Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 28 Sep 2025

64. Phan Nghị.

Phan Nghị có lẽ là nhà báo cuối cùng trong số những người khởi nghiệp cùng với ông, khoảng đầu thập niên 50, tại Hà Nội, còn sót tới hiện tại, và vẫn tiếp tục làm việc cho tới khi mất vào tháng 5/04 vừa qua. Ông tên thật là Phan Văn Nghị, người Nam Định. Gia nhập làng báo với các phóng sự “Bờ Lờ” [tức Buôn Lậu], “Dưới Bóng Điện Đài” [Hay Những Tôi Con Nhà Thánh] đăng trên các báo Giang Sơn, Tia Sáng … Tất cả đều là những phóng sự.

Sau năm 1954 ông vào Nam, cộng tác với nhiều nhật báo và tuần báo, nhưng ông viết nhiều nhất cho các báo Ngôn Luận, Chính Luận. Các năm 1967-1968 ông đứng làm chủ nhiệm cho nhật báo “Dân Quân”. Nhưng vị trí đích thực của ông trong nghề báo chính là viết phóng sự. Trong thời chiến tranh Việt Nam, Phan Nghị có hai phóng sự rất có giá trị: Vượt Trường Sơn và Đường Mòn Hồ Chí Minh nói về việc xâm nhập của quân đội miền Bắc vào miền Nam. Cả hai phóng sự này đều đã được in thành sách và hiện còn bầy bán tại các tiệm sách ở Hoa Kỳ.

Ông có một văn phong gọn gàng, mạch lạc, lý luận sắc bén, rất thích hợp để viết phóng sự. Xuyên qua những gì ông đã viết, người ta thấy, ông là một người yêu nghề. Những điều ông viết ra đều là những gì ông trông thấy, tìm biết, chứ không phải chỉ là những điều nghe nói hay phỏng đoán.

Các ký giả trẻ còn kể lại với nhau nhiều chuyện vui về ông trong khi đi hành nghề. Hình ảnh họ nhớ nhất về Phan Nghị là ông ‘ăn mặc không giống ai’. Áo sơ mi trắng, quần màu, nhưng ông sẵn sàng choàng ra ngoài một chiếc áo thủy quân lục chiến hay nhẩy dù, đội lên đầu chiếc nón sắt, và thắt chiếc thắt lưng “tổ bố” các quân nhân vẫn thường dùng, lấy chỗ đeo máy ảnh, máy ghi âm.

Google image edited by AI

Ông theo binh sĩ lăn xả vào các mặt trận để lấy tin tức, viết phóng sự. Mỗi chuyến đi như thế có thể coi là một lần đổi sinh mạng lấy sự thật. Nhưng ông vẫn làm. Và không bao giờ lấy đó làm quan trọng hay khoe khoang như những thành tích. Ông sống giản dị, ít để ý đến bề ngoài, vui chơi với bạn bè theo cái kiểu ‘ai tới đâu ông tới đó’. Chuyện không đáng gì, nhưng nếu đã tranh luận, ông sẵn sàng ‘ăn thua đủ’. Hung hăng vậy thôi chứ người ta cũng chưa thấy ông đánh nhau với ai. Cũng không thấy ai tỏ ra bất bình hay thù ghét ông. Nói chung, người trong nghề đều kính trọng lối làm việc của ông. Nếu mục đích của việc viết phóng sự là kể lại những sự việc xẩy ra ở một nơi nào đó, với những chi tiết mà một bản tin thường chỉ tóm tắt, nêu ra những cái sai, cái hỏng trong sinh hoạt xã hội để tìm cách sửa chữa, thì Phan Nghị đã làm đúng công việc của mình.

Chúng tôi xin trích dẫn sau đây một đoạn Phan Nghị viết về một vấn nạn xã hội đang đe dạa mọi người dân khắp miền Nam nhưng dường như chính quyền bất lực không giải quyết được hoặc cố tình làm ngơ không giải quyết đó là vấn đề giao thông, cả trên đường bộ lẫn đường thủy.

Con số người chết về các tai nạn giao thông trên toàn quốc hàng ngày, hàng năm, đã lên tới một con số kinh khủng. Phan Nghị đã viết về những người lái ghe thuyền mà ông gọi là ‘những hung thần trên sông’ như sau:

“Thảm cảnh đắm đò ở vùng sông nước Cà Mâu làm chết 71 học sinh, nay lại có thể tái diễn trên sông nước Sài Gòn, khi có những con đò lênh đênh chở các em nữ sinh từ bên kia sang bờ bên này để đi học. Cái phương tiện chuyên chở mỏng manh ấy đâu có được trang bị phao và khi xẩy ra sự

việc nhân viên cứu hộ làm sao có đủ thì giờ can thiệp? Trên sông Sài Gòn, chí ít các bác tài cũng phải e dè đối với luật lệ giao thông. Nhưng còn ở các tỉnh lẻ thì người ta gần như bất chấp. Trên thủy lộ mênh mông ấy làm gì có đèn xanh đèn đỏ, nên các bác tài phóng nhanh, vượt ẩu. Sợ nhất là các bác tài điều khiển tàu cao tốc. Người ta mệnh danh họ là những hung thần trên sông. Chỉ tính riêng ở Cà Mâu từ năm 2000 đến nay, đã xẩy ra 244 vụ tai nạn giao thông đường thủy, làm chết 201 người. Riêng mấy tháng đầu năm

2004 đã có 11 người chết trong 11 tai nạn. Tai nạn giao thông đường thủy gia tăng là do người điều khiển phương tiện không có di quản lý nên cứ việc cắm cổ phóng bạt mạng! Nhà cầm quyền địa phương đã phối hợp với cảnh sát giao thông đường thủy, kiểm tra phát hiện gần 7000 trường hợp vi phạm luật, tước quyền xử dụng bằng thuyền trưởng 141 người. Tuy nhiên những biện pháp chế tài ấy không chắc gì đã đem lại hiệu quả như ý muốn. Bởi vì, Cà Mâu phương tiện dày đặc: tàu khách 746 chiếc, ca nô cao tốc 500 chiếc,

và phương tiện thủy gia dụng lên tới 80.364 chiếc. Thành thử ăn thua là do cảnh sát giao thông đường thủy”.

Tuy tuổi cao, nhưng theo các bằng hữu của ông, Phan Nghị có vẻ khoẻ mạnh. Ông luôn cười đùa, vui vẻ. Khi khám phá bị ung thư, ông mất không bao lâu sau đó. Bằng hữu cũng cho hay đám tang ông không có hoa hay

lời phân ưu của cơ quan chính thức nào của nhà nước, như hội nhà văn, nhà báo, hội văn học nghệ thuật thành phố chẳng hạn. Mặc dầu, đã có lần người ta đã chọn và trao giải thưởng về viết phóng sự cho ông.

Như thế, có phải, dù ông có làm gì chăng nữa, cũng chẳng bao giờ ông được công nhận như một công dân bình thường. Đám tang ông chỉ có thân nhân và bạn bè cũ của ông đi tiễn.

Những người đã đọc ông từ mấy chục năm qua, ở nơi xa xôi này, xin cầu chúc cho linh hồn ông được yên nghỉ.