão Hồ!

– Trời! Sao anh gan vậy?

– Không gan với mật gì cả! Tối nay anh nằm xuống ngủ, trước khi nhắm hai con mắt khỏi phải thấy gương mặt hắc ám của thằng chả! Đêm nay chắc anh sẽ ngủ ngon. Mai cho thằng chả lên vách trở lại để tụi nó khỏi kiếm chuyện! Phiền!

Chị Ngọ làm theo lời chồng, tháo hình ông Hồ bỏ xuống chân giường. Con Mực ngủ ngoài hiên hè giúp chị an tâm, không ai biết những gì vợ chồng chị thì thầm trong căn nhà tre ọp ẹp của vợ chồng chị. Chị cho con ngủ, tắt đèn nằm xuống cạnh chồng. Chưa bao giờ chị Ngọ cảm thấy căn nhà tre đêm nay lại hạnh phúc, lại êm ấm, lại trở thành “một mái nhà tranh hai quả tim vàng” trong bóng đêm lất phất mưa bay như hôm nay.