Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 23 Oct 2025

114. Nguyễn Cao Đàm

Chúng ta vừa mất đi thêm một nhiếp ảnh gia tài ba: Nguyễn Cao Đàm.

Ông mất tại Úc Đại Lợi, ngày 4 tháng 6 năm 2001. Ông sinh ngày 12 tháng 5 năm 1916. Nguyễn Cao Đàm bắt đầu tham gia vào nghệ thuật nhiếp ảnh ở khoảng tuổi 30. Nhưng cùng với sự tham gia của mình ông cũng đánh dấu mốc sinh hoạt của ngành nhiếp ảnh nghệ thuật Việt Nam thời ấy Vì, cùng với những Lê Đình Chữ, Phạm Ngọc Chất, Chen Fou Lee, một nhiếp ảnh gia người Trung Quốc, nhưng rất thích phong cảnh Việt Nam, ông đã góp phần nâng sinh hoạt nhiếp ảnh Việt Nam lên thành một ngành nghệ thuật, ngang hàng với những ngành nghệ thuật tạo hình khác.

Nhưng Lê Đình Chữ hình như đã ngưng lại ở ngay bước đầu ấy. Phạm Ngọc Chất làm việc không đều đặn lắm. Chen Fou Lee cuối cùng cũng chỉ như một người khách. Nguyễn Cao Đàm tiếp tục cầm máy và đã tạo được nhiều uy tín, không phải chỉ đối với giới thưởng ngoạn trong nước mà còn cả trên thế giới nữa. Ông đã được trao tặng nhiều huy chương cao quý trong các cuộc triển lãm quốc tế ở Ý, ở Bỉ, ở Đức, Singapore, Tây Ban Nha v.v …

Ông cũng được Hoàng Gia Bỉ trao tặng tước hiệu Honor Kortrijk, tước hiệu chỉ được trao tặng cho người nào ba lần chiếm giải nhất trong các cuộc thi do họ tổ chức hàng năm. Dĩ nhiên, với những cuộc thi có tầm vóc quốc tế như thế, chiếm giải nhất một lần đã là chuyện khó. Ba lần chiếm giải nhất trong một Salon là một điều không tưởng, nếu không có thực tài.

Nguyễn Cao Đàm cũng đã cho xuất bản nhiều sách bàn và dạy về nghệ thuật chụp ảnh. Sách của ông đã được tái bản nhiều lần. Điều ấy chứng tỏ những kinh nghiệm về công việc của ông vẫn còn được trân trọng.

Ông đã trích và cho phổ biến một số tác phẩm của mình trong cuốn Việt Nam Quê Hương Yêu Dấu, được rất nhiều người yêu thích, kể cả những người ngoại quốc, vì song song với bản Việt ngữ còn có một bản Anh ngữ có tên là “Vietnam: Our Beloved Land”

Ảnh của Nguyễn Cao Đàm rất gần gũi với đời thường. Một Chuyến Ra Khơi, Một Người Say Rượu, Vài Lá Trầu Và Mấy Quả Cau, Bà Cháu Ngồi Chải Tóc … Bức ảnh chụp một thiếu nữ mặc áo len, ngồi sau một chiếc giại, có nắng rọi lọt từ ngoài sân vào, tạo không khí mùa đông miền Bắc, vừa có cái ấm áp của nắng, vừa có cái nồng ấm của tuổi xuân. Bức chụp hình bà mẹ ôm con, mặc yếm, [ôi cái yếm của Việt Nam, sao mà đẹp đến thế], trên lưng người mẹ đọng một giọt mồ hôi, còn cho thấy một Nguyễn Cao Đàm nòi tình và dí dỏm nữa. Cái đặc biệt của ảnh Nguyễn Cao Đàm, cũng như tranh Thái Tuấn, là nhìn vào, người ta có thể nhận thấy ngay đó là tác phẩm của một người Việt Nam. Chỉ có người Việt Nam, mới vẽ được như thế, chụp được như thế. Trả lời một cuộc phỏng vấn Nguyễn Cao Đàm nói:

“Ảnh phải có chiều sâu, có nội dung, chứa đựng một cái gì …cái gì đó là đạo đức, là tình tự dân tộc”.

Ông giữ vững quan niệm ấy trong sáng tác, và chuyển đạt đầy đủ tới người xem ảnh. Cái hồn ảnh của ông, cái mà ông gọi là tình tự dân tộc, người ta có thể tìm thấy trong bất cứ tác phẩm nào của Nguyễn Cao Đàm, dù đó là một bức phong cảnh, chân dung hay tĩnh vật. Cái nghiêm trang của ông nằm ngay trong cách ông bố cục ảnh. Những ngày cuối cùng, theo thân nhân của ông, ông nhắc nhiều đến những con đường ở Sài Gòn. Có lẽ những kỷ

niệm trở về với ông. Câu hỏi cuối cùng của ông là: “Nguyễn Mạnh Đan đâu rồi?”. Bà đã trả lời: “Ông ấy ở Việt Nam chứ có ở đây đâu mà ông hỏi?”.

Ông giao thiệp với mọi người bằng tình chân thật, lúc nào cũng vui vẻ, không bao giờ để người khác biết và bận tâm vì những chuyện riêng của mình. Nguyễn Cao Đàm mất là một thiệt thòi lớn cho nhiếp ảnh Việt Nam.

Nhưng những ngày gần đây, người ta thấy sinh hoạt nhiếp ảnh Việt Nam ở hải ngoại dường như nở rộ. Các thế hệ kế tiếp đã có nhiều nhân tài, đạt được nhiều thành tích vẻ vang. Không biết có bao nhiêu người trong đó đã nhận được từ Nguyễn Cao Đàm một chút gì đấy cho cuộc chơi, cho nghề nghiệp?

Kẻ viết bài này có hân hạnh được quen biết ông trong những ngày ông làm việc ở Bộ Thông Tin [Sài Gòn]. Trên bàn làm việc của ông, có một cái hộp nhỏ, ông dùng để gạt tàn thuốc. Trên nắp cái hộp ấy, ông lấy đanh ghim khắc hai chữ: “Lò Cừ”. Nhớ ông, tôi nhớ đến đến cái hình ảnh ấy đồng thời với nụ cười hình như không có gì để nung nấu của ông.

Joyous climbing